Ogólny opis

Fencyklidyna, znana powszechnie jako PCP (pochodząca od fenylocykloheksylopiperydyny), to substancja psychoaktywna zaliczana do dysocjacyjnych środków halucynogennych. W formie ulicznej występuje najczęściej jako biały proszek, kryształki, ciecz lub tabletki i może być przyjmowana doustnie, donosowo, w strzykawce lub wdychana po podgrzaniu na roślinie (np. marihuanie). W literaturze popularnej i na ulicy funkcjonuje wiele nazw potocznych tej substancji.

Działanie i objawy

PCP oddziałuje na ośrodkowy układ nerwowy, wywołując silne zaburzenia percepcji i poczucia łączności z ciałem (dysocjację). Mechanizm obejmuje blokadę receptorów NMDA, co prowadzi do zmian przekazywania glutaminergicznego w mózgu. W efekcie użytkownicy mogą doświadczać halucynacji, depersonalizacji, osłabienia odczucia bólu, euforii, ale też niepokoju, paranoi i agresji. Po zastosowaniu mogą wystąpić także zaburzenia koordynacji, splątanie, nudności, drgawki oraz zmiany ciśnienia krwi i rytmu serca.

Historia i zastosowania medyczne

PCP zostało zsyntetyzowane i badane w połowie XX wieku jako potencjalny środek znieczulający. W praktyce medycznej okazało się jednak, że powoduje poważne efekty uboczne o charakterze psychicznym i neurologicznym, dlatego jego użycie w anestezjologii ludzi zostało w dużej mierze porzucone. W niektórych okresach i regionach stosowano substancję eksperymentalnie lub weterynaryjnie, ale obecnie jej medyczne zastosowania są ograniczone lub nieistotne.

Zagrożenia zdrowotne i postępowanie

Stosowanie PCP wiąże się z ryzykiem krótkoterminowych i długoterminowych szkód. W ostrych zatruciach występuje ryzyko urazów wynikających z dezorientacji i agresji, niewydolności oddechowej, drgawek, ciężkich zaburzeń rytmu serca i hipertermii. Długotrwałe używanie może prowadzić do zaburzeń poznawczych, zmian nastroju i utrzymujących się objawów psychotycznych. Postępowanie w przypadku zatrucia jest głównie objawowe: uspokojenie, monitorowanie parametrów życiowych oraz leczenie powikłań; w praktyce stosuje się m.in. benzodiazepiny i opiekę medyczną wspomagającą.

Prawo, użycie na ulicy i mieszanki

W większości krajów PCP jest substancją kontrolowaną i jego posiadanie, wytwarzanie oraz handel są zabronione. Na rynku ulicznym PCP jest często mieszane z innymi substancjami — zdarza się jego aplikowanie na marihuanę lub mieszanie z crackiem, co zwiększa ryzyko nieprzewidywalnych interakcji. Takie połączenia bywają nazywane potocznie „love boat”, „killer weed” lub „space basing”.

Nazwy uliczne

  • anielski pył
  • anielskie włosy, anielska mgła
  • aurora borealis, czarny trzepak
  • kryształ, cyklony, diabelski pył
  • pył manekina, płyn do balsamowania
  • halucynogen, końskie środki uspokajające
  • paliwo odrzutowe, paliwo rakietowe, gwiezdny pył

Różnice i rozpoznanie

PCP należy do grupy dysocjantów obok ketaminy i fencyklidyny podziela niektóre cechy farmakologiczne, jednak różni się profilem działania i potencjałem wywoływania długotrwałych zaburzeń psychicznych. W wykrywaniu nadużycia stosuje się testy moczu przesiewowe, ale interpretacja wyników powinna uwzględniać możliwość zanieczyszczeń i mieszanek ulicznych.

Linki i źródła