Amnezja to utrata lub zaburzenie pamięci, polegające na niemożności przywołania lub zapamiętania informacji, które wcześniej były dostępne. Może występować jako skutek bezpośredniego uszkodzenia mózgu, choroby, niedotlenienia, napadu drgawkowego, zatrucia lub jako reakcja na silny stres psychiczny. Amnezja może mieć różne nasilenie i różne wzorce obejmowania pamięci; nie zawsze oznacza całkowitą utratę wszystkich wspomnień.

Podstawowe typy

  • Amnezja anterograde'owa: zaburzenie polegające na upośledzeniu konsolidacji nowych informacji — pamięć krótkotrwała nie jest skutecznie przenoszona do pamięci długotrwałej. Osoby z tym typem amnezji mają trudności z zapamiętywaniem wydarzeń, faktów lub nowych umiejętności po wystąpieniu uszkodzenia.
  • Amnezja wsteczna: trudność w przywoływaniu wspomnień z okresu poprzedzającego określone zdarzenie (np. uraz, operację). Zakres utraconych wspomnień może być płytki (najbliższe wydarzenia) lub rozległy (wiele lat wstecz), zależnie od przyczyny i obszaru mózgu dotkniętego zmianą.

Mechanizmy pamięci i typy pamięci

Pamięć jest złożonym procesem obejmującym różne systemy: pamięć deklaratywną (epizodyczną i semantyczną) oraz pamięć niedeklaratywną (proceduralną). W wielu postaciach amnezji pamięć proceduralna (umiejętności ruchowe, nawyki) jest stosunkowo zachowana, podczas gdy pamięć epizodyczna (wspomnienia zdarzeń) i semantyczna (wiadomości o świecie) mogą być zaburzone. Amnezja anterograde'owa zwykle dotyczy konsolidacji epizodów, natomiast amnezja wsteczna częściej obejmuje utratę już utrwalonych wspomnień.

Przyczyny

Przyczyny amnezji są różnorodne i obejmują urazy mechaniczne, udary mózgu, infekcje ośrodkowego układu nerwowego, choroby neurodegeneracyjne (np. w przebiegu choroby Alzheimera), niedotlenienie, zatrucia (w tym alkoholowe zespole Wernicke–Korsakoffa), napady padaczkowe oraz zaburzenia dysocjacyjne o podłożu psychicznym. Niektóre postacie, jak przemijająca globalna amnezja (TGA), mają nagły początek i krótki przebieg; inne są przewlekłe lub postępujące.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym i testach neuropsychologicznych oceniających różne rodzaje pamięci. W zależności od podejrzeń wykonywane są badania obrazowe mózgu (CT, MRI), badania krwi, oraz w razie potrzeby EEG. Ważne jest odróżnienie amnezji organicznej od amnezji dysocjacyjnej lub innych zaburzeń psychicznych oraz określenie, które funkcje poznawcze są zachowane.

Leczenie i rokowanie

Leczenie zależy od przyczyny: w ostrej fazie priorytetem jest leczenie podstawowego schorzenia (np. rewaskularyzacja po udarze, leczenie zakażenia, odtrucie). Rehabilitacja poznawcza, strategie kompensacyjne (notatki, przypomnienia elektroniczne), terapia zajęciowa i wsparcie psychologiczne mogą poprawić funkcjonowanie. W niektórych przypadkach pamięć częściowo się regeneruje, w innych deficyty utrzymują się trwale. Rokowanie jest zróżnicowane i zależy od etiologii, rozległości uszkodzenia mózgu oraz wieku i stanu ogólnego pacjenta.

Amnezja niemowlęca

Fakt, że dorośli zwykle nie pamiętają wczesnego dzieciństwa, określa się mianem amnezji niemowlęcej. Przyczyny tego zjawiska prawdopodobnie wiążą się z rozwojem struktur mózgowych i języka oraz z formowaniem się trwałych reprezentacji autobiograficznych. Nie jest ono traktowane jako chorobowa forma amnezji, lecz jako normalny etap rozwoju pamięci.

W przypadku podejrzenia amnezji ważne jest wczesne zgłoszenie się do lekarza rodzinnego lub neurologa w celu ustalenia przyczyny i zaplanowania odpowiedniej diagnostyki oraz opieki.