Przejdź do treści
Strona główna

Hadrozaury — kaczodziobe dinozaury (Hadrosauridae)

Hadrosauridae — grupa roślinożernych dinozaurów z charakterystycznym, bezzębnym dziobem i „bateriami” zębów. Powszechne w późnej kredzie, o zróżnicowanych grzebieniach i bogatym zapisie kopalnym.

Autor: Utworzono: Zaktualizowano:

Hadrozaury (Hadrosauridae) to szeroko rozpowszechniona grupa dinozaurów roślinożernych, w literaturze popularnej czasem nazywana „tęgimi jaszczurkami”. Cechą rozpoznawczą był płaski, często bezzębny dziób oraz bardzo rozwinięte układy zębowe w tylnej części szczęk. W pracach naukowych hadrozaury określa się potocznie jako dinozaury roślinożerne o „kaczym” profilu pyska; sam kształt dzioba bywa wskazywany jako kaczodzioby ze względu na podobieństwo zarysu.

Galeria obrazów

10 Obrazy
Edmontosaurus skull
simple.wikipedia.org · CC BY-SA 3.0

Budowa i zęby

Hadrozaury miały rogowaty, bezzębny dziób przystosowany do ścinania roślin, a za nim znajdowały się gęste szeregi zębów policzkowych tworzące tzw. baterie zębowe. Rogowaciejący dziób współdziałał z rogowaciejącym dziobem i zębnymi powierzchniami do rozcierania pokarmu. Zęby policzkowe umożliwiały efektywne mielenie twardych części roślin; w niektórych gatunkach liczba zębów osiągała wartości rzędu setek, co zapewniało długotrwałą funkcjonalność układu żucia (zęby policzkowe).

Grzebienie i różnorodność czaszki

W obrębie Hadrosauridae występowała duża zmienność czaszki. Część taksonów rozwijała pustą w środku, często rurkowatą strukturę na czaszce, która mogła służyć do komunikacji akustycznej i wizualnej; inne miały masywne, grube grzebienie lub nie posiadały ich wcale. Systematycy zwykle wyróżniają dwie główne grupy: Lambeosaurinae z pustymi grzebieniami oraz Saurolophinae o bardziej solidnej budowie. Przykładowe rodzaje to Parasaurolophus, Corythosaurus oraz Edmontosaurus.

Występowanie i zapis kopalny

Skamieniałości hadrozaurów znaleziono przede wszystkim w osadach kredowych, głównie późnej kredy. Materiał kopalny obejmuje osobne czaszki, kompletne szkielety, ślady stóp, gniazda i szczątki młodych osobników, co pozwala na interpretacje biologii życia tych zwierząt. Znane okazy pochodzą m.in. z Ameryki Północnej, Europy i Azji, co świadczy o szerokim zasięgu geograficznym tej rodziny.

Ekologia i zachowanie

Analizy kości, gniazd i skupisk szkieletów sugerują, że hadrozaury wykazywały zachowania stadne i mogły tworzyć zorganizowane grupy wiekowe. Mogły poruszać się zarówno dwunożnie, jak i czworonożnie, zależnie od czynności i wieku. Odkrycia gniazd i młodych osobników wskazują na pewien stopień opieki rodzicielskiej i złożone strategie reprodukcyjne.

Znaczenie paleontologiczne

Hadrosauridae są ważne dla rekonstrukcji paleośrodowisk końca ery mezozoicznej: obfitość materiału i zróżnicowanie morfologiczne ułatwiają badania paleoekologiczne, zmienności geograficznej oraz ewolucji roślinożernych strategii żywieniowych. Dzięki dobremu jakościowo zapisowi kopalnemu stanowią także modelowe taksony do badań nad rozwojem czaszki, funkcją grzebieni oraz adaptacjami do różnych nisz ekologicznych.

W skrócie

  • Grupa: Hadrosauridae — potocznie „kaczodziobe”.
  • Główne cechy: bezzębny dziób, baterie zębów, zróżnicowane grzebienie czaszkowe.
  • Rozmiary: od kilku do ponad kilkunastu metrów długości w zależności od gatunku.
  • Okres: przede wszystkim późna kreda.
  • Rozmieszczenie kopalne: Ameryka Północna, Europa, Azja i inne regiony półkuli północnej.

Ze względu na bogactwo znalezisk i stosunkowo dobrą zachowalność hadrozaury pozostają jednym z najlepiej zbadanych kladów dinozaurów roślinożernych. Ich badanie wciąż dostarcza nowych danych o biologii, zachowaniach społecznych i ewolucji mezozoicznych ekosystemów.

Hadrosaury
Hadrosaury

Charakterystyka

Hadrozaury miały sztywny ogon, który prawdopodobnie służył im do utrzymywania równowagi. Miały kopytopodobne paznokcie na stopach i wyboistą skórę. Biegały na dwóch nogach, trzymając ogon i głowę w pozycji poziomej. Mogły chodzić na wszystkich czterech nogach podczas pasienia się. Hadrozaury prawdopodobnie żyły w pobliżu zbiorników wodnych, migrując na wysoki teren, by złożyć jaja. Kiedyś sądzono, że miały pajęcze ręce, ale był to artefakt procesu kopalnego.

Bardzo ciekawe jest to, że, jak mówi Bakker, kaczodzioby były tak powszechne, a mimo to nie miały oczywistej obrony przed dużymi drapieżnikami. Być może organizacja stada i szybkość biegu były wystarczające. Ich aparat do jedzenia musiał być zaletą w porównaniu z innymi roślinożercami.

Wyjątkowa skamielina

Jeden z najbardziej kompletnych okazów hadrozaura został znaleziony w 1999 roku w formacji Hell Creek w Północnej Dakocie i jest znany jako "Dakota". Skamielina ta jest tak dobrze zachowana, że naukowcy byli w stanie obliczyć jej masę mięśniową i dowiedzieć się, że była ona bardziej umięśniona niż wcześniej sądzono, co prawdopodobnie dawało jej zdolność do wyprzedzania drapieżników takich jak Tyrannosaurus rex.

Ta zmumifikowana skamielina hadrozaura posiada kompletną skórę (a nie tylko jej odciski), więzadła, ścięgna i prawdopodobnie niektóre organy wewnętrzne. Jest ona analizowana w największym na świecie tomografie komputerowym, obsługiwanym przez Boeing Co. Maszyna ta jest zwykle używana do wykrywania wad w silnikach promów kosmicznych i innych dużych obiektów, ale wcześniej nie było tak dużych jak ten. Naukowcy mają nadzieję, że technologia ta pomoże im dowiedzieć się więcej o skamieniałych wnętrzach stworzenia.

Znaleziono około centymetrową przerwę między każdym kręgiem, co wskazuje na to, że między nimi mógł znajdować się dysk lub inny materiał, pozwalający na większą elastyczność i oznaczający, że zwierzę było w rzeczywistości dłuższe niż pokazywane w muzeum. Odciski skóry znaleziono u następujących hadrozaurów: Edmontosaurus annectens, Corythosaurus casuarius, Brachylophosaurus canadensis, Gryposaurus notabilis, Parasaurolophus walkeri, Lambeosaurus magnicristatus, Lambeosaurus lambei, Saurolophus osborni i Saurolophus angustirostris.

Dwa klady

  1. Widoczne są dwa wyraźnie różne klady. Jeden z nich, hadrozauryny (czasem nazywane paralofozaurami), miały masywne grzebienie lub nie miały ich wcale i były większe. Łambeozauryny miały puste grzebienie i były mniejsze.

Lambeozauryny miały węższe dzioby niż hadrozauryny, co sugeruje, że Lambeosaurus i jego krewni mogli odżywiać się bardziej selektywnie niż ich pozbawieni grzebienia odpowiednicy o szerokich dziobach.

Przykłady

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest hadrozaur?

O: Hadrozaur to rodzina roślinożernych dinozaurów o kaczych dziobach, które były najbardziej rozpowszechnionymi dinozaurami w długiej górnej kredzie.

P: Co oznacza termin "hadrozaur"?

O: Termin "hadrozaur" oznacza "nieporęczne jaszczurki".

P: Jaki jest zakres rozmiarów hadrozaurów?

O: Hadrozaury osiągały rozmiary od 10 do 65 stóp (3 do 20 m) długości.

P: Jaki rodzaj zębów miały hadrozaury?

Hadrozaury miały setki zębów policzkowych po bokach szczęk i miały najwięcej zębów ze wszystkich dinozaurów, do około 960 zębów policzkowych.

P: Kiedy żyły hadrozaury?

O: Hadrozaury żyły w późniejszym okresie kredy.

P: Gdzie znaleziono skamieniałości hadrozaurów?

Skamieniałości hadrozaurów znaleziono w Ameryce Północnej, Europie i Azji.

P: Czy hadrozaury są roślinożerne czy mięsożerne?

O: Hadrozaury są roślinożerne, co oznacza, że jadły tylko rośliny.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com Hadrozaury — kaczodziobe dinozaury (Hadrosauridae)

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/41726

Udostępnij

Źródła