Corythosaurus to rodzaj ornitopoda z grupy hadrozaurów, znany przede wszystkim z charakterystycznego, pustego grzebienia przypominającego hełm. Był to duży roślinożerny dinozaur z kaczym dziobem, osiągający około 9–10 m długości (30–33 stóp), ~2 m wysokości w biodrach (6,6 stóp) i wagę rzędu 3–5 ton. Żył w okresie późnej kredy (kampan, około 77–75 mln lat temu) na terenach dzisiejszej północno-zachodniej Ameryki Północnej (m.in. formacja Dinosaur Park w Albercie, Kanadzie).

Wygląd i szkielet

Corythosaurus miał wydłużony pysk zakończony bezzębnym dziobem służącym do odcinania roślin, za którym znajdowały się liczne zęby uformowane w tzw. baterię zębową umożliwiającą efektywne żucie roślin. Czaszka była długa i szczupła, z przestrzennym, pustym grzebieniem u góry. Mógł poruszać się zarówno na dwóch nogach (bieg, szybkie poruszanie się), jak i na czterech (chodzenie i żerowanie), co sugerują zarówno cechy anatomiczne, jak i odciski stóp przypisywane pokrewnym gatunkom.

Ogólna budowa kończyn: ręce miały cztery palce (brak najbardziej wewnętrznego palca dłoni), drugi, trzeci i czwarty były zgrupowane i wyposażone w kopytka, co wskazuje, że przednie kończyny służyły do podpierania się i przenoszenia ciężaru przy chodzeniu na czterech kończynach. Piąty palec był bardziej ruchomy i mógł pomagać przy manipulacji. Każda stopa miała trzy centralne palce. Długi ogon był usztywniony przez kościste ścięgna, co pomagało utrzymać równowagę podczas poruszania się.

Grzebień — funkcje i różnorodność

Na szczycie głowy Corythosaurus znajdował się rozbudowany, kościsty, pusty grzebień o przekroju spłaszczonym bocznie. Nazwa rodzajowa oznacza „jaszczur hełmowy”. Grzebień zawierał złożony układ jam i przewodów nosowych; wśród głównych hipotez jego funkcji wymienia się:

  • rezonator dźwięków — grzebień mógł działać jak komora rezonansowa, służąc do wytwarzania niskich, donośnych odgłosów komunikacyjnych,
  • sygnalizacja wizualna — rozpoznawanie osobników, prezentacje godowe i wyświetlanie cech płciowych (samce miały zwykle większe grzebienie niż samice i młode),
  • rozpoznawanie gatunków — odmienny kształt i wielkość grzebienia u różnych gatunków ułatwiał identyfikację,
  • ewentualnie pomoc w termoregulacji lub wzmocnienie dróg oddechowych — hipotezy te mają mniejsze poparcie, ale nie są całkowicie wykluczone.

Dieta i sposób odżywiania

Corythosaurus był wyraźnie roślinożerny. Dysponował dziobem do ścinania liści i pędów oraz baterią zębową z licznymi zębami ustawionymi w rzędach, które pracowały jak żujące „młynki”, umożliwiając rozdrabnianie twardszych części roślin. Jego dieta prawdopodobnie obejmowała liście paproci, iglaste gałązki, nasiona i inne ówczesne rośliny. Dzięki zaawansowanemu mechanizmowi żucia hadrozaury mogły przetwarzać pokarm efektywniej niż wiele innych roślinożernych dinozaurów.

Siedlisko i zachowanie

Zamieszkiwał nizinne, zalewane tereny deltowe i równiny zalewowe z rzekami i bagnami. Częste odnalezienie licznych szkieletów hadrozaurów sugeruje, że żyły stadnie, co dawało ochronę przed drapieżnikami (w regionie żyły m.in. tyranozaury, takie jak Gorgosaurus). Struktury kostne i odciski skóry zachowane w niektórych znaleziskach wskazują na stosunkowo dobrą ochronę tkanek miękkich i skórnych u niektórych osobników.

Odkrycie i klasyfikacja

Gatunek typowy, Corythosaurus casuarius, został opisany przez Barnuma Browna w 1914 r. na podstawie szczątków z Alberty. Od tamtej pory odnaleziono wiele poprawnych i mniej pewnych okazów, dzięki czemu poznano zmienność wielkości i kształtu grzebienia oraz przebieg ontogenezy (zmiany związane z wiekiem). Badania paleontologiczne wciąż dostarczają nowych danych o biologii i ekologii tego rodzaju.

Podsumowanie: Corythosaurus to typowy przedstawiciel hadrozaurów o imponującym grzebieniu, zaawansowanym układzie żucia i zdolnościach poruszania się zarówno na dwóch, jak i na czterech kończynach. Jego skomplikowana czaszka i dobrze rozwinięte anatomiczne przystosowania czynią go jednym z najlepiej poznanych i charakterystycznych roślinożerców późnej kredy.