Popielica leszczynowa (Muscardinus avellanarius) — opis, występowanie, hibernacja
Poznaj popielicę leszczynową: opis, występowanie i hibernacja. Mały ssak, ciekawostki, mapy zasięgu i porady o ochronie gatunku.
Popielica leszczynowa (lub popielica pospolita) to Muscardinus avellanarius. Ten mały gryzoń jest jedynym żyjącym gatunkiem w swoim rodzaju. Rozmiary: ciało ma zwykle 6–9 cm długości, a ogon 5,7–7,5 cm. Waga wynosi na co dzień około 17–20 g, jednak tuż przed hibernacją osobniki gromadzą zapasy tłuszczu i przybierają na masie do 30–40 g. W źródłach brytyjskich gatunek ten jest często nazywany po prostu „dormouse” (popielica), zamiast „leszczynowa” czy „popielica pospolita”.
Wygląd
Futro popielicy jest zwykle ciepłe, rdzawo-brązowe z jaśniejszym spodem. Ma duże, ciemne oczy przystosowane do nocnego trybu życia oraz krótkie, zaokrąglone uszy. Ogon jest puszysty i pomaga w zachowaniu równowagi podczas poruszania się po gałęziach. Młode są początkowo mniejsze i jaśniejsze, z czasem zyskują dorosłe ubarwienie.
Występowanie i siedlisko
Popielica pochodzi z północnej Europy i Azji Mniejszej. Jest gatunkiem nadrzewnym, preferującym zadrzewienia liściaste, pstre obrzeża lasów, gęste żywopłoty, sady i zarośla, gdzie znajduje schronienie w koronach drzew i krzewach. Jest jedyną rodzimą popielicą na Wyspach Brytyjskich, chociaż popielica jadalna (Glis glis) została przypadkowo sprowadzona na Wyspy Brytyjskie i obecnie ma tam ustaloną populację.
Odżywianie i zachowanie
Popielica żywi się głównie owocami, nasionami (szczególnie orzechami laskowymi), jagodami, pąkami kwiatów, nektarem i drobnymi owadami. Jest zwierzęciem nocnym i nadrzewnym — aktywna po zmroku, spędza dzień w gniazdach zbudowanych z traw i liści lub w naturalnych dziuplach. Porusza się powoli i ostrożnie, potrafi dobrze wspinać się po cienkich gałęziach, a jej puszysty ogon pomaga w zachowaniu równowagi.
Rozród
Sezon lęgowy przypada zwykle na późną wiosnę i lato. Samice mogą mieć przeważnie jedno lub dwa mioty w sezonie, a każdy miot liczy zazwyczaj 4–6 młodych. Młode rozwijają się w gnieździe, a po pewnym czasie zaczynają wychodzić na zewnątrz pod opieką matki. Dojrzałość płciową osiągają w następnym sezonie po urodzeniu.
Hibernacja
Hibernacja u popielicy leszczynowej trwa zwykle od października do kwietnia/maja. Przed okresem uśpienia osobniki intensywnie żerują, gromadząc tkankę tłuszczową, która pozwala przetrwać zimę. Zimują w gniazdach w cienkich warstwach liści lub w dziuplach, obniżając tempo metabolizmu i temperaturę ciała, co zmniejsza zapotrzebowanie na energię.
Zagrożenia i ochrona
Główne zagrożenia dla popielicy to utrata i fragmentacja siedlisk (wycinka zadrzewień, zanikanie żywopłotów), intensyfikacja rolnictwa, a także drapieżnictwo ze strony sów, łasicowatych czy kotów. W wielu krajach europejskich gatunek jest objęty ochroną prawną i programami monitoringu. Ochrona popielicy opiera się na zachowaniu i odtwarzaniu korytarzy zadrzewień (połączeń między fragmentami siedlisk), odpowiednim zarządzaniu żywopłotami i zrębach oraz monitoringu populacji.
Miejsca w Wielkiej Brytanii, w których można spotkać popielicę leszczynową są przedstawione na stronie internetowej Krajowej Sieci Biodostępności. Lokalne programy ochrony i monitoring (np. programy wolontariackie) pomagają śledzić stan populacji i wdrażać działania poprawiające stan siedlisk.
Status ochrony
Leszcz jest europejskim gatunkiem chronionym, a w Wielkiej Brytanii podlega ochronie na mocy ustawy o dzikiej przyrodzie i terenach wiejskich (Wildlife and Countryside Act).
Historia naturalna
Leszczyna jest jedynym małym ssakiem w Wielkiej Brytanii, który posiada całkowicie futrzany ogon. Ma złoto-brązowe futro i duże czarne oczy. Jest stworzeniem nocnym i spędza większość swoich godzin czuwania na poszukiwaniu pożywienia na drzewach. Będzie robić długie wycieczki w gałęziach drzew zamiast schodzić na ziemię. Ma to na celu uniknięcie niebezpieczeństwa.
Zimą (początek października) popielica hibernuje w gniazdach pod ściółką z liści na dnie lasu. Kiedy budzi się na wiosnę (koniec kwietnia lub początek maja), buduje gniazda z kory wiciokrzewu, świeżych liści i traw. Jeśli pogoda jest zimna i wilgotna, a pożywienia niewiele, oszczędza energię, zapadając w letarg (chwilową hibernację). Zwija się wtedy w kłębek i zasypia. Sporą część swojego życia popielica spędza śpiąc, hibernując zimą lub zapadając w letni letarg.
Znaki identyfikacyjne
Badanie orzechów laskowych może wykazać obecność okrągłego otworu w łupinie. Świadczy to o tym, że został on otwarty przez małego gryzonia, takiego jak popielica, mysz drzewna lub nornica. Inne zwierzęta, w tym wiewiórki lub sójki, rozłupują skorupkę całkowicie na pół lub robią w niej postrzępiony otwór.
Jeśli przyjrzeć się bliżej otworowi, na jego wewnętrznej krawędzi widoczne są ślady zębów, które są ustawione pod kątem do otworu (jeśli otwór został wykonany przez popielicę). Jeśli otwór wykonała mysz drzewna, ślady zębów są równoległe do szorstkich śladów na powierzchni orzecha. Nornik brzegowy pozostawia równoległe rowki bez chropowatych śladów.
Dieta
Żywi się różnymi pokarmami, które może znaleźć na drzewach:
- nektar i pyłek z kwiatów
- jagody i orzechy
- owady - zwłaszcza mszyce i gąsienice
- pąki młodych liści
- Leszczyna jest głównym pożywieniem, którym żywią się popielice, aby utuczyć się przed hibernacją. Drzewo to jest również ważnym źródłem owadów.
- Owoce grabu i tarniny (jeśli nie ma zbyt wielu leszczyny)
Aby przeżyć, popielica potrzebuje różnych źródeł pokarmu w różnych porach roku.
Habitat
- Woodland
- Żywopłoty. Zawierają one wiele różnych gatunków i są połączone z lasami. Najlepsze z nich mają wysokość od 3 do 4 metrów i nie były cięte przez co najmniej 7 lat. Wynika to z faktu, że wiele krzewów nie zaczyna owocować przez tak długi okres czasu.
- budki lęgowe
- Zwykle podróżują tylko mniej niż 70 metrów (230 stóp) od swojego gniazda.
Drzewa i krzewy, które są ważne dla popielic
- Leszczyna. Jest to główne źródło pożywienia dla popielicy. Ma dużo gałęzi, co ułatwia jej poruszanie się. Łacińska nazwa popielicy avellanarius oznacza leszczynę.
- Dąb. Lochy zjadają kwiaty dębu, a także owady żyjące na drzewie. Żołędzie nie są często zjadane przez popielice.
- Wiciokrzew. Kwiaty i owoce tego drzewa stanowią pożywienie. Lochy wykorzystują korę jako materiał do budowy gniazd.
- Bramble. Locha zjada kwiaty i owoce. Ciernie stanowią ochronę dla gniazda popielicy.
- jawor. Locha zjada pyłek z tego drzewa, a także owady, które na nim żyją.
- Jesion. Klucze nasienne są zjadane przez popielice, gdy są jeszcze na drzewie.
- Viburnum lantana. Owoce i kwiaty są zjadane przez popielice.
- Cis. Owocami żywią się popielice.
- Grab. Nasiona są zjadane przez popielice.
- Miotła. Wczesnym latem kwiaty są zjadane przez popielice.
- Szałwia. Robaki zjadają niedojrzałe nasiona i owady, które żyją na tej roślinie.
- Brzoza. Nasiona zjadają popielice.
- Słodki kasztan. Pryszcze i kasztany zjadają popielice.
- Tarnina. Owocami żywią się popielice.
- Głóg. Wiosną kwiaty głogu zjadają popielice. Czasami zjadają owoce.
Drapieżniki
- Borsuk, lis, szczur i łasica żywią się popielicami. Jako zwierzęta nocne są one również ofiarami sów.
- Brak pożywienia - na przykład, jeśli żywopłoty są zbyt często przycinane lub jeśli inne gatunki (np. wiewiórki) zjadają pokarm, którym żywią się popielice.
- Zniszczenie siedlisk leśnych i żywopłotów.
Leszczyna popielica
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest popielica leszczynowa?
O: Popielica leszczynowa to mały gryzoń, który jest jedynym żyjącym gatunkiem w swoim rodzaju.
P: Jak długa jest popielica leszczynowa?
O: Popielica leszczynowa ma od 6 do 9 centymetrów długości i ogon o długości od 5,7 do 7,5 centymetra.
P: Ile waży popielica leszczynowa?
O: Waga popielicy leszczynowej waha się od 17 do 20 gramów, a tuż przed hibernacją wzrasta do 30-40 gramów.
P: Kiedy popielica hibernuje?
O: Popielica hibernuje od października do kwietnia/maja.
P: Gdzie występuje popielica leszczynowa?
O: Popielica leszczynowa występuje w północnej Europie i Azji Mniejszej.
P: Jakie jest brytyjskie określenie popielicy leszczynowej?
O: W źródłach brytyjskich popielica leszczynowa jest zwykle nazywana popielicą, a nie popielicą leszczynową lub pospolitą.
P: Czy na Wyspach Brytyjskich występują inne gatunki popielic?
O: Popielica leszczynowa jest jedyną popielicą rodzimą na Wyspach Brytyjskich, chociaż jadalna popielica (Glis glis) została przypadkowo wprowadzona i obecnie ma ustaloną populację.
Przeszukaj encyklopedię