Mumia — definicja i rodzaje mumifikacji: Egipt, procesy naturalne
Poznaj tajniki mumifikacji: definicja, metody egipskie i naturalne (lodowiec, bagno, susza), odkrycia mumii ludzi i zwierząt oraz rytuały i techniki konserwacji
Mumifikacja to proces, w którym skóra i ciało zwłok zostają zachowane w stanie zahamowanego rozkładu. Może zachodzić zarówno w sposób naturalny, jak i celowo (kulturowo). Naturalna mumifikacja wynika z działania ekstremalnych warunków środowiskowych — niskiej temperatury (np. w lodowcu), wysokiej kwasowości i beztlenowych warunków (np. w bagnie) lub skrajnej suchości (pustynie, wnętrza suchych grot). Celowa mumifikacja to zabiegi konserwujące wykonywane przez ludzi, mające na celu zachowanie ciała dla rytuałów religijnych, kultu lub pamięci.
Rodzaje mumifikacji
- Mumifikacja naturalna — zachodzi bez udziału człowieka, w wyniku warunków środowiskowych: mróz (mumia lodowa), torfy i bagna (ciała torfowe o odczynie kwaśnym), suchy klimat (miażdżące wysychanie tkanek), a także warunki anaerobowe, które ograniczają rozwój bakterii rozkładowych.
- Mumifikacja częściowa — niektóre tkanki lub narządy ulegają zachowaniu, inne się rozkładają; bywa wynikiem zarówno naturalnych warunków, jak i niedokładnych zabiegów konserwacyjnych.
- Mumifikacja kulturowa (sztuczna) — celowe przygotowanie ciała przez ludzi: preparowanie, osuszanie, nasączanie substancjami konserwującymi i owijanie materiałami (np. bandażami). Najsłynniejszym przykładem jest mumifikacja egipska, lecz podobne praktyki znane są u kultur prekolumbijskich (Inka, kultura Chinchorro), w Azji (np. niektóre mnisze praktyki buddyjskie) i innych regionach.
Mumifikacja egipska — najważniejsze etapy i praktyki
Proces mumifikacji w starożytnym Egipcie był rytualnym i technicznym zabiegiem obejmującym kilka etapów. W skrócie przebiegał zazwyczaj tak:
- Usunięcie mózgu: za pomocą cienkiego haczyka wprowadzanego przez nozdrza wyciągano tkanki mózgowe. Ten zabieg był powszechny u elitarnie mumifikowanych osób.
- Ewiczacja narządów: chirurgicznie usuwano większość narządów wewnętrznych (płuca, wątrobę, żołądek, jelita). Zwykle pozostawiano serce, które w egipskiej wierze było potrzebne przy sądzie duszy i ważeniu serca przed Ozyrysem.
- Konserwacja organów: usunięte narządy często umieszczano w oddzielnych naczyniach — słojach kanopskich — które zawiązywały się z funkcjami opiekuńczych bogów i miały chronić te części ciała.
- Osuszanie: ciało było nasypywane i/lub kąpane w naturalnej soli mineralnej zwanej natronem, która odwodniła tkanki i zapobiegała rozwojowi bakterii.
- Impregnacja: po osuszeniu używano żywic, olejów i substancji aromatycznych, które dodatkowo konserwowały i nadawały zapach, a także uszczelniały ciało przed wilgocią.
- Owijanie: ciało owijano licznymi warstwami bandaży, często z amuletami i tekstami zaklęć umieszczonymi pomiędzy warstwami. Na końcu dopełniano rytuałów religijnych (np. ceremonia „otwierania ust”) i zakładano maski, sarkofagi oraz grobowce.
Mumie zwierzęce
Mumie ludzi i zwierząt odkrywano na wszystkich kontynentach. W starożytnym Egipcie znajdowano ogromne ilości mumii zwierząt — szacuje się, że znaleziono ponad milion mumii zwierząt, z czego wiele to koty. Zwierzęta bywały mumifikowane jako ofiary dla bogów, zwierzęta towarzyszące zmarłym w życiu pozagrobowym lub w celu produkcji amuletów i talizmanów.
Przykłady mumifikacji naturalnej i archeologiczne
- Osobliwości naturalne: ciała zachowane w lodowcach (np. „Ötzi” — człowiek z lodowca), ciała torfowe (np. Człowiek z Tollund) oraz szczątki zachowane w suchych jaskiniach i pustyniach.
- Różne kultury: kultury prekolumbijskie (np. Mumie z Chinchorro) celowo mumifikowały zmarłych na różne sposoby, czasem bardzo odmiennie od egipskich technik.
Badania, konserwacja i etyka
Współczesna nauka wykorzystuje badania nieinwazyjne (np. tomografia komputerowa, zdjęcia rentgenowskie), analizy DNA, datowanie radiowęglowe i analizy chemiczne, aby poznać pochodzenie, stan zdrowia i praktyki pogrzebowe dawnych społeczeństw. Muzea i badacze coraz częściej podkreślają konieczność traktowania mumii z szacunkiem i uwzględniania kwestii etycznych — zwłaszcza gdy dotyczą one szczątków ludzkich pochodzących od współczesnych społeczności potomnych.
Mumifikacja pozostaje ważnym źródłem wiedzy o wierzeniach, medycynie, technologii i codziennym życiu dawnych kultur, ale także przypomnieniem o konieczności poszanowania zmarłych i ich dziedzictwa kulturowego.
Celowa mumifikacja
Celowa mumifikacja była powszechna w starożytnym Egipcie, do pochówku egipskich faraonów. Ozyrys był prawdopodobnie pierwszą mumią w Egipcie.
Całkowite zmumifikowanie martwego ciała trwa około 70 dni. Pierwszym krokiem jest włożenie ostrego pręta do nosa i wbicie go w mózg. Stamtąd mózg jest dzielony na małe kawałki i usuwany przez nos, a następnie nos jest wypełniany pyłem z piły. Następnie robi się dziurę w ciele, aby usunąć wszystkie organy z wyjątkiem serca. Do przechowywania narządów używano słoików z głowami bogów na wierzchu. Następnie otwór wypełniano płótnem i przyprawami, a ciało pozostawiano pod solą, aby wyschło. Później, po 40 dniach, ciało owijano w lniane bandaże. Podczas przygotowywania ciała kapłani otaczali je i odprawiali rytuały. Po zakończeniu procesu mumifikacji, na głowę nakładano maskę, aby można ją było poznać w życiu pozagrobowym.
Mumie w Egipcie
Nie było żadnych ograniczeń co do tego, kto mógł zostać zmumifikowany. Każdy Egipcjanin, którego stać było na opłacenie kosztownego procesu zachowania ciała dla życia pozagrobowego, mógł się zmumifikować. Egipcjanie wierzyli w życie po śmierci i w to, że śmierć jest tylko przejściem z jednego życia do drugiego. Wierzyli, że muszą zachować swoje ciała, aby móc prowadzić nowe życie. Potrzebowaliby wszystkich rzeczy, których używali za życia, więc ich rodzina włożyłaby je do grobu. Egipcjanie płacili ogromne sumy pieniędzy, aby ich ciała zostały odpowiednio zakonserwowane. Od początku do końca trwało to bardzo długo. Balsamowanie ciała zajmowało im 70 dni. Egipcjanie używali kanonicznych słoików do przechowywania organów wewnętrznych. To było bardzo ważne dla egipskiej religii, że ludzkie ciało zostało zachowane. Anubis był bogiem mumifikacji, miał ludzkie ciało i głowę szakala. Jego zadaniem było przygotowanie ciała zmarłego do przyjęcia przez Ozyrysa, boga zmarłych. Ozyrys następnie wypuści dusze dalej i do świata podziemnego.
· 
Mumia w muzeum brytyjskim. Ta mumifikacja była zamierzona.
· 
Człowiek z Tollund w muzeum w Silkeborgu. Jego mumia została zakonserwowana w bagnie.
· 
Ręka mumii w Guanajuato, w Meksyku
· 
Celowo zmumifikowane koty.
Pytania i odpowiedzi
Q: Czym jest mumifikacja?
O: Mumifikacja to proces polegający na zachowaniu skóry i ciała zmarłego.
P: W jaki sposób mumifikacja może zachodzić naturalnie?
O: Mumifikacja może wystąpić naturalnie z powodu zimna (w lodowcu), kwasu (w bagnie) lub suchości.
P: Czego Egipcjanie używali do ochrony ciała zmarłego?
O: Egipcjanie używali bandaży do owijania zwłok, aby chronić ciało przed gniciem.
P: Gdzie znaleziono mumie?
O: Mumie zostały znalezione na każdym kontynencie w wyniku naturalnej konserwacji z powodu nietypowych warunków i jako artefakty kulturowe.
P: Ile mumii zwierząt znaleziono w Egipcie?
O: W Egipcie znaleziono ponad milion mumii zwierząt, z których wiele to koty.
P: Co robili Egipcjanie, aby usunąć mózg z ciała?
O: Egipcjanie używali haka, aby usunąć mózg z ciała, wyjmując go z nosa.
P: Co zostało pochowane wraz z mumią w oddzielnych pojemnikach zwanych słojami kanopskimi?
O: Wszystkie organy z wyjątkiem serca zostały chirurgicznie usunięte i pochowane wraz z mumią w oddzielnych pojemnikach zwanych słojami kanopskimi.
Przeszukaj encyklopedię