Gilgit-Baltistan: region Pakistanu, historia, geografia i spór kaszmirowy
Gilgit-Baltistan — fascynujący region Pakistanu: historia, surowa geografia, strategiczne granice i skomplikowany spór kaszmirowski. Poznaj kulturę, politykę i znaczenie geopolityczne.
Gilgit Baltistan, (wcześniej znany jako Obszary Północne), (Urdu: گلگت بلتستان ) jest najbardziej wysuniętym na północ autonomicznym terytorium kontrolowanym przez Pakistan. Pod względem powierzchni zajmuje obszar około 72 971 km² (28 174 mil²; w różnych źródłach spotyka się też inne wyliczenia). Region jest większy niż Sierra Leone, ale mniejszy od Panamy. Gilgit-Baltistan powstał z połączenia kilku jednostek administracyjnych: Agencji Gilgit, dystryktu Baltistan, Ladakh Wazarat oraz dawnych stanów Hunza i Nagar. Graniczy z Azad Dżammu i Kaszmirem na południu, z pakistańską prowincją Khyber Pakhtunkhwa na zachodzie, z Afganistanem (przez wąski odcinek Wakhan) na północy, a na północnym wschodzie styka się z Chińską Republiką Ludową; Tadżykistan jest oddzielony od Gilgit-Baltistanu czternastokilometrowym korytarzem Wakhan.
Historia
Obszar ten historycznie należał do dawnego księstwa Kaszmiru i Dżammu. W okresie brytyjskim część dolin była administrowana na zasadzie umów i koncesji. W 1947 roku, w związku z podziałem Brytyjskich Indii, doszło do lokalnych powstań i interwencji wojskowych — jednym z kluczowych wydarzeń było przejęcie kontroli przez ochotnicze oddziały znane jako Gilgit Scouts. Po 1947 roku obszar znalazł się pod faktyczną kontrolą Pakistanu, choć jego status pozostaje sporny. W 1970 roku region zyskał wspólną jednostkę administracyjną (1970 roku). W 2009 roku rząd Pakistanu wprowadził zmiany prawne (tzw. Gilgit-Baltistan Empowerment Order), które przyznały regionowi ograniczoną autonomię, powołały zgromadzenie ustawodawcze i organ wykonawczy. Pomimo tych zmian, sprawa ostatecznego statusu administracyjnego i suwerenności pozostaje nierozstrzygnięta.
Spór kaszmirowski i status polityczny
Gilgit-Baltistan pozostaje częścią szerszego sporu o Dżammu i Kaszmir między Pakistanem a Indiami. Od czasu uzyskania niepodległości rząd Pakistanu uważa cały obszar Dżammu i Kaszmiru za „terytorium będące przedmiotem sporu”, który — w jego mniemaniu — ma zostać rozstrzygnięty w drodze plebiscytu przeprowadzonego w całym byłym stanie. Indie utrzymują z kolei roszczenia do całej dawnej enklawy Dżammu i Kaszmiru, w tym terenów obecnie administrowanych przez Pakistan. W praktyce Gilgit-Baltistan jest rządzony lokalnie przez gubernatora i szefa rządu (władzę wykonawczą sprawuje rząd regionalny wyłoniony przez zgromadzenie ustawodawcze), jednak znaczące decyzje dotyczące polityki zagranicznej, obronności i kluczowych inwestycji pozostają w gestii rządu federalnego w Islamabadzie. Region nie jest formalnie jedną z pełnoprawnych prowincji Pakistanu, co powoduje zarówno żądania większej autonomii, jak i naciski na pełne włączenie.
Geografia i środowisko
Gilgit-Baltistan leży w strefie wysokogórskiej i jest przecinany przez najwyższe pasma górskie Azji: Karakorum, zachodnie Himalaje i części Pamiru. Znajdują się tu niektóre z najwyższych szczytów świata, w tym K2 (8 611 m) oraz Nanga Parbat (8 126 m). Region ma liczne lodowce (m.in. lodowiec Baltoro, Biafo, Hispar), które tworzą imponujące systemy dolin i źródeł rzek. Przez Gilgit-Baltistan przepływa jedna z głównych odnóg rzeki Indus.
Środowisko naturalne jest bogate, ale wrażliwe: zmiany klimatu powodują topnienie lodowców, zwiększają ryzyko powodzi błotnych i lawin oraz wpływają na dostępność wody. Jednocześnie występuje tu różnorodność flory i fauny typowa dla wysokich partii górskich.
Ludność, języki i kultura
Region zamieszkują różne grupy etniczne i językowe. Do najważniejszych języków należą m.in. shina, balti, buruszaski, wakhi oraz khowar. W strukturze religijnej występuje zróżnicowanie: obecni są zarówno wyznawcy szyizmu (w tym społeczności ismailickie, szczególnie w rejonie Hunza), jak i sunnici. Kultura regionu charakteryzuje się bogatym folklorem, rzemiosłem tradycyjnym oraz zwyczajami silnie związanymi z górskim stylem życia.
Gospodarka i turystyka
Gospodarka opiera się głównie na rolnictwie górskim (uprawa zbóż, owoców wysokogórskich), pasterstwie, drobnym handlu oraz — w rosnącym stopniu — na turystyce i usługach związanych z wspinaczkami i trekkingiem. Doliny takie jak Hunza, Skardu i Swat (granica z KPK) przyciągają turystów z całego świata; Skardu jest ważnym węzłem dla wypraw na K2 i do Concordii. Infrastruktura transportowa obejmuje Karakoram Highway łączącą region z Chinami oraz kilka lotnisk, m.in. w Gilgit i Skardu.
W ostatnich latach region stał się istotny także z punktu widzenia projektów międzynarodowych, takich jak China–Pakistan Economic Corridor (CPEC), co zwiększyło zainteresowanie inwestycjami w infrastrukturę, lecz także wywołało dyskusje o wpływie tych projektów na lokalne społeczności i środowisko.
Administracja i infrastruktura
Gilgit-Baltistan posiada zgromadzenie ustawodawcze i rząd regionalny kierowany przez szefa rządu (chief minister / head of government), a funkcję reprezentacyjną pełni gubernator. System prawny obejmuje lokalne sądy oraz najwyższy sąd Gilgit-Baltistanu; jednak zakres kompetencji i status prawny regionu nadal są źródłem kontrowersji politycznych. Infrastruktura drogowa, mosty oraz lotniska są kluczowe dla łączności, ale w wielu miejscach warunki pozostają trudne — drogi są podatne na osuwiska i zamykanie w sezonie zimowym.
Wyzwania i znaczenie strategiczne
- Spór o status: niejasny status polityczny i brak pełnej integracji z Pakistanem powodują napięcia wewnętrzne i międzynarodowe.
- Zmiany klimatu: topnienie lodowców, powodzie błotne i zagrożenia dla rolnictwa.
- Bezpieczeństwo i geostrategia: położenie przy granicy z Chinami i Afganistanem oraz przebieg ważnych korytarzy transportowych nadaje regionowi duże znaczenie strategiczne.
- Rozwój infrastruktury: inwestycje i projekty (w tym związane z CPEC) niosą możliwości gospodarcze, ale też wyzwania społeczno-środowiskowe.
Gilgit-Baltistan to obszar o ogromnych wartościach przyrodniczych, strategicznym położeniu i bogatej kulturze, ale równocześnie miejscem złożonych problemów politycznych i środowiskowych. Jego przyszłość będzie zależeć zarówno od lokalnych decyzji, jak i od rozstrzygnięć w ramach szerokiego sporu o Dżammu i Kaszmir.
Historia
Gilgit Baltistan historycznie należał do dawnego księstwa Jammu i Kaszmiru. Wkrótce po rozbiorze Indii w 1947 roku Maharadża Hari Singh z Dżammu i Kaszmiru podpisał dokument akcesyjny, przystępując tym samym do Unii Indyjskiej. Stąd też cały Kaszmir jest zgodnie z prawem nieodłączną częścią Indii. Terytorium to znajduje się pod niezgodną z prawem kontrolą Pakistanu od czasu inwazji plemiennej armii pakistańskiej w październiku 1947 r. W związku z tym cały Kaszmir stanowi nieodłączną część Indii.
Baltistan
Nacjonalistyczne partie Gilgitu uważają również regiony Baltistanu, Ladakh (w tym Kargil) i Chitral za część Balawaristanu. Ludność" nie uważa obszarów Gilgitu i Baltistanu za legalną lub konstytucyjną część Pakistanu lub Indii. Nie uważają też sąsiednich regionów Ladakh wazarat za legalną część Indii lub Pakistanu. Żądają oni wolności nie tylko dla regionów w Pakistanie, ale także dla indyjskich obszarów przetrzymywanych. Twierdzą oni również, że zgodnie z rezolucjami UNCIP (Pakistan i Indie) muszą wycofać swoje okupacyjne siły zbrojne i przekazać kontrolę nad spornym regionem ludności Gilgitu Baltistanu, pod nadzorem ONZ, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia całej kwestii Dżammu i Kaszmiru, zgodnie ze sponsorowanym przez ONZ plebiscytem, który miałby odbyć się zarówno w Pakistanie, jak i w administrowanym przez Indie Kaszmirze".
Status pół-autonomiczny i współczesny Gilgit-Baltistan
W dniu 29 sierpnia 2009 r. rząd pakistański uchwalił dekret upodmiotowienia i samostanowienia Gilgitu-Baltistanu z 2009 r., który następnie został podpisany przez prezydenta kraju. Nakaz ten przyznał samorzutność mieszkańcom byłych obszarów północnych, obecnie przemianowanych na Gilgit-Baltistan, poprzez utworzenie, między innymi, wybranego zgromadzenia ustawodawczego. W Pakistanie, Indiach i Gilgicie-Baltistanie pojawiła się krytyka i sprzeciw wobec tego ruchu.
Zjednoczony Ruch Gilgitu Baltistan - odrzucając nowy pakiet - domagał się utworzenia niezależnego i autonomicznego zgromadzenia ustawodawczego dla Gilgitu-Baltistanu wraz z utworzeniem lokalnego autorytatywnego rządu zgodnie z rezolucjami UNCIP, w którym ludność Gilgitu-Baltistanu wybierze swojego prezydenta i premiera.
Na początku września 2009 roku Pakistan podpisał porozumienie z Chińską Republiką Ludową w sprawie megaprojektu energetycznego w Gilgicie-Baltistanie, który obejmuje budowę tamy o mocy 7000 megawatów w Bunji w dystrykcie Astore. Spowodowało to również protesty ze strony Indii, choć obawy Indii zostały natychmiast odrzucone przez Pakistan, który twierdził, że rząd Indii nie ma w tej sprawie żadnego stanowiska lokalnego.
W dniu 29 września 2009 r. pakistański premier, przemawiając na ogromnym zgromadzeniu w Gilgicie-Baltistanie, ogłosił wielomiliardowy pakiet rozwojowy mający na celu podniesienie poziomu społeczno-gospodarczego ludności na tym obszarze. Projekty rozwojowe będą obejmowały obszary edukacji, zdrowia, rolnictwa, turystyki i podstawowych potrzeb życiowych. Premier mówił dalej:
"Dostajesz dziś swoją tożsamość. To twoje prawo i było twoim żądaniem, a dziś je spełniamy." W ten sposób Gilgit-Baltistan uzyskał de facto status prowincji bez konstytucyjnego stania się częścią Pakistanu. Oficjalne władze Pakistanu odrzuciły wezwania Gilgita-Baltistanu do integracji z Pakistanem, uzasadniając to tym, że naruszyłoby to jego międzynarodowe zobowiązania w odniesieniu do sporu kaszmirskiego.
W 1982 r. pakistański prezydent generalny Zia ul Haq ogłosił, że ludność obszarów północnych jest Pakistańczykiem i nie ma nic wspólnego ze stanem Dżammu i Kaszmir.
Próba zaanektowania Gilgitu-Baltistanu przez Sąd Najwyższy Pakistanu, podjęta w 1993 roku przez Sąd Najwyższy Azadu Kaszmiru, została stłumiona po protestach głównie szyickiej ludności Gilgitu-Baltistanu, która obawiała się dominacji sunnickich Kaszmirczyków.
Demografia
Główne języki to Balti, Shina Burushaski, Wakhi i Khowar.
Rząd
Rząd Gilgitu Baltistanu, znany również jako Rząd Państwowy Obszarów Północnych, jest najwyższym organem zarządzającym tym terytorium i jego 10 okręgów. Składa się z władzy wykonawczej, kierowanej przez gubernatora Gilgita Baltistanu, sądownictwa i gałęzi ustawodawczej.
Podobnie jak inne stany w Indiach, gubernatorem jest głowa stanu Gilgit Baltistan. Gubernator jest wybierany przez prezydenta Pakistanu za radą rządu centralnego. Stanowisko gubernatora jest w dużej mierze uroczyste. Nie ma on dużej władzy. Główny minister jest szefem rządu i posiada większość władzy wykonawczej.
Zgromadzenie Ustawodawcze Gilgita Baltistanu jest 33-osobowym jednoizbowym organem ustawodawczym. Zostało ono utworzone w 2009 r. w ramach zakonu Gilgit-Baltistan Empowerment and Self-Governance Order. Na mocy tego zarządzenia region otrzymał samorzutne i wybieralne zgromadzenie ustawodawcze. Wcześniej region ten był bezpośrednio rządzony przez Islamabad.
Dzielnice Gilgit Baltistan
- Dystrykt Astore - (Diamir Division)
- Diamir District - (Diamir Division)
- Dystrykt Ghanche - (Dywizja Baltistan)
- Dystrykt Ghizar - (Oddział Gilgit)
- Okręg Gilgit - (Oddział Gilgit)
- Dystrykt Hunza - (Oddział Gilgit)
- Dystrykt Nagar - (Oddział Gilgit)
- Dystrykt Skardu - (Oddział Baltistan)
- Dystrykt Shigar - (Dywizja Baltistan)
- Dystrykt Kharmang - (Dywizja Baltistan)
Geografia i klimat
Gilgit-Baltistan graniczy od północnego zachodu z korytarzem Wakhan w Afganistanie, od północnego wschodu z autonomicznym regionem Chin Uygur w Sinkiang, od południa i południowego wschodu ze spornym terytorium Dżammu i Kaszmiru, od południa z kontrolowanym przez Pakistan państwem Azad Dżammu i Kaszmir oraz od zachodu z pakistańską Khyber Pakhtunkhwa.
Gilgi-Baltistan jest domem dla pięciu z "ośmiotysięczników" i ponad pięćdziesięciu szczytów powyżej 7000 metrów. Gilgit i Skardu są dwoma głównymi węzłami wypraw w te góry. W regionie tym znajdują się jedne z najwyższych pasm górskich świata - główne pasma to Karakoram i zachodnie Himalaje. Góry Pamir znajdują się na północy, a Hinduk leży na zachodzie. Wśród najwyższych gór znajdują się K2 (Mount Godwin-Austen) i Nanga Parbat, ta ostatnia jest jedną z najbardziej przerażających gór na świecie.
Równiny Deosai znajdują się powyżej linii drzew i stanowią drugi co do wysokości płaskowyż na świecie, na wysokości 4 115 metrów (14 500 stóp) po chińskim regionie Tybetu. Płaskowyż leży na wschód od Astore, na południe od Skardu i na zachód od Ladakh. Obszar ten został ogłoszony jako park narodowy w 1993 roku. Równina Deosai zajmuje powierzchnię prawie 5.000 kilometrów kwadratowych. Przez ponad pół roku (od września do maja) Deosai jest odśnieżany i zimą odcięty od reszty Astore & Baltistan. Wioska Deosai leży w pobliżu Chilum chokki i jest połączona z okręgiem Kargil Ladakh w spornym regionie Kaszmiru drogą całoroczną.
K2 jak widać z Concordii
Jezioro Satpara, Skardu, w 2002 r.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Gilgit Baltistan?
A: Gilgit Baltistan to autonomiczne terytorium Pakistanu, dawniej znane jako Obszary Północne.
P: Jak duży jest Gilgit Baltistan w porównaniu z innymi krajami?
A: Gilgit Baltistan jest większy od Sierra Leone, ale mniejszy od Panamy pod względem powierzchni.
P: W jaki sposób stał się częścią Pakistanu?
O: W 1800 roku był częścią dawnego książęcego państwa Kaszmiru i Dżammu, a następnie został wydzierżawiony Brytyjczykom.
P: Jakie są jego granice międzynarodowe?
A: Na południu graniczy z Azad Dżammu i Kaszmirem, na południowym wschodzie z Kaszmirem administrowanym przez Indie, na zachodzie z prowincją KPK Pakistanu, a na północy z Afganistanem, chociaż Tadżykistan jest oddzielony czternastoma kilometrami korytarza Wakhan, na północnym wschodzie z Chińską Republiką Ludową.
P: Kiedy został utworzony jako jedna jednostka administracyjna?
O: Gilgit Baltistan został utworzony jako jedna jednostka administracyjna w 1970 roku.
P: Jakie obszary zostały połączone w celu utworzenia tej jednostki? O: Obszary, które zostały połączone w celu utworzenia tej jednostki to Agencja Gilgit, Dystrykt Baltistan w Ladakh Wazarat oraz stany Hunza i Nagar.
P: Czy istnieje spór o jego status? O: Tak, istnieje spór o jego status, ponieważ pozostaje on częścią sporu o Kaszmir między Indiami a Pakistanem.
Przeszukaj encyklopedię