Xinjiang (tłumaczone również jako Sinkiang) to rozległy region Chińskiej Republiki Ludowej, oficjalnie noszący nazwę Xinjiang Ujgurski Region Autonomiczny. Jak wszystkie Chiny, również Republika Chińska twierdzi, że jest to region leżący w granicach „jednego” państwa. Xinjiang zajmuje powierzchnię ponad 1,6 mln km2 (około jednej szóstej powierzchni Chin) i jest jednym z najsłabiej zaludnionych obszarów kraju.

Geografia i środowisko

Region leży w zachodnich Chinach i jest geograficznie bardzo zróżnicowany. Na wschodnio‑zachodnim kierunku dominują potężne łańcuchy górskie i rozległe baseny:

  • Góry Tian Shan oddzielają północną Dzungarię od południowej Kotliny Tarimskiej.
  • Dzungaria na północy to krajobraz suchych stepów i kotlin otoczonych górami.
  • Basen Tarim na południu to rozległa pustynia (w jego wnętrzu znajduje się Pustynia Taklamakan) otoczona pasmami górskimi, z oazami i systemami irygacyjnymi wzdłuż rzeki Tarim.
  • Na wschodzie leży Zagłębie Turpanowe (Depresja Turpan), jedno z najniższych miejsc w Chinach — znane z bardzo gorącego, suchego klimatu.
  • Na zachodzie i południowym zachodzie region graniczy z wysokimi łańcuchami górskimi, takimi jak Pamir i częściowo góry Kunlun.

Ze względu na ukształtowanie terenu w Xinjiangu występują duże kontrasty klimatyczne: klimat kontynentalny i suche warunki pustynne w basenach, ostre mrozy zimą w górach oraz duże dobowe wahania temperatury w kotlinach.

Położenie i granice

Sinciang graniczy od południa z Tybetańskim Regionem Autonomicznym oraz Dżammu i Dystryktem Leh w Kaszmirze, a od południowego wschodu z prowincjami Qinghai i Gansu, od wschodu z Mongolią, od północy z Rosją, a od południowego zachodu z Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem i regionem Kaszmiru.

Główne miasta

Ürümqi jest stolicą Xinjiang i największym miastem w zachodnich Chinach; bywa również uznawane za miasto najbardziej oddalone od morza na świecie — około 2,5 tys. km od najbliższego wybrzeża. Do innych ważniejszych miast należą: Turpan, Kashgar, Karamay, Yining i Shihezi. W regionie znajdują się także historyczne ośrodki handlu i kultury, takie jak Hotan (Hetian), Aksu i Korla.

Historia w skrócie

Xinjiang od stuleci leży w centralnym szlaku handlowym między Chinami a Azją Środkową — to część słynnego Jedwabnego Szlaku. W XIX wieku nazwa „Jedwabny Szlak” została spopularyzowana przez europejskich geografów; w tym rejonie często używano też określenia „chiński Turkiestan”, odnosząc się do zamieszkujących go ludów tureckich.

Obszar był pod wpływami różnych imperiów: imperium mongolskie, lokalne chanaty (m.in. chanat Dzungarów), a od XVIII wieku — po podboju Dzungarii — w imperium mandżurskim (dynastia Qing). W 1884 roku wprowadzono administracyjną jednostkę o nazwie Xinjiang. W pierwszej połowie XX wieku na terenie regionu powstawały krótkotrwałe formacje państwowe określane jako Republiki Turkiestanu Wschodniego (East Turkestan). Po 1949 roku Xinjiang stał się częścią Chińskiej Republiki Ludowej; w 1955 roku utworzono Xinjiang Ujgurski Region Autonomiczny.

Ludność i kultura

Region jest wieloetniczny. Do największych grup należą Ujgurzy (choć proporcje etniczne zmieniały się w czasie) oraz Chińczycy Han; obecni są także Kazachowie, Hui, Kyrgyz i inne mniejszości. Ujgurzy to głównie muzułmanie mówiący językiem turkijskim i kultywujący odrębne tradycje kulturowe i religijne.

Kultura Xinjiangu ma charakter pograniczny — łączy wpływy chińskie, tureckie, perskie i środkowoazjatyckie. W miastach oazowych zachowały się zabytki architektury, targi i rzemiosło związane z historią Jedwabnego Szlaku.

Gospodarka i zasoby

Gospodarka regionu opiera się na wydobyciu surowców (ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel, rudy metali), rolnictwie w oazach (m.in. uprawa bawełny — Xinjiang jest jednym z największych producentów bawełny w Chinach), hodowli oraz przemyśle petrochemicznym i lekkim. W ostatnich dekadach rozwijana jest infrastruktura transportowa i energetyczna, a także działalność związana z programem Pasa i Szlaku.

Transport i infrastruktura

Region jest ważnym węzłem komunikacyjnym łączącym Chiny z Azją Środkową i dalej na zachód. Przez Xinjiang przebiegają ważne linie kolejowe i drogowe (m.in. magistrale łączące z Gansu i Qinghai), a także nowoczesne inwestycje infrastrukturalne wspierające handel i eksploatację zasobów naturalnych.

Współczesne wyzwania i sytuacja polityczna

Xinjiang był i jest przedmiotem międzynarodowych debat i kontrowersji. Na przestrzeni ostatnich lat obszar znalazł się w centrum zainteresowania ze względu na politykę władz chińskich wobec Ujgurów i innych muzułmańskich mniejszości — dotyczy to kwestii bezpieczeństwa, nadzoru, programów przeciwdziałania ekstremizmowi oraz działań określanych przez chińskie władze jako programy szkoleniowe lub zawodowe. Organizacje międzynarodowe i niektóre państwa krytykowały praktyki stosowane w regionie i alarmowały o naruszeniach praw człowieka; władze chińskie odpierają zarzuty, wskazując na konieczność zwalczania terroryzmu, separatyzmu i ekstremizmu.

Podsumowanie

Xinjiang to rozległy i zróżnicowany region o dużym znaczeniu geograficznym, historycznym i gospodarczym. Jego położenie na skrzyżowaniu dróg między Wschodem a Azją Środkową ukształtowało unikalne dziedzictwo kulturowe, lecz jednocześnie sprawia, że jest on miejscem złożonych wyzwań politycznych i społecznych we współczesnych Chinach.