Xinjiang (Sinciang) — region autonomiczny Chin: geografia, miasta, historia

Xinjiang (Sinciang): przewodnik po regionie autonomicznym Chin — geografia, główne miasta (Ürümqi, Turpan, Kashgar), historia Jedwabnego Szlaku i niepowtarzalne krajobrazy.

Xinjiang (tłumaczone również jako Sinkiang) to rozległy region Chińskiej Republiki Ludowej, oficjalnie noszący nazwę Xinjiang Ujgurski Region Autonomiczny. Jak wszystkie Chiny, również Republika Chińska twierdzi, że jest to region leżący w granicach „jednego” państwa. Xinjiang zajmuje powierzchnię ponad 1,6 mln km2 (około jednej szóstej powierzchni Chin) i jest jednym z najsłabiej zaludnionych obszarów kraju.

Geografia i środowisko

Region leży w zachodnich Chinach i jest geograficznie bardzo zróżnicowany. Na wschodnio‑zachodnim kierunku dominują potężne łańcuchy górskie i rozległe baseny:

• Góry Tian Shan oddzielają północną Dzungarię od południowej Kotliny Tarimskiej.
• Dzungaria na północy to krajobraz suchych stepów i kotlin otoczonych górami.
• Basen Tarim na południu to rozległa pustynia (w jego wnętrzu znajduje się Pustynia Taklamakan) otoczona pasmami górskimi, z oazami i systemami irygacyjnymi wzdłuż rzeki Tarim.
• Na wschodzie leży Zagłębie Turpanowe (Depresja Turpan), jedno z najniższych miejsc w Chinach — znane z bardzo gorącego, suchego klimatu.
• Na zachodzie i południowym zachodzie region graniczy z wysokimi łańcuchami górskimi, takimi jak Pamir i częściowo góry Kunlun.

Ze względu na ukształtowanie terenu w Xinjiangu występują duże kontrasty klimatyczne: klimat kontynentalny i suche warunki pustynne w basenach, ostre mrozy zimą w górach oraz duże dobowe wahania temperatury w kotlinach.

Położenie i granice

Sinciang graniczy od południa z Tybetańskim Regionem Autonomicznym oraz Dżammu i Dystryktem Leh w Kaszmirze, a od południowego wschodu z prowincjami Qinghai i Gansu, od wschodu z Mongolią, od północy z Rosją, a od południowego zachodu z Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem i regionem Kaszmiru.

Główne miasta

Ürümqi jest stolicą Xinjiang i największym miastem w zachodnich Chinach; bywa również uznawane za miasto najbardziej oddalone od morza na świecie — około 2,5 tys. km od najbliższego wybrzeża. Do innych ważniejszych miast należą: Turpan, Kashgar, Karamay, Yining i Shihezi. W regionie znajdują się także historyczne ośrodki handlu i kultury, takie jak Hotan (Hetian), Aksu i Korla.

Historia w skrócie

Xinjiang od stuleci leży w centralnym szlaku handlowym między Chinami a Azją Środkową — to część słynnego Jedwabnego Szlaku. W XIX wieku nazwa „Jedwabny Szlak” została spopularyzowana przez europejskich geografów; w tym rejonie często używano też określenia „chiński Turkiestan”, odnosząc się do zamieszkujących go ludów tureckich.

Obszar był pod wpływami różnych imperiów: imperium mongolskie, lokalne chanaty (m.in. chanat Dzungarów), a od XVIII wieku — po podboju Dzungarii — w imperium mandżurskim (dynastia Qing). W 1884 roku wprowadzono administracyjną jednostkę o nazwie Xinjiang. W pierwszej połowie XX wieku na terenie regionu powstawały krótkotrwałe formacje państwowe określane jako Republiki Turkiestanu Wschodniego (East Turkestan). Po 1949 roku Xinjiang stał się częścią Chińskiej Republiki Ludowej; w 1955 roku utworzono Xinjiang Ujgurski Region Autonomiczny.

Ludność i kultura

Region jest wieloetniczny. Do największych grup należą Ujgurzy (choć proporcje etniczne zmieniały się w czasie) oraz Chińczycy Han; obecni są także Kazachowie, Hui, Kyrgyz i inne mniejszości. Ujgurzy to głównie muzułmanie mówiący językiem turkijskim i kultywujący odrębne tradycje kulturowe i religijne.

Kultura Xinjiangu ma charakter pograniczny — łączy wpływy chińskie, tureckie, perskie i środkowoazjatyckie. W miastach oazowych zachowały się zabytki architektury, targi i rzemiosło związane z historią Jedwabnego Szlaku.

Gospodarka i zasoby

Gospodarka regionu opiera się na wydobyciu surowców (ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel, rudy metali), rolnictwie w oazach (m.in. uprawa bawełny — Xinjiang jest jednym z największych producentów bawełny w Chinach), hodowli oraz przemyśle petrochemicznym i lekkim. W ostatnich dekadach rozwijana jest infrastruktura transportowa i energetyczna, a także działalność związana z programem Pasa i Szlaku.

Transport i infrastruktura

Region jest ważnym węzłem komunikacyjnym łączącym Chiny z Azją Środkową i dalej na zachód. Przez Xinjiang przebiegają ważne linie kolejowe i drogowe (m.in. magistrale łączące z Gansu i Qinghai), a także nowoczesne inwestycje infrastrukturalne wspierające handel i eksploatację zasobów naturalnych.

Współczesne wyzwania i sytuacja polityczna

Xinjiang był i jest przedmiotem międzynarodowych debat i kontrowersji. Na przestrzeni ostatnich lat obszar znalazł się w centrum zainteresowania ze względu na politykę władz chińskich wobec Ujgurów i innych muzułmańskich mniejszości — dotyczy to kwestii bezpieczeństwa, nadzoru, programów przeciwdziałania ekstremizmowi oraz działań określanych przez chińskie władze jako programy szkoleniowe lub zawodowe. Organizacje międzynarodowe i niektóre państwa krytykowały praktyki stosowane w regionie i alarmowały o naruszeniach praw człowieka; władze chińskie odpierają zarzuty, wskazując na konieczność zwalczania terroryzmu, separatyzmu i ekstremizmu.

Podsumowanie

Xinjiang to rozległy i zróżnicowany region o dużym znaczeniu geograficznym, historycznym i gospodarczym. Jego położenie na skrzyżowaniu dróg między Wschodem a Azją Środkową ukształtowało unikalne dziedzictwo kulturowe, lecz jednocześnie sprawia, że jest on miejscem złożonych wyzwań politycznych i społecznych we współczesnych Chinach.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Xinjiang?

P: Kiedy po raz pierwszy użyto nazwy Jedwabny Szlak?

P: Z jakimi krajami graniczy Xinjiang?

P: Co to jest Ürümqi?

P: Gdzie znajdują się góry Tian Shan?

P: Jaki rodzaj terenu można znaleźć w Dzungarii?

Szukaj według litery