Konkwistador (ang. Conquistador; : Conquistadores, czyli konkwistadorzy) był hiszpańskim żołnierzem, odkrywcą i poszukiwaczem przygód. Zdobywcy najechali i podbili wiele Ameryk, Filipin i innych wysp w Azji i Pacyfiku. Wielu z nich było hidalgos (szlachcicami niskiej kategorii). Konkwistadorzy rekrutowali się z różnych środowisk — od drobnej szlachty, przez zawodowych żołnierzy, po awanturników i kupców — i działali często na własny rachunek, chociaż uzyskiwali licencje, patenty lub wsparcie finansowe od korony hiszpańskiej.

Ich podboje wprowadziły te ziemie pod hiszpańskie panowanie kolonialne między XV a XVII wiekiem, począwszy od osady Krzysztofa Kolumba z 1492 roku na obecnych Bahamach. Stworzyli oni to, co obecnie nazywane jest Ameryką Łacińską. Proces podboju i kolonizacji obejmował zarówno militarną zdobycz, jak i zakładanie osad, sieci handlowych oraz instytucji kościelnych i administracyjnych, które miały zapewnić trwałe panowanie Hiszpanii.

Pierwszym ogromnie udanym konkwistadorem był Hernán Cortés. W latach 1520 - 1521 Cortés wraz z rdzennymi wrogami Azteków podbił potężne Cesarstwo Azteków. Dzisiejszy Meksyk znalazł się pod panowaniem Imperium Hiszpańskiego, jako Nowa Hiszpania. Później Francisco Pizarro odnalazł i podbił podobnie wielkie imperium Inków. Sukcesy te opierały się nie tylko na przewadze militarnej, ale także na tworzeniu sojuszy z miejscowymi plemionami przeciwnymi dominującym imperiom, wykorzystaniu technologii (ogniowe bronie, żelazo, konie) oraz na katastrofalnym wpływie chorób zakaźnych sprowadzonych przez Europejczyków.

Motywacje i metody działania

Główne motywacje konkwistadorów to: chęć zdobycia bogactw (szczególnie złota i srebra), zdobycie ziemi, poszerzenie wpływów hiszpańskiej korony, ambicja osobista oraz misja religijna — szerzenie katolicyzmu. Ich metody obejmowały:

  • bezpośrednie działania militarne i oblężenia,
  • tworzenie sojuszy z plemionami lokalnymi przeciwnymi dominującym państwom,
  • wykorzystanie taktycznych i technologicznych przewag (koń, hale, bronie palne, pancerze),
  • stosowanie systemu encomienda i innych form przymusowej pracy,
  • narzucanie administracji kolonialnej i struktur kościelnych, które cementowały kontrolę.

Organizacja kolonialna i administracja

Po podbojach Hiszpania tworzyła jednostki administracyjne: w Ameryce utworzono wiceroystwa (m.in. Wicekrólestwo Nowej Hiszpanii, Wicekrólestwo Peru), sądy (audiencias) i sieć parafii. Korona stopniowo ograniczała autonomię konkwistadorów, regulując ich prawa i obowiązki. Wprowadzono też prawo, które teoretycznie chroniło miejscową ludność — np. Leyes de Indias — choć ich egzekwowanie było często nieskuteczne.

Skutki podbojów

Skutki działalności konkwistadorów były dalekosiężne i złożone:

  • drastyczny spadek ludności rdzennych mieszkańców z powodu chorób zakaźnych (np. ospa), przemocy i przymusowej pracy,
  • ekonomiczne bogactwa płynące do Hiszpanii — szczególnie srebro z kopalń peruwiańskich i meksykańskich,
  • kulturowa synteza: narzucenie języka hiszpańskiego i religii katolickiej połączone z przetrwaniem wielu elementów lokalnych kultur,
  • utrwalenie systemów społecznych i własności ziemi, które kształtowały strukturę społeczną Ameryk na wieki,
  • opór i powstania rdzennych ludów przeciwko kolonizacji, które trwać będą przez cały okres kolonialny.

Kontrowersje i krytyka

Postawa konkwistadorów budziła od początku krytykę w Hiszpanii. Najsłynniejszym krytykiem był Bartolomé de las Casas, który dokumentował nadużycia i domagał się lepszej ochrony tubylców. W rezultacie część praktyk została ograniczona prawnie (np. Leyes Nuevas z 1542), jednak w praktyce wdrażanie reform bywało utrudnione przez interesy kolonistów i ograniczone zdolności administracyjne korony.

Znani konkwistadorzy i podboje poza Amerykami

  • Hernán Cortés — zdobycie Cesarstwa Azteków (1519–1521),
  • Francisco Pizarro — podbój imperium Inków (1532–1533),
  • Pedro de Alvarado — działania w Ameryce Środkowej (Gwatemala) i ekspedycje w rejonie dzisiejszej Ameryki Środkowej,
  • Diego de Almagro — współuczestnik wyprawy do Peru, później rywal Pizarra,
  • Miguel López de Legazpi — ekspedycja i kolonizacja Filipin, założenie Manili (1571) i rozwój hiszpańskich posiadłości w Azji i Pacyfiku.

Dziedzictwo

Konkwistadorzy pozostawili po sobie trwałe, lecz ambiwalentne dziedzictwo: z jednej strony powstanie nowych państw, języków i kultur opartych na miksie hiszpańsko-rdzennym; z drugiej strony — dramatyczne zniszczenia demograficzne, utrata autonomii dla ludów tubylczych oraz trwałe nierówności społeczne. Współczesne społeczeństwa Ameryk i Filipin wciąż konfrontują się z tą spuścizną, interpretując ją na wiele sposobów — od krytycznych ocen po elementy budujące tożsamość narodową.