Hiszpański malarz, patrz Diego Velázquez.
Diego Velázquez de Cuéllar (ok. 1465–1524) był hiszpańskim żołnierzem, konkwistadorem i administratorem kolonii, który podbił i przez wiele lat rządził Kubą w imieniu Hiszpanii. Często bywa określany przez niektórych historyków jako Diego de Velázquez, zwłaszcza w kronikach dominikańskich i w starszych encyklopediach (np. Cyklopedia Apletona).
Wczesne lata i przybycie do Nowego Świata
Urodził się w miasteczku Cuéllar, niedaleko Segovii, w Hiszpanii. Do Ameryki przybył podczas drugiego rejsu Krzysztofa Kolumba w 1493 roku. Przez około 17 lat osiedlił się na wyspie Hispaniola, gdzie brał udział w kolonizacji, prowadził działania zbrojne przeciw tubylczej ludności i uczestniczył w zakładaniu nowych osad.
Działalność na Hispanioli
W służbie nowej władzy kolonialnej współpracował z hiszpańskim gubernatorem Nicolásem de Ovando. Velázquez uczestniczył w wyprawach przeciw ludowi Taíno i organizował administrację na obszarach zagospodarowywanych przez Hiszpanów. W tamtym okresie przyczynił się do założenia i kierowania kilkoma osadami na Hispanioli, m.in. Azua de Compostela (1504), San Juan de la Maguana (1503), Bánica (1504), Salvatierra de la Sabana (1504, obecnie Les Cayes na Haiti), Santa María de la Verapaz (w pobliżu obecnego Port-au-Prince, Haiti) oraz Villanueva de Yáquimo (obecnie Jacmel, Haiti).
Podbój i rządy Kuby
W 1511 roku Velázquez wyruszył z Salvatierra de la Sabana z około 300 żołnierzami na kilku statkach, aby opanować wyspę Kuba. Po opanowaniu wybrzeży i pokonaniu lokalnych ugrupowań tubylczych objął funkcję pierwszego hiszpańskiego gubernatora wyspy. Jako administrator organizował osadnictwo i system encomienda, nadzorował rozdysponowanie ziemi i siły roboczej oraz zakładał nowe miasta. Do najważniejszych lokacji założonych lub rozwiniętych przez Velázqueza należą:
- Nuestra Señora de la Asunción de Baracoa (1511) — pierwsze europejskie miasto na Kubie i pierwsza stolica kolonii,
- San Salvador del Bayamo (1513),
- Santiago de Cuba (1514),
- Hawana (pierwsze osady ok. 1515) — z czasem stała się głównym portem i późniejszą stolicą administracyjną.
W trakcie podboju i konsolidacji hiszpańskiej kontroli nad wyspą dochodziło do oporu ze strony miejscowej ludności; jednym z najsłynniejszych przywódców oporu był Hatuey, który został schwytany i stracony przez Hiszpanów. W wyniku przymusowej pracy, przesiedleń i chorób populacja tubylcza dramatycznie spadła.
Wyprawy na wybrzeża Ameryki kontynentalnej i relacje z Hernánem Cortésem
Jako gubernator Velázquez wspierał eksploracje obszarów sąsiednich i finansował wyprawy badawcze. Wysyłał ekspedycje, które badały wybrzeża kontynentu: w 1517 r. dotarli badacze do półwyspu Jukatanu, a w 1518 r. została podjęta wyprawa wzdłuż wybrzeża Meksyku. W 1519 r. Velázquez powierzył zadanie podboju nowych terytoriów swojemu sekretarzowi, Hernándezowi Cortésowi, który wyruszył z grupą około 450 żołnierzy. Po dotarciu do wybrzeży Meksyku (m.in. Veracruz) Cortés zerwał relacje ze swoim protektorem, uniezależnił się politycznie i kontynuował kampanię, która doprowadziła do upadku imperium Azteków. Konflikt między Velázquezem a Cortésem wygenerował długotrwałe spory prawne i polityczne w Kolonii.
Styl rządów i wpływ
Velázquez był typowym przedstawicielem kolonialnej administracji wczesnego okresu podbojów: organizował osadnictwo, nadał liczne encomiendy i próbował stworzyć strukturę administracyjną wyspy. Jego rządy przyczyniły się do szybkiejmarginalizacji rdzennej ludności przez epidemie, przemoc i przymusową pracę. Jednocześnie założone przez niego miasta stały się podstawą hiszpańskiej obecności strategicznej na Karaibach i punktem wypadowym do dalszych ekspansji na kontynencie.
Śmierć i dziedzictwo
Diego Velázquez de Cuéllar zmarł w Santiago de Cuba w 1524 roku. Jego działalność pozostawiła trwały ślad w historii Kuby: miasta, które założył lub rozwinął, stały się ważnymi ośrodkami kolonialnymi, a jego polityka kolonizacyjna wpłynęła na późniejszy kształt hiszpańskiej administracji na Karaibach. Jednocześnie jego rządy i metody postępowania z miejscową ludnością stanowią przykład kosztów społecznych i demograficznych, jakie niosła ze sobą kolonizacja.
