Przegląd
Trias późny to ostatnia epoka okresu triasowego, trwająca w przybliżeniu od 237 do 201,3 milionów lat temu. W literaturze fachowej epokę tę określa się jako Górny Trias i zalicza do okresu triasowego (Trias). Z geochronologicznego punktu widzenia późny trias obejmuje trzy główne piętra: Carnian, Norian i Rhaetian.
Charakterystyka geologiczna i paleogeografia
W czasie późnego triasu kontynenty były skupione w jednym superkontynencie Pangei. To zgrupowanie lądów wpływało na klimat — dominowała duża kontynentalna suchość i znaczne zróżnicowanie sezonowe. Osady tego wieku obejmują piaski pustynne, łupki ilaste i wapienie morskie, które zapisują zmiany środowiskowe na przełomie epok. Epoka ta rozpoczęła się około 237 milionów lat temu i zakończyła się przed początkiem dolnego jury.
Fauna i flora
Późny trias to okres intensywnej ekspansji wielu grup zwierząt i roślin. Na lądach ugruntowywały się wczesne formy dinozaurów, a także inne archozauromorfy. Przykłady dobrze znanych taksonów to Plateosaurus, Coelophysis i Eoraptor, które pojawiły się lub stały się bardziej powszechne w tej epoce. W powietrzu królowały pierwsze pterozaury, a w morzach licznie występowały ichtiozaury i bezkręgowce morskie, jak amonity.
Zdarzenia graniczne i wyginięcie
Pod koniec epoki miało miejsce znaczne wymieranie biologiczne, często nazywane wyginięciem triasów. To globalne wyginięcie doprowadziło do redukcji różnorodności w wielu grupach i otworzyło ekologiczne nisze, które następnie zapełniły dinozaury w jury. Przyczyny tego kryzysu są przedmiotem badań i obejmują kilka hipotez: intensywne wylewy wulkaniczne (m.in. związane z Central Atlantic Magmatic Province), zmiany poziomu morza, gwałtowne zmiany klimatyczne oraz, w mniejszym stopniu, wpływy kosmiczne.
Znaczenie i przykłady z zapisu kopalnego
Trias późny jest kluczowy dla zrozumienia początków dominacji dinozaurów i reorganizacji ekosystemów mezozoicznych. W zapisie kopalnym tego okresu wyróżniają się liczne ichnio- i szkieletowe znaleziska oraz różnorodne facje osadowe. W Polsce i Europie środkowej odsłonięcia z późnego triasu dostarczają informacji o zmianach lądowych i przybrzeżnych środowiskach.
Podsumowanie i rozróżnienia
- Trias późny to ostatnia część triasu, obejmująca dolny trias i środkowy trias jako wcześniejsze epoki, a kończąca się przed jurą.
- Wczesne dinozaury i pterozaury zdobywały przewagę ekologiczną; liczne gatunki ewoluowały w tym czasie.
- Przyczyny końcowego kryzysu są złożone i badane: ogromne erupcje wulkaniczne oraz zmiany środowiskowe pozostają najczęściej rozważanymi czynnikami.
Więcej informacji i szczegółowe opisy poszczególnych grup i zdarzeń można znaleźć w źródłach specjalistycznych i monografiach paleontologicznych: dinozaury, epoki geologiczne oraz syntezy dotyczące okresu triasowego i granicy trias-jura. Dodatkowe materiały pomocnicze dostępne są pod wskazanymi odnośnikami: Trias, chronologia, etapy, przejście do jury, stratygrafia, różnorodność biologiczna, Plateosaurus, Coelophysis, Eoraptor, pterozaury, ichtiozaury, wymierania, wyginięcie triasów.
