Sansei (三世, dosłownie "trzecie pokolenie") to termin w języku japońskim używany w krajach Ameryki Północnej i Ameryki Południowej do nazywania dzieci urodzonych przez Japończyków, którzy wyemigrowali. Emigranci lub imigranci, którzy urodzili się w Japonii nazywani są Issei; a ich dzieci urodzone w nowym kraju nazywane są Nisei (drugie pokolenie). Wnuki Issei nazywane są Sansei (trzecie pokolenie).

Termin Sansei jest częścią systemu określeń pokoleniowych używanych w społecznościach japońskiej diaspory (często nazywanej ogólnym terminem "Nikkei"). System ten — Issei, Nisei, Sansei — odzwierciedla zarówno pochodzenie, jak i miejsce urodzenia kolejnych generacji oraz poziom asymilacji kulturowej w krajach przyjmujących.

Pochodzenie i historyczny kontekst

Większość Issei wyemigrowała z Japonii pod koniec XIX i na początku XX wieku, poszukując pracy w rolnictwie, kolejnictwie, górnictwie lub jako kontrahenci w krajach obu Ameryk, a także w Azji i Australii. Ich dzieci — Nisei — rodziły się już w kraju przyjmującym, a Sansei stanowią kolejne pokolenie, wychowane zwykle w silnie zlokalizowanym otoczeniu kulturowym, lecz pod silnym wpływem kultury kraju zamieszkania.

Charakterystyka społeczna i kulturowa

  • Asymilacja językowa: Wielu Sansei posługuje się językiem kraju, w którym się urodzili, jako językiem pierwszym; znajomość japońskiego jest często ograniczona do podstaw lub przekazywana poprzez zajęcia pozaszkolne.
  • Tożsamość kulturowa: Tożsamość Sansei bywa hybrydowa — łączy elementy japońskie (tradycje rodzinne, święta, kuchnia) i lokalne zwyczaje. Zakres i sposób pielęgnowania tradycji różni się w zależności od kraju, regionu i konkretnej rodziny.
  • Instytucje społeczne: Społeczności nikkei tworzyły własne organizacje (np. kenjinkai — stowarzyszenia prefekturalne), szkoły sobotnie nauczające języka i kultury japońskiej, świątynie i festiwale (matsuri), co pomagało zachować więzi i przekazy kulturowe pomiędzy pokoleniami.

Wpływ historii (II wojna światowa i okres powojenny)

W krajach takich jak Stany Zjednoczone i Kanada polityczne decyzje z okresu II wojny światowej (m.in. internowanie osób japońskiego pochodzenia w USA) miały głęboki wpływ na Issei i Nisei, a pośrednio także na Sansei. Pokolenie Sansei, które dorastało po wojnie, często angażowało się w odbudowę społeczności, działania na rzecz praw obywatelskich oraz w rozwój gospodarzy krajów przyjmujących. To pokolenie było też często pierwszym, które zdobywało wyższe wykształcenie na masową skalę i wchodziło do zawodów wcześniej niedostępnych dla emigrantów.

Różnice między krajami

Doświadczenia Sansei różnią się znacznie w zależności od kraju. Największe skupiska potomków japońskich emigrantów znajdują się w Brazylii (Brazylia ma największą populację osób pochodzenia japońskiego poza Japonią), Stanach Zjednoczonych, Peru i Kanadzie. Czynniki takie jak polityka imigracyjna, stopy asymilacji, stopień separacji etnicznej i obecność silnych instytucji społecznych wpływają na to, jak silnie Sansei identyfikują się z kulturą japońską.

Współczesne wyzwania i tendencje

  • Utrzymanie tradycji: Zanik znajomości języka japońskiego i rosnące małżeństwa mieszane wpływają na przekazywanie kultury — stąd rosnące inicjatywy edukacyjne i kulturalne mające na celu zachowanie dziedzictwa.
  • Rewitalizacja tożsamości: W ostatnich dekadach widoczna jest tendencja do odnowionego zainteresowania korzeniami — podróże do Japonii, udział w programach wymiany, poszukiwanie korzeni i dokumentowanie historii rodzinnej.
  • Zaangażowanie publiczne: Sansei odgrywają ważną rolę w polityce lokalnej, działalności biznesowej, edukacji i kulturze, często łącząc kwestie pamięci historycznej z aktywnością obywatelską.

Podsumowanie: Sansei to trzecie pokolenie potomków japońskich emigrantów, którego tożsamość ukształtowała migracja, polityczne i społeczne wydarzenia XX wieku oraz procesy asymilacji w krajach przyjmujących. Ich doświadczenia są zróżnicowane, ale łączy je często dążenie do pogodzenia dziedzictwa kulturowego z realiami życia w społecznościach wielokulturowych.