Mohammad Ali Jinnah, (urdu: محمد علی جناح; Gujarati: મહંમદ અલી ઝીણા; 25 grudnia 1876 – 11 września 1948 w Karaczi) był pakistańskim politykiem i prawnikiem, uznawanym za założyciela Pakistanu. Po podziale Indii został pierwszym gubernatorem generalnym Pakistanu. Na znak szacunku Pakistańczycy nazywają go Quaid-e-Azam (Quaid-e-Azam — w języku urdu „wielki przywódca”). Był też często określany jako Baba-I-Quam („ojciec narodu”). Dzień jego urodzin jest świętem narodowym w Pakistanie.

Wczesne życie i wykształcenie

Urodził się w rodzinie kupieckiej w Karaczi, które wówczas należało do Brytyjskich Indii. Po wczesnej edukacji w Indiach wyjechał do Anglii, gdzie studiował prawo i został członkiem Izby Adwokackiej (Lincoln's Inn). Po powrocie do Indii zaczynał karierę jako prawnik, zyskując reputację skutecznego i szanowanego adwokata. Jego doświadczenie zawodowe i pozycja społeczna ułatwiły wejście do życia publicznego.

Działalność polityczna

Początkowo Jinnah działał we wspólnych strukturach politycznych, współpracując m.in. z przedstawicielami Indian National Congress. Z czasem jednak zaczął reprezentować interesy muzułmańskiej społeczności subkontynentu indyjskiego. W 1913 roku związał się z All-India Muslim League i stał się jej kluczowym przywódcą. Był orędownikiem praw politycznych mniejszości muzułmańskiej oraz naciskał na uznanie ich odrębności politycznej w kontekście rosnących napięć między społecznościami.

Droga do powstania Pakistanu

W latach 30. i 40. XX wieku Jinnah stopniowo przesuwał swoje stanowisko od współpracy międzyspołecznej ku koncepcji oddzielnej państwowości dla muzułmanów. Kluczowym momentem było sformułowanie przez Muslim League postulatów, które ostatecznie doprowadziły do przyjęcia w 1940 roku tzw. Rezolucji Lahore — żądania utworzenia odrębnych jednostek państwowych w regionach o większości muzułmańskiej. W negocjacjach z rządem brytyjskim i innymi przywódcami indyjskimi Jinnah reprezentował stanowisko, że muzułmanie Indii potrzebują własnego państwa, aby zabezpieczyć swoje prawa, kulturę i przyszłość polityczną.

Podział Indii i urząd gubernatora generalnego

W wyniku negocjacji i decyzji brytyjskich Indie zostały podzielone, a 14 sierpnia 1947 roku proklamowano powstanie Pakistanu. Jinnah objął urząd gubernatora generalnego i stał się pierwszym de facto przywódcą nowego państwa. Jego władza i autorytet były w tamtym okresie ogromne, ale państwo borykało się z dramatycznymi problemami: masowymi migracjami, przemocą międzyspołeczną i ogromnym chaosem organizacyjnym wynikającym z podziału terytoriów i zasobów.

Zdrowie, śmierć i bezpośrednie skutki

Jinnah od dłuższego czasu chorował — według różnych źródeł cierpiał na gruźlicę i/lub problemy z układem oddechowym (niektóre źródła mówią także o nowotworze płuc). Pomimo złego stanu zdrowia kontynuował pełnienie obowiązków. Zmarł 11 września 1948 roku w Karaczi, niewiele ponad rok po powstaniu państwa. Jego śmierć pogłębiła poczucie niepewności w młodym kraju i pozostawiła wakat w centralnym przywództwie.

Dziedzictwo i kontrowersje

Jinnah jest pamiętany przede wszystkim jako „Ojciec narodu” Pakistanu i symbol dążeń do samostanowienia muzułmanów subkontynentu. Jego wizerunek jest szeroko czczony w Pakistanie — jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc upamiętniających jest mauzoleum Mazar-e-Quaid w Karaczi. Jednocześnie jego postać budzi kontrowersje: krytycy podkreślają odpowiedzialność przywódców za przemoc i tragedię przesiedleń, jaka towarzyszyła podziałowi Indii. Historycy dyskutują także o przemianach w poglądach Jinnaha — od zwolennika współpracy międzyspołecznej do lidera dążącego do separacji politycznej.

Znaczenie w kulturze politycznej

W Pakistanie Mohammad Ali Jinnah pozostaje centralną postacią narodowej tożsamości. Jego przemówienia, decyzje polityczne i symbolika są nadal używane w dyskursie publicznym i edukacji. Obchody jego urodzin i inne formy upamiętniania podkreślają rolę, jaką odegrał w utworzeniu państwa, a także stawiają pytania o kształt i wartości nowego państwa, które miało powstać dla ochrony praw mniejszości i obywateli wszystkich wyznań.

Postać Jinnaha jest wielowymiarowa: dla jednych bohater narodowy i wizjoner, dla innych kontrowersyjny polityk, którego decyzje miały konsekwencje trudne do odwrócenia. Pozostaje jednak jedną z najważniejszych postaci XX wieku na subkontynencie indyjskim.