Zoroastryzm (Mazdaizm) — definicja, wierzenia i historia
Zoroastryzm (mazdaizm): definicja, wierzenia Ahury Mazy i Zend Avesta, dualizm dobra i zła oraz historia od starożytnej Persji po współczesnych Parsów.
Zoroastryzm jest religią. Zoroastryzm powstał w starożytnym Iranie; jego tradycyjnym założycielem jest prorok Zaratustra (Zoroaster), który według tradycji żył około 1000 roku p.n.e., choć dokładne datowanie jest przedmiotem sporów wśród badaczy. Inne nazwy zoroastryzmu to mazdaizm i parsizm.
Wierzenia
Zoroastryzm jest religią monoteistyczną. Bóg zoroastryjski nazywany jest Ahura Mazda. Świętą księgą Zoroastryzmu jest Zend Avesta, w skład której wchodzą m.in. hymny znane jako Gathas, przypisywane samego Zaratustrze. Centralnymi pojęciami są asha (porządek, prawda, prawo moralne) oraz opozycja wobec chaosu i kłamstwa.
Zoroastryzm jest również dualistyczny w sensie etycznym i kosmologicznym. Zoroastrianiści wierzą, że Ahura Mazda współistnieje w świecie z przeciwstawną siłą — złym duchem — i że kosmos jest areną walki między dobrem a złem. Według tradycji Ahura Mazda stworzył dwie istoty/duchy: dobroczynnego ducha (Spenta Mainyu) i duchową siłę zła (Angra Mainyu). Zoroastrianie podkreślają wolność wyboru człowieka między dobrymi i złymi czynami; wybór dobra prowadzi do dobra i szczęścia, zaś wybór zła — do cierpienia. Dlatego jednym z głównych motywów etycznych jest zasada „Dobre myśli, dobre słowa, dobre uczynki” (Humata, Hukhta, Huvarshta).
Historia
Ideały zoroastryzmu kształtowały się w Iranie przed i w okresie wczesnych imperiów irańskich. Wpływy tej religii są widoczne już w czasach Imperium Achemenidów (ok. VI–IV w. p.n.e.), natomiast zoroastryzm stał się oficjalną religią państwową w okresie panowania dynastii Sassanidów (III–VII w. n.e.). W okresie, gdy zoroastryzm pełnił funkcję religii państwowej, rozwijała się teologia, sakralna literatura i instytucje kapłańskie.
W VII wieku n.e. Persja została podbita przez Arabów islamskich, co zapoczątkowało proces masowych konwersji ludności na islam i długotrwały spadek znaczenia zoroastryzmu w regionie. Część wspólnot zoroastryjskich uciekła lub migrowała, m.in. do Indii, gdzie potomkowie przybyszów są dziś znani jako Parsis.
Praktyki i obrzędy
W zoroastryzmie ogień ma szczególne znaczenie jako symbol czystości i obecności boskiej mądrości — stąd obecność świątyń ognia (tzw. fire temples) i stałego paleniska w ołtarzach. Do ważnych obrzędów należą inicjacja młodzieży (navjote), noszenie świętych szat (sudreh i kusti) oraz modlitwy rytualne. Tradycyjne praktyki pogrzebowe skupiały się na unikaniu zanieczyszczania ziemi i ognia (stąd np. tzw. wieże milczenia/dokhma), choć współczesne zwyczaje mogą się różnić w zależności od kraju i lokalnej społeczności.
Współczesność
Populacja wyznawców zoroastryzmu jest obecnie stosunkowo niewielka i oceniana na około 100–200 tysięcy osób na świecie; liczba ta zmniejsza się wskutek niskiego przyrostu naturalnego, emigracji oraz konwersji na inne religie. Większość z nich mieszka w Iranie, Pakistanie i Indiach (w Indiach społeczność znana jest jako Parsis), a także w diasporze, m.in. w Stanach Zjednoczonych oraz w Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Australii. Wspólnoty zoroastryjskie współczesne mierzą się z wyzwaniami demograficznymi i pytaniami o zasady przyjmowania nowych członków; równocześnie obserwuje się zainteresowanie tradycją i próby jej odnowienia.
Zoroastryzm wywarł istotny wpływ na myśl religijną i kulturową regionu — jego koncepcje (np. dualizm dobra i zła, sąd ostateczny, idea aniołów i demonicznych sił) wpłynęły także na rozwój myśli w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie. Mimo małej liczebności wyznawców, dziedzictwo mazdaizmu pozostaje ważnym elementem historii religii i kultury Iranu oraz subkontynentu indyjskiego.
Podstawowe przekonania
Są to podstawowe przekonania zoroastryzmu:
Jest jeden Bóg, zwany Ahura Mazda. On jest jedynym Nieskalanym Stwórcą. Zoroastrianie czczą tylko jego.
Ahura Mazda stworzył wszystko. Istnieje konflikt między porządkiem (który stworzył) a chaosem (lub nieładem). Wszystko we wszechświecie jest częścią tego konfliktu, łącznie z ludźmi.
Aby pomóc w walce z chaosem, ludzie muszą:
- Prowadzić aktywne życie;
- Czynić dobre uczynki; i
- Miej dobre słowa i dobre myśli dla innych.
Ludzie też muszą robić te rzeczy, aby być szczęśliwi. To aktywne życie jest podstawą tego, co Zoroastrianie nazywają wolną wolą. Nie wierzą oni, że ludzie powinni żyć sami, aby znaleźć Boga (np. w klasztorach).
Konflikt nie będzie trwał wiecznie. Ahura Mazda wygra go w końcu. Kiedy to nastąpi, wszystko, co Ahura Mazda stworzył, będzie znów razem z nim - nawet dusze ludzi, którzy zginęli lub zostali wygnani.
Wszystkie złe rzeczy na świecie są reprezentowane jako Angra Mainyu, "Zasada Niszcząca". Wszystkie dobre rzeczy są reprezentowane przez Spenta Mainyu, dobrego ducha, który stworzył Ahura Mazda. Dzięki Spenta Maniu, Ahura Mazda jest w każdym człowieku. W ten sposób Stwórca wchodzi w interakcje ze światem.
Kiedy Ahura Mazda stworzył wszystko, stworzył siedem "iskier", zwanych Amesha Spentas ("Bounteous Immortals"). Każda z nich reprezentuje część twórczości Ahura Mazdy. Tych siedem iskier jest wspomaganych przez wiele "mniejszych zasad", Yazatas. Każdy Yazata jest "godny kultu" i oznacza również część stworzenia.
Niektórzy historycy uważają, że Trzej Mędrcy (Magowie), którzy odwiedzili Jezusa po jego urodzeniu, byli kapłanami zoroastryjskimi.
Pytania i odpowiedzi
P: Kto założył zoroastryzm?
A: Zoroastryzm został założony przez Zoroastra, który żył we wschodnim starożytnym Iranie około 1000 roku p.n.e.
P: Jakie są inne nazwy zoroastryzmu?
A: Inne nazwy zoroastryzmu to mazdaizm i parsyjonizm.
P: Co jest świętą księgą zoroastryzmu?
A: Świętą księgą zoroastryzmu jest Awesta zendowska.
P: Czy jest to religia monoteistyczna?
A: Tak, jest to religia monoteistyczna, której bogiem jest Ahura Mazda.
P: Jakie jest motto tej religii?
O: Motto tej religii brzmi: "Dobre myśli, dobre słowa, dobre czyny".
P: Kiedy Persja przyjęła zoroastryzm jako religię państwową?
A: Persja przyjęła zoroastryzm jako religię państwową od VI wieku p.n.e., między innymi za czasów dynastii Sassanidów.
P: Ile osób praktykuje dziś tę wiarę?
O: Obecnie wiarę tę wyznaje około 2,6 miliona osób, z których większość mieszka w Iranie, Pakistanie lub Indiach, gdzie nazywa się ich Parsami.
Przeszukaj encyklopedię