Podział Korei na Koreę Północną i Południową nastąpił z powodu zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej w 1945 roku. Po poddaniu się Japonii alianci kazali jej oddać wszystkie kolonie, które zdobyła za pomocą sił wojskowych, nawet te sprzed rozpoczęcia II wojny światowej. Mimo że Korea była kolonią Japonii przed II wojną światową, Japonia musiała z niej zrezygnować, ponieważ używała siły wojskowej do jej przejęcia. Tak więc po 35 latach Korea nie stała się już kolonią Imperium Japońskiego. Jednak tego samego dnia Japonia poddała się, a Związek Radziecki najechał na Koreę po zajęciu północno-wschodnich Chin.

Okoliczności podziału (1945)

Po kapitulacji Japonii w sierpniu 1945 roku Półwysep Koreański został podzielony tymczasowo na dwie strefy okupacyjne: północną zajęli radzieccy żołnierze, a południową – siły Stanów Zjednoczonych. Linia demarkacyjna została wyznaczona wzdłuż 38. równoleżnika jako praktyczne rozwiązanie administracyjne i nie miała początkowo charakteru stałej granicy. Decyzja ta zapadła szybko i częściowo pragmatycznie (m.in. aby przyjąć kapitulujące japońskie garnizony), jednak w kontekście narastającej zimnej wojny podział zaczął nabierać trwałego znaczenia.

W kolejnych latach propozycje utworzenia wspólnego, zjednoczonego państwa napotykały na sprzeczne interesy mocarstw. Próby negocjacji między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim nie doprowadziły do porozumienia, a w 1948 r. wybory pod przewodnictwem ONZ odbyły się tylko w południowej części Korei, co zostało odebrane przez komunistyczne władze w Północy jako jednostronny krok. Doprowadziło to do powstania Republiki Korei w Korei Południowej (ROK) oraz równoległego utworzenia Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej na Północy. Stany Zjednoczone wspierały południe, a Związek Radziecki północ, a każdy z tworzących się rządów domagał się suwerenności, czyli prawa do samodzielnego rządzenia całym Półwyspem Koreańskim.

Wybuch wojny koreańskiej (1950–1953)

W 1950 roku Korea Północna najechała na Koreę Południową, aby przejąć całą Koreę, co zapoczątkowało wojnę koreańską. Atak rozpoczął się 25 czerwca 1950 r., kiedy oddziały północnokoreańskie przekroczyły 38. równoleżnik i błyskawicznie posunęły się w głąb południa. W odpowiedzi Rada Bezpieczeństwa ONZ – dzięki nieobecności ZSRR przy głosowaniu – wezwała do powstrzymania agresji i autoryzowała użycie sił koalicyjnych pod dowództwem Stanów Zjednoczonych w celu obrony Korei Południowej.

Siły ONZ, zdominowane przez wojska amerykańskie, początkowo broniły się w obronie przed północną ofensywą, lecz po udanym lądowaniu w Incheon (wrzesień 1950) pod dowództwem generała Douglasa MacArthura sytuacja odwróciła się i siły ONZ przeszły do kontrataku, posuwając się aż ku granicy z Chinami (rzece Yalu). Zaniepokojone tym Chiny Ludowe wkroczyły do wojny pod koniec 1950 r., wysyłając duże oddziały, które popchnęły siły ONZ i Koreę Południową na południe. Od 1951 r. konflikt przybrał charakter wojny pozycyjnej, z trudnymi do zdobycia liniami i dużymi stratami po obu stronach.

Walki zakończyły się w 1953 r. impasem i zawarciem zawieszenia broni (armistice) 27 lipca 1953 r. w rejonie Panmunjom. Granica została ponownie ustalona w przybliżeniu wzdłuż 38. równoleżnika, a między obiema Koreami ustanowiono Koreańską Strefę Zdemilitaryzowaną (DMZ). Warto podkreślić, że formalny traktat pokojowy nigdy nie został podpisany, dlatego technicznie państwa pozostają w stanie wojny.

Skutki wojny i długofalowe konsekwencje podziału

Wojna koreańska była jednym z najbardziej krwawych konfliktów okresu powojennego. Szacuje się, że łączne straty (wojskowe i cywilne) wyniosły od około 2 do 3 milionów osób; straty ludzkie i materialne w samych Koreach były olbrzymie, a wiele miast zostało zniszczonych. Stany Zjednoczone poniosły także znaczne straty militarne (ok. 36 tys. zabitych żołnierzy). Konflikt spowodował masowe przesiedlenia i rozdzielenie rodzin – wiele osób pozostało po obu stronach nowo ustanowionej granicy bez możliwości kontaktu z bliskimi przez dziesięciolecia.

  • Polityczne skutki: Podział utrwalił dwa przeciwstawne systemy: autorytarno-komunistyczny w Północy i kapitalistyczno-demokratyczny (choć przez długi czas autorytarny) na Południu. Obie strony przez dekady prowadziły wzajemnie antagonistyczne polityki i wyścig zbrojeń.
  • Gospodarka i społeczeństwo: Korea Północna, wykorzystując zasoby przemysłowe odziedziczone po okresie kolonialnym i wsparcie sowieckie, początkowo rozwijała przemysł ciężki, ale później popadła w stagnację i kryzysy gospodarcze. Korea Południowa po 1953 r. przeszła proces odbudowy i od lat 60. rozpoczęła szybki rozwój gospodarczy, stając się jednym z "azjatyckich tygrysów".
  • Granica i bezpieczeństwo: DMZ stała się jedną z najbardziej zmilitaryzowanych granic świata, szerokością około 4 km i z licznymi punktami kontrolnymi. Miejsce zawieszenia broni – Panmunjom – pozostało symbolicznym centrum negocjacji i napięć.
  • Kulturowe i językowe różnice: Choć oba narody mają wspólne korzenie kulturowe, dziesięciolecia izolacji i odmiennych polityk edukacyjnych i medialnych spowodowały różnice w słownictwie, dialektach oraz praktykach społecznych.
  • Dziedzictwo międzynarodowe: Konflikt umocnił podziały zimnowojenne i wpłynął na politykę bezpieczeństwa w regionie. Brak formalnego pokoju, okresowe kryzysy i późniejsze programy militarne (w tym programy nuklearne Północy) są efektem utrzymującego się napięcia.

W rezultacie podziału Półwysep Koreański pozostał rozdzielony politycznie, ekonomicznie i społecznie. Pomimo okresowych rozmów, wymiany kulturalnych i sporadycznych prób zbliżenia, skutki konfliktu z lat 1945–1953 determinują sytuację obu państw do dziś.