Aleksander Sergiejewicz Puszkin urodził się 6 czerwca (26 maja, Stary Styl) 1799 r. w Moskwie. Zmarł 10 lutego 1837 r. (29 stycznia, Stary Styl) w Petersburgu. Był rosyjskim poetą, powieściopisarzem, dramaturgiem i autorem opowiadań. Jego życie i twórczość stały się kamieniem milowym w dziejach literatury rosyjskiej.
Biografia
Puszkin pochodził z rodziny szlacheckiej i już wcześnie wykazywał zdolności literackie. Kształcił się w Cesarskim Liceum w Carskim Siole, gdzie nawiązał kontakty z przyszłymi literatami i politykami. W okresie młodzieńczym wydawał pierwsze wiersze i dramaty, które szybko przyniosły mu rozgłos, ale też uwagę władz. W latach 1820–1824 był czasowo odsunięty od dworu i przebywał w południowych guberniach Rosji oraz na swoich majątkach, co miało duży wpływ na tematykę jego utworów.
W 1831 r. ożenił się z Natalią Gończarową, której uroda i pozycja społeczna przyciągnęły uwagę ówczesnych salonów, ale również stały się źródłem plotek i intryg. Spór o honor i narastające oskarżenia doprowadziły do pojedynku z Georges-Charlesem d'Anthès, w wyniku którego Puszkin został ciężko ranny i zmarł w 1837 r.
Najważniejsze dzieła
Puszkin tworzył w różnych gatunkach: od poezji lirycznej, przez powieść wierszem, aż po dramat i opowiadania. Do jego najważniejszych utworów należą m.in.:
- Eugeniusz Oniegin (Евгений Онегин) – powieść wierszem (1823–1831), uznawana za arcydzieło rosyjskiej literatury; Puszkin opracował w niej tzw. „strofa oneginowska”, będącą nowatorską formą poetycką;
- Córka kapitana (Капитанская дочка) – powieść historyczna (1836), łącząca realizm i elementy romantyczne, ukazująca burzliwe dzieje Rosji w czasach powstania Pugaczowa;
- Borys Godunow (Борис Годунов) – dramat historyczny, analizujący mechanizmy władzy i odpowiedzialność polityczną;
- Pikowa Dama (Пиковая дама) – jedno z najsłynniejszych opowiadań (1834), łączące elementy fantastyczne z psychologiczną analizą bohatera;
- Pomnik Piotra Wielkiego / Brązowy Jeździec (Медный всадник) – poemat (1833), refleksja nad miastem, władzą i losem jednostki;
- liczne ballady, wiersze liryczne i baśnie poetyckie oraz krótsze opowiadania i szkice.
Styl i język
Jednym z najważniejszych osiągnięć Puszkina było przekształcenie literackiego języka rosyjskiego. Pisał w języku bliższym mowie potocznej i żywej, a jednocześnie potrafił korzystać z klasycznych form i tradycji literackich. Połączył prostotę wyrazu z bogactwem obrazów, ironią i głęboką psychologiczną obserwacją. Jego utwory zawierają liczne odniesienia do rosyjskiej kultury, historii i obyczajów, co często utrudnia ich pełne oddanie w przekładach.
Wpływ i adaptacje
Puszkin jest powszechnie uważany za twórcę nowoczesnej literatury rosyjskiej; jego wpływ wywarł ogromny wpływ na późniejszych pisarzy, takich jak Nikołaj Gogol, Fiodor Dostojewski czy Lew Tołstoj. Wiele jego utworów stało się inspiracją dla kompozytorów: Piotr Czajkowski opracował operę Eugeniusz Oniegin, Modest Musorgski i Nikołaj Rimsky-Korsakov pracowali nad operą Borys Godunow. Jego dramaty, powieści i opowiadania adaptowano również na filmy, spektakle teatralne i balety.
Pochodzenie i śmierć
Puszkin miał afrykańskie korzenie: był potomkiem Abrahama Gannibala (Hannibala), przodka pochodzącego z Afryki, który został sprowadzony na dwór Piotra I i stał się prominentną postacią w Rosji. To pochodzenie bywało przedmiotem zarówno zainteresowania, jak i stereotypów w jego czasach.
W styczniu 1837 r. Puszkin wziął udział w pojedynku z Georges-Charlesem d'Anthès, wynikającym z plotek i obraźliwych insynuacji wobec honoru poety i jego żony. Puszkin został ciężko ranny i zmarł 29 stycznia (10 lutego) 1837 r., mając 37 lat. Jego przedwczesna śmierć wzmocniła mit tragicznego poety i przyczyniła się do trwałego kultu jego osoby w kulturze rosyjskiej.
Dziedzictwo
Puszkin pozostawił trwały dorobek literacki, który do dziś jest fundamentem edukacji literackiej w Rosji i przedmiotem badań na całym świecie. Jego wiersze i proza są czytane, przekładane i wystawiane, a postać poety stała się symbolem narodowej kultury i języka. Muzea poświęcone jego życiu, pomniki (w tym słynny pomnik „Brązowy Jeździec” i liczne rzeźby Puszkina w miastach Rosji i poza nią) przypominają o jego znaczeniu dla literatury światowej.

