Dwudziesta Trzecia Poprawka (Poprawka XXIII) do Konstytucji Stanów Zjednoczonych przyznała obywatelom zamieszkałym w Dystrykcie Kolumbii prawo udziału w wyborach prezydenckich poprzez nadanie Dystryktowi elektorów w Kolegium Elektorskim. Poprawka została zaproponowana przez 86. Kongres 16 czerwca 1960 roku i ratyfikowana przez stany 29 marca 1961 roku. Praktycznym skutkiem jej wejścia w życie było to, że od wyborów w 1964 r. mieszkańcy Dystryktu mogli oddawać głosy, które były liczone przy obsadzie urzędu prezydenta i wiceprezydenta.
Treść i mechanizm działania
Poprawka stanowi, że Dystrykt, który stanowi siedzibę rządu Stanów Zjednoczonych ma prawo do takiej liczby elektorów, jaką miałby, gdyby był stanem, z zastrzeżeniem, że nie może ich mieć więcej niż najmniej ludny stan. W praktyce oznacza to, że Dystrykt otrzymuje co najmniej tyle elektorów, ile wynosi minimum przysługujące stanowi — obecnie jest to trzech elektorów (tak jak w przypadku Wyomingu). Ustawa konstytucyjna pozostawia też sprawy techniczne wyboru elektorów i sposób ich powoływania w gestii Kongresu („in such manner as the Congress may direct”), co daje możliwość ustawowych regulacji procedur wyborczych dla Dystryktu.
Skutki praktyczne i polityczne
W praktyce poprawka zapewniła mieszkańcom Dystryktu udział w wyborze prezydenta, lecz nie przyznała im pełnej reprezentacji w Kongresie: Dystrykt nie ma dwóch senatorów ani pełnoprawnego przedstawiciela w Izbie Reprezentantów; posiada jedynie niegłosującego delegata. To pozostawanie poza pełnym systemem reprezentacji parlamentarnej stało się podstawą trwających debat i ruchów na rzecz statehood (nadania Dystryktowi statusu stanu) lub innych reform zapewniających pełne prawa przedstawicielskie.
Od przyznania elektorów Dystrykt głosuje konsekwentnie na kandydatów Partii Demokratycznej na prezydenta i wiceprezydenta — w praktyce oznacza to, że w każdym wyborze od 1964 r. głosy elektorskie Dystryktu były oddawane na kandydatów demokratów.
Krytyka i argumenty za
- Za: Poprawka uznała zasadę, że mieszkańcy stolicy nie powinni być wyłączeni z najważniejszego wyboru politycznego — wyboru prezydenta.
- Przeciw: Krytycy wskazują, że przyznanie elektorów bez jednoczesnego zapewnienia pełnej reprezentacji w Kongresie tworzy niespójność: Dystrykt ma wpływ na wybór wykonawczej władzy, nie mając równocześnie pełnego wpływu na ustawodawstwo federalne.
Znaczenie dziś
Poprawka XXIII jest nadal podstawą prawną prawa wyborczego mieszkańców Dystryktu do udziału w wyborach prezydenckich, ale nie rozwiązała kwestii pełnej reprezentacji federalnej. Debata o przyszłości statusu Dystryktu — czy poprzez nadanie stanu, częściową rekompensatę reprezentacyjną, czy inne rozwiązania — trwa i pojawia się regularnie w dyskusjach politycznych oraz legislacyjnych.