Choroby przenoszone drogą płciową, często określane jako STD lub STI, to infekcje rozprzestrzeniające się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych. W języku medycznym popularny jest termin STI/STD, natomiast terminologia historyczna obejmuje pojęcie chorób wenerycznych. Do zakażenia dochodzi nie tylko przy stosunku waginalnym, ale też przy seksie oralnym, seksie analnym oraz przy bezpośrednim kontakcie genitalnym skóry i błon śluzowych.
Przyczyny i podział patogenów
Infekcje przenoszone drogą płciową mogą być wywoływane przez różne typy drobnoustrojów. Najważniejsze grupy to wirusy, bakterie oraz pasożyty. Do wirusów należą m.in. wirus HIV, wirusy opryszczki (HSV) i wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). Bakterie, które często powodują STI, to chlamydia, rzeżączka i krętek blady wywołujący kiłę. Pasożyty to na przykład świerzb łonowy i rzęsistkowica.
Najczęstsze choroby i ich cechy
- HPV — często bezobjawowy, może powodować kłykciny oraz zwiększa ryzyko raka szyjki macicy.
- Chlamydia — częste u młodych dorosłych, bywa bezobjawowa, lecz może prowadzić do powikłań płodności.
- Rzeżączka — daje objawy zapalenia cewki moczowej i może ulegać oporności na antybiotyki.
- HIV — przewlekła infekcja wirusowa atakująca układ odpornościowy; dostępne są skuteczne leki antyretrowirusowe.
- Opryszczka (HSV) — nawracające pęcherzykowe zmiany na narządach płciowych.
Objawy, diagnostyka i różnice
Objawy STI bywają różnorodne: wydzielina, pieczenie, ból, owrzodzenia lub brak objawów. Ze względu na częste bezobjawowe przebiegi kluczowa jest diagnostyka — badania laboratoryjne, posiewy, testy PCR i badania krwi. Różnice między infekcjami dotyczą mechanizmu działania patogenu, możliwości wyleczenia (bakterie często leczone antybiotykami, wirusy zwykle leczone objawowo lub hamowane lekami przeciwwirusowymi) oraz strategii zapobiegania, np. szczepienia przeciw HPV i WZW B.
Zapobieganie i postępowanie
Podstawowe środki zapobiegawcze to edukacja seksualna, stosowanie prezerwatyw, ograniczenie liczby partnerów i regularne badania przesiewowe. W przypadku rozpoznania ważne jest leczenie zgodne z wytycznymi, powiadomienie partnerów seksualnych i kontrola po terapii. Szczepienia przeciwko HPV oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B znacząco zmniejszają ryzyko niektórych powikłań.
Choroby przenoszone drogą płciową stanowią istotny problem zdrowia publicznego — wiąże się to z koniecznością przeciwdziałania stygmatyzacji, poprawy dostępu do badań oraz informowania o bezpiecznych praktykach. Dalsze informacje i zasoby można znaleźć pod hasłami: infekcje przenoszone drogą płciową, seks oralny, seks analny, kontakt genitalny, wirusy, bakterie oraz pasożyty.
