Rak żołądka — definicja, przyczyny (H. pylori), objawy i statystyki

Skala problemu

Według danych światowych (GLOBOCAN 2020) stwierdzono około 1,09 miliona nowych przypadków raka żołądka i około 769 000 zgonów rocznie na świecie. Rokowania zależą w dużym stopniu od stadium choroby w chwili rozpoznania: ogólne, pięcioletnie przeżycie w wielu krajach wynosi około 20–30%, natomiast dla nowotworów wykrywanych we wczesnym stadium (np. dzięki endoskopii przesiewowej) wskaźnik przeżycia może być znacznie wyższy (często >60%).

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najważniejsze czynniki zwiększające ryzyko rozwoju raka żołądka to:

• Zakażenie Helicobacter pylori — istotny czynnik ryzyka, szczególnie dla raka niekardialnego; WHO klasyfikuje H. pylori jako czynnik rakotwórczy.
• Dieta — nie ma jednej „udowodnionej” diety powodującej raka, jednak spożycie dużych ilości solonych, wędzonych produktów, przetworzonego mięsa i kiszonek jest powiązane ze zwiększonym ryzykiem; patrz też Diety.
• Palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu.
• Przewlekłe zapalenie żołądka i atrofia śluzówki, niedokrwistość złośliwa (pernicious anemia).
• Historia rodzinna i zespoły genetyczne (np. mutacje CDH1 związane z dziedzicznym rakiem żołądka).
• Wcześniejsze operacje żołądka, infekcja wirusem EBV, a także starszy wiek i płeć męska.

Objawy

We wczesnym stadium rak żołądka często przebiega bezobjawowo lub daje niespecyficzne dolegliwości. Objawy, które powinny skłonić do konsultacji lekarskiej:

• utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
• utrzymujące się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: niestrawność, pieczenie, ból w nadbrzuszu, uczucie pełności po niewielkim posiłku (wczesne sytości),
• nudności, wymioty (czasem z domieszką krwi),
• trudności w połykaniu (przy zmianach w okolicy wpustu),
• objawy krwawienia z przewodu pokarmowego: smoliste stolce, niedokrwistość.

Diagnostyka

• Gastroskopia z biopsją — podstawowa i niezbędna metoda rozpoznania, pozwala pobrać materiał do badania histopatologicznego.
• Badania obrazowe (tomografia komputerowa, endosonografia) — ocena zaawansowania miejscowego i obecności przerzutów.
• Badania laboratoryjne — morfologia (niedokrwistość), markery w niektórych sytuacjach.
• Testy w kierunku H. pylori — przy podejrzeniu zakażenia lub w kontekście profilaktyki/leczenia.

Leczenie

Strategia leczenia zależy od rodzaju i stadium choroby:

• Chirurgia (całkowita lub częściowa resekcja żołądka) — standard w leczeniu raka z nadzieją na wyleczenie przy chorobie miejscowej.
• Endoskopowe usunięcie zmian (EMR/ESD) — stosowane we wczesnych, małych nowotworach ograniczonych do błony śluzowej.
• Chemioterapia — stosowana jako leczenie uzupełniające po operacji, przedoperacyjne (neoadiuwantowe) lub paliatywne w zaawansowanej chorobie.
• Terapie ukierunkowane — np. przeciwciała przeciw HER2 (trastuzumab) w wybranych przypadkach; oceniana jest także rola immunoterapii u pacjentów spełniających określone kryteria (np. MSI-high, PD-L1).
• Radioterapia — w niektórych przypadkach jako element leczenia skojarzonego lub paliatywnego.

Zapobieganie

• Eradykacja zakażenia H. pylori u osób z zakażeniem jest ważnym działaniem profilaktycznym, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka.
• Zmiana stylu życia: ograniczenie spożycia solonych i wędzonych produktów, zwiększenie udziału świeżych warzyw i owoców, zaprzestanie palenia tytoniu.
• W krajach o wysokiej zachorowalności prowadzi się programy wczesnego wykrywania (endoskopowe), co poprawia rokowanie.
• Konsultacja genetyczna i nadzór endoskopowy u osób z rodzinnym występowaniem lub udokumentowanymi mutacjami genetycznymi zwiększającymi ryzyko.

Podsumowanie

Rak żołądka jest poważnym schorzeniem o dużej śmiertelności globalnie, ale rokowania poprawiają się przy wczesnym wykryciu i odpowiednim leczeniu. Najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka jest zakażenie Helicobacter pylori. Wszelkie utrzymujące się dolegliwości żołądkowe, niezamierzona utrata masy ciała lub objawy krwawienia powinny skłonić do kontaktu z lekarzem i wykonania badań diagnostycznych.