Rak odbytu — definicja, objawy, przyczyny i leczenie

Rak odbytu — definicja, objawy, przyczyny i leczenie: praktyczny przewodnik o symptomach, czynnikach ryzyka i dostępnych metodach leczenia — kiedy zgłosić się do lekarza.

Rak odbytu to rodzaj nowotworu występującego w odbycie. Różni się on od znacznie powszechniejszego raka jelita grubego. Różni się etiologią, czynnikami ryzyka, zaawansowaniem klinicznym, stopniem zaawansowania i leczeniem. Rak odbytu jest najczęściej rakiem płaskonabłonkowym, który powstaje w okolicy odbytu.

Inne rodzaje raka odbytu to gruczolakorak, chłoniak, mięsak lub czerniak.

Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych w 2014 roku zostanie zdiagnozowanych około 7 060 nowych przypadków raka odbytu (4500 u kobiet i 2500 u mężczyzn) . Występuje on zazwyczaj u osób dorosłych, średnia wieku wczesnych lat 60-tych.

Objawy

Objawy raka odbytu mogą być podobne do mniej groźnych schorzeń (np. hemoroidów), dlatego ważne jest zgłoszenie się do lekarza, gdy doświadczysz:

• krwawienia z odbytu (nie zawsze obfite),
• ból lub dyskomfort w okolicy odbytu lub kanału odbytu,
• guz lub zgrubienie wyczuwalne przy badaniu palcem,
• swędzenie, wydzielina ropna lub śluzowa,
• zmiana rytmu wypróżnień — zaparcia, biegunka, uczucie niepełnego wypróżnienia (tenezmy),
• nietrzymanie stolca lub krew w stolcu,
• objawy ogólne przy zaawansowanej chorobie: utrata masy ciała, osłabienie, gorączka.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna raka odbytu zależy od typu histologicznego, ale istnieją czynniki, które zwiększają ryzyko jego wystąpienia:

• infekcja wirusem HPV (szczególnie typy 16 i 18) — główny czynnik ryzyka dla raka płaskonabłonkowego,
• liczne partnerki/partnerzy seksualni i praktyki seksualne wysokiego ryzyka,
• osłabiony układ odpornościowy (np. zakażenie HIV, leczenie immunosupresyjne),
• przebyte zmiany przednowotworowe, takie jak brodawki (kłykciny) wywołane HPV,
• palenie tytoniu,
• przebyte radioterapie miednicy,
• przewlekłe stany zapalne w okolicy odbytu (np. choroba Crohna),
• wiek — ryzyko rośnie z wiekiem; najczęściej diagnozowany w wieku średnim i podeszłym.

Diagnostyka

Wstępne rozpoznanie opiera się na badaniu fizykalnym, w tym badaniu per rectum. Kolejne kroki diagnostyczne to:

• anoskopia/proktoskopia — oglądanie kanału odbytu i pobranie wycinka do badania histopatologicznego (biopsja),
• badanie histopatologiczne — określa typ nowotworu (np. płaskonabłonkowy, gruczolakorak, czerniak),
• badania obrazowe — MRI miednicy (najlepsze do oceny lokalnego zaawansowania), endorektalne USG, CT jamy brzusznej i klatki piersiowej oraz PET-CT w przypadku podejrzenia przerzutów,
• ocena węzłów chłonnych — zwłaszcza węzłów pachwinowych,
• badania laboratoryjne i ocena ogólnego stanu zdrowia pacjenta przed planowaniem leczenia.

Leczenie

Leczenie zależy od typu histologicznego, wielkości guza, zajęcia węzłów chłonnych i obecności przerzutów. Najważniejsze opcje terapeutyczne:

• rak płaskonabłonkowy — standardowo stosuje się skojarzone leczenie chemioradioterapią (np. schematy z 5‑FU i mitomycyną lub 5‑FU i cisplatyną wraz z radioterapią). To podejście (tzw. protokół Nigro i jego modyfikacje) często pozwala zachować zwieracze odbytu i uniknąć trwałego wyłonienia stomii. Operacja (abdominoperineal resection — wyłonienie stomii) zarezerwowana jest dla zmian opornych lub nawrotowych.
• gruczolakorak — postępuje podobnie jak rak odbytnicy; często konieczne jest leczenie chirurgiczne (wycięcie zmiany, czasem z resekcją odbytnicy), uzupełniane chemioterapią i/lub radioterapią.
• czerniak, chłoniaki, mięsak — wymagają indywidualnego podejścia: chirurgia, immunoterapia, chemioterapia lub radioterapia zależnie od typu.
• choroba zaawansowana/metastatyczna — leczenie systemowe (chemioterapia, immunoterapia, leczenie celowane) oraz leczenie paliatywne w celu złagodzenia dolegliwości.

Decyzję o leczeniu podejmuje multidyscyplinarny zespół: onkolog kliniczny, chirurg, radioterapeuta, patomorfolog i często specjalista od chorób zakaźnych w przypadku współistniejącego zakażenia HIV.

Powikłania i rehabilitacja

• możliwe powikłania leczenia to: reakcje popromienne (zapalenie skóry, zwężenia kanału odbytu), zaburzenia czynności zwieraczy (nietrzymanie stolca), problemy z gojeniem, potrzeba stomii,
• rehabilitacja obejmuje opiekę stomijną (jeżeli wykonywana była stomia), terapię fizjoterapeutyczną w zakresie funkcji dna miednicy, wsparcie psychologiczne i leczenie objawowe bólu.

Profilaktyka

• szczepienia przeciw HPV — istotna metoda zapobiegania zakażeniom HPV, a pośrednio także niektórym nowotworom związanym z HPV,
• bezpieczne praktyki seksualne (redukcja liczby partnerów, używanie prezerwatyw),
• rzucenie palenia,
• monitorowanie osób wysokiego ryzyka (np. zakażonych HIV, pacjentów z przewlekłymi kłykcinami),
• wczesne zgłaszanie niepokojących objawów lekarzowi — szybka diagnostyka zwiększa szanse na wczesne wykrycie i skuteczne leczenie.

Rokowanie

Rokowanie zależy głównie od stopnia zaawansowania w chwili rozpoznania (wielkości guza, zajęcia węzłów chłonnych, obecności przerzutów) oraz rodzaju histologicznego. Nowotwory wykryte wcześnie mają znacznie lepsze rokowanie i większe szanse na zachowanie funkcji odbytu. Dlatego ważne jest wczesne zgłoszenie się do lekarza w przypadku objawów.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli wystąpią: krwawienie z odbytu, bolesny guzek w okolicy odbytu, przewlekłe swędzenie, zmiana rytmu wypróżnień lub inne niepokojące objawy. Wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie zwiększają szanse na dobry rezultat.

Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i nie zastępują porady lekarskiej. W razie wątpliwości skontaktuj się ze specjalistą.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest rak odbytu?

P: Jakie są rodzaje raka odbytu?

P: Jakie są czynniki ryzyka raka odbytu?

P: Jaki jest najczęstszy typ raka odbytu?

P: Jaka jest szacowana liczba nowych przypadków raka odbytu w Stanach Zjednoczonych w 2014 roku?

P: W jakiej grupie wiekowej najczęściej występuje rak odbytu?

P: Jakie są różnice między rakiem odbytu a rakiem jelita grubego?

Szukaj według litery