Awicenna (Ibn Sina) — perski polimat, lekarz i filozof (980–1037)
Awicenna (Ibn Sina) — perski polimat, lekarz i filozof. Autor "Kanonu medycyny" i "Księgi Leczenia", którego dzieła ukształtowały medycynę i filozofię średniowiecza.
Awicenna (ok. 980–1037) był perskim polimatem i jednym z najważniejszych lekarzy i filozofów islamskich swoich czasów. Urodził się prawdopodobnie w miejscowości Afšāna niedaleko Buchary (w ówczesnym państwie Samanidów). Od młodości wyróżniał się wyjątkowymi zdolnościami intelektualnymi: już jako nastolatek przyswoił sobie dużą część ówczesnej wiedzy religijnej, filozoficznej i medycznej, a wkrótce stał się cenionym lekarzem i doradcą na dworach ówczesnych władców. Spędził część życia na dworach w rejonie Iranu i Iraku, a zmarł w Hamedanie w 1037 roku.
Napisał około 450 prac o szerokim zakresie tematycznym, zachowało się około 240, w tym 150 o filozofii i 40 o medycynie. Jego piśmiennictwo obejmuje także traktaty z logiki, matematyki, astronomii, muzyki, psychologii i teologii. Dzieła te bywały kopiowane, komentowane i tłumaczone przez stulecia, co zapewniło mu wpływ zarówno w świecie islamu, jak i w późniejszej Europie.
Jego najsłynniejsze prace to The Book of Healing - encyklopedia filozoficzna i naukowa oraz The Canon of Medicine - encyklopedia medyczna. Al‑Qānūn fī al‑Ṭibb (Kanun Medycyny) stał się podstawowym podręcznikiem na uniwersytetach islamskich i europejskich przez kilka stuleci; był tłumaczony na łacinę i drukowany wielokrotnie w średniowiecznej i renesansowej Europie.
Znany jest również jako Ibn Sīnā i Pour Sina (po persku: پور سینا), co w języku angielskim oznacza "Son of Sina". Jego pełne imię w języku arabskim brzmi Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā (ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا). W języku angielskim nazywa się go zazwyczaj Avicenna (po grecku: Aβιτζιανός), jego łacińskie imię.
Filozofia
W filozofii Awicenna łączył elementy arystotelizmu z neoplatonizmem i własnymi koncepcjami metafizycznymi. Jego najważniejsze wkłady to:
- rozdzielenie istoty (essence) i istnienia (existence) jako kluczowa kategoria metafizyczna;
- argument ontologiczny za koniecznością istnienia Bytu koniecznego (Necessary Existent) jako przyczyny istnienia rzeczy przygodnych;
- słynny eksperyment myślowy „Latający człowiek” (flying man) — próba wykazania samoświadomości duszy niezależnej od doznań zmysłowych;
- rozwinięty system logiki i epistemologii, który miał duży wpływ na późniejszych filozofów islamskich i średniowiecznych scholastyków.
Medycyna
W medycynie Awicenna wykazał się systematycznością i praktycznym podejściem. The Canon of Medicine to kompendium ówczesnej medycznej wiedzy, obejmujące anatomię, farmakologię, diagnostykę, metody leczenia i zasady higieny. Do istotnych cech jego podejścia należały:
- systematyczna klasyfikacja chorób i środków leczniczych;
- uwzględnianie obserwacji klinicznej i ciągłe odwoływanie się do doświadczenia jako źródła wiedzy;
- zajmowanie się psychosomatyką i zależnością między stanem duszy a zdrowiem ciała;
- opracowania z zakresu farmakologii, dietetyki i profilaktyki.
Wpływ i recepcja
Dzieła Awicenny były tłumaczone na łacinę (m.in. przez Gerardusa z Cremony) i stały się jednymi z podstawowych tekstów uczonych w średniowiecznej Europie. Jego koncepcje wywarły wpływ na filozofów takich jak Tomasz z Akwinu, a także na żydowskich myślicieli (np. Majmonidesa) i na kolejne generacje filozofów islamskich. W świecie islamskim rozwinęła się tzw. szkoła awicenniańska, która interpretowała i rozwijała jego filozofię metafizyczną i logiczną.
Dziedzictwo
Awicenna jest pamiętany jako klasyczna postać łącząca naukę i filozofię: jego prace wpłynęły na rozwój medycyny, logiki oraz metafizyki. Współcześnie traktuje się go jako jednego z najważniejszych myślicieli średniowiecza — zarówno w kulturze islamskiej, jak i w tradycji zachodniej. Jego teksty nadal są przedmiotem badań historyków filozofii, medycyny i nauk przyrodniczych.
Ze względu na ogromny zakres twórczości i znaczenie historyczne, Awicenna pozostaje postacią często cytowaną i analizowaną — od studiów nad średniowieczną medycyną po badania nad rozwojem metafizyki i epistemologii. Jego życie i dorobek ilustrują sposób, w jaki tradycje antyczne i bliskowschodnie zostały przetworzone i przekazane dalej w dziejach myśli ludzkiej.
Rysunek Awicenny z 1271 r.
Wczesne życie
Awicenna urodziła się niedaleko Buchary, która w tym czasie była pod rządami dynastii Samanidów. Jego ojciec był urzędnikiem państwowym, a jego dom służył jako miejsce spotkań ludzi nauki. Awicenna kształcił nauczycieli w okresie dorastania. W wieku 14 lat opanował wiele przedmiotów i zapamiętał już Koran. W wieku od 14 do 18 lat uczył się sam, ponieważ nie mógł znaleźć nauczyciela, który udzieliłby mu więcej informacji, niż już znał. W wieku 16 lat zaczął praktykować i uczyć się o medycynie. Nauczył się również prawa i nauk przyrodniczych. Był dobry we wszystkich przedmiotach, ale uznał, że medycyna jest dla niego łatwiejsza niż matematyka czy metafizyka. Jakiś czas przed ukończeniem 18 roku życia wyleczył emira z Samanidów. Ze względu na niego został wpuszczony do królewskich bibliotek dynastii Samanidów. W wieku 18 lat stał się mistrzem najważniejszych dzieł nauki w swoich czasach. Wzrosła też jego reputacja jako lekarza. W wieku 20 lat był uważany za jednego z najmądrzejszych ludzi swoich czasów.
Pisma
Oprócz filozofii i medycyny, prace Awicenny obejmują prace z zakresu astronomii, alchemii, geografii i geologii, psychologii, teologii islamskiej, logiki, matematyki, fizyki i poezji.
Późniejsze życie
Od 1015 do 1022 roku Awicenna była wysokim urzędnikiem i lekarzem władcy Hamedanu. Po śmierci władcy Hamedanu Awicenna została umieszczona w więzieniu. Został zwolniony cztery miesiące później, kiedy Hamadan został schwytany przez Alā al-Dawlę, władcę Isfahanu. Alā al-Dawla schwytał Hamadana tylko na krótki okres czasu. Awicenna uciekła, przebrana za derwisza, do Isfahanu, aby pracować dla Alā al-Dawla jako lekarz. W 1030 roku Ghaznavidowie zaatakowali Isfahana, a część pracy Awicenny została zagubiona i prawdopodobnie skradziona. Zginął podczas ataku na miasto Hamedan.
Więcej czytania
- Awicenna Lenna E. Goodmana (Cornell University Press: 1992, wydanie zaktualizowane 2006) - Dobre wprowadzenie do jego życia i myśli filozoficznej.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Awicenna?
A: Awicenna był afgańskim lekarzem i filozofem, który był najważniejszy w swoich czasach.
P: Na jakie tematy pisał Awicenna?
A: Awicenna pisał na wiele tematów, w tym na temat filozofii i medycyny.
P: Ile dzieł napisał Awicenna?
A: Awicenna napisał około 450 dzieł.
P: Ile dzieł Awicenny zachowało się do dziś?
O: Zachowało się około 240 dzieł Awicenny.
P: Jakie są najbardziej znane dzieła Awicenny?
O: Najsłynniejsze dzieła Awicenny to Księga uzdrawiania i Kanon medycyny.
P: Jak brzmi pełne nazwisko Awicenny w języku arabskim?
O: Pełne imię i nazwisko Awicenny w języku arabskim brzmi: Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā.
P: Jak Avicenna jest powszechnie określany w języku angielskim?
O: Avicenna jest powszechnie określany w języku angielskim jako Avicenna lub przez jego zlatynizowane imię.
Przeszukaj encyklopedię