Masło orzechowe jest rodzajem wilgotnej pasty, która jest wykonana z rozdrobnionych prażonych orzeszków ziemnych. Istnieją dwa rodzaje masła orzechowego: chrupiące/kruche masło orzechowe i gładkie/kremowe masło orzechowe. Można je jeść, na przykład na chlebie, zwykle z galaretką, tworząc kanapkę z masłem orzechowym i galaretką lub kanapkę z samym masłem orzechowym. Marcellus Gilmore Edson był prawdziwym wynalazcą, a nie George Washington Carver.

24 stycznia to Narodowy Dzień Masła Orzechowego.

Co to jest i jak się je produkuje

Masło orzechowe to pasta otrzymywana głównie z mielonych prażonych orzeszków ziemnych (arachis hypogaea). W produkcji przemysłowej orzechy są najpierw prażone, a następnie mielone do uzyskania gładkiej lub grubszego (chrupiącego) konsystencji. Do masła często dodaje się sól, cukier, oleje (np. palmowy lub różne oleje roślinne) oraz stabilizatory (aby zapobiec rozwarstwianiu się oleju). W wersjach „naturalnych” zwykle są tylko orzechy i sól, a olej naturalnie się oddziela.

Rodzaje masła orzechowego

  • Gładkie (kremowe) – jednolita, miękka konsystencja bez kawałków orzechów.
  • Chrupiące (crunchy) – zawiera kawałki orzeszków, daje teksturę.
  • Naturalne – skład ograniczony do orzechów (i ewentualnie soli); wymaga mieszania przed użyciem, ponieważ olej może się oddzielać.
  • Stabilizowane – dodatek utwardzonych tłuszczów lub emulgatorów zapobiega rozwarstwianiu; łatwiejsze w przechowywaniu w temperaturze pokojowej.
  • O obniżonej zawartości tłuszczu / light – część tłuszczu zastąpiona dodatkami, często zawierają więcej cukru i dodatków smakowych.
  • Wzbogacone i smakowe – z dodatkiem miodu, czekolady, przypraw, orzechów innych gatunków itp.

Wartości odżywcze i korzyści

Masło orzechowe jest kaloryczne, ale bogate w białko, błonnik, kwasy tłuszczowe jednonienasycone i wielonienasycone oraz witaminy i minerały (np. niacyna, witamina E, magnez, potas). Zalety przy umiarkowanym spożyciu:

  • Źródło białka roślinnego, które pomaga w budowie mięśni i uczuciu sytości.
  • Tłuszcze jednonienasycone korzystne dla serca (w miejsce tłuszczów nasyconych).
  • Zawiera przeciwutleniacze i składniki odżywcze wspierające metabolizm.

Wadami mogą być duża kaloryczność oraz dodatki (cukier, sól, tłuszcze utwardzone). Osoby dbające o wagę powinny kontrolować porcje.

Zastosowania kulinarne

  • Klasyczne: kanapki (np. PB&J — masło orzechowe z dżemem).
  • Sosy: azjatyckie sosy orzechowe, satay, dressingi do sałatek.
  • Wypieki i desery: ciasteczka, batony, masy do ciast, lody.
  • Smoothie i koktajle: dodatek białka i konsystencji.
  • Wykończenia dań: polewy, nadzienia i dipy.

Prosty przepis na domowe masło orzechowe

Składniki: 400 g prażonych orzeszków ziemnych (można ze skórką lub bez), szczypta soli, 1–2 łyżeczki oleju (opcjonalnie, jeśli potrzeba), 1 łyżeczka miodu (opcjonalnie).

Wykonanie: umieść orzechy w blenderze lub robocie kuchennym i miel przez 1–5 minut, zatrzymując i skrobąc boki, aż masa stanie się gładka. Dodaj sól i opcjonalnie olej/miód do smaku i konsystencji. Przechowuj w szczelnie zamkniętym słoiku — w lodówce dłużej zachowa świeżość (szczególnie wersje naturalne).

Historia

Masło orzechowe ma długą historię; formy past z orzechów znane były już wcześniej, ale za jednego z pierwszych wynalazców masła orzechowego uznaje się Marcellusa Gilmore Edsona, który opatentował proces wytwarzania pasty z orzechów w XIX wieku. Popularność masła orzechowego znacząco wzrosła w XX wieku dzięki rozwojowi produkcji przemysłowej i promocji jako źródła białka. Mitem jest przypisywanie wynalezienia masła orzechowego George’owi Washingtonowi Carverowi — on przyczynił się do popularyzacji uprawy orzeszków ziemnych i opracowania wielu zastosowań dla nich, ale nie był wynalazcą masła orzechowego.

Przechowywanie i trwałość

  • Masło naturalne: najlepiej przechowywać w lodówce; może się rozwarstwiać, więc przed użyciem wymieszać.
  • Masło stabilizowane: zwykle można trzymać w temperaturze pokojowej do daty ważności, po otwarciu przechowywać zgodnie z instrukcją producenta.
  • Termin przydatności zależy od składu i warunków przechowywania — sprawdzaj datę i wygląd (zapach, pleśń).

Alergie i bezpieczeństwo

Alergia na orzeszki ziemne może być bardzo poważna i wywoływać reakcje anafilaktyczne. Osoby uczulone muszą unikać produktów zawierających orzechy i czytać etykiety. Dla niemowląt i małych dzieci obowiązują szczególne wytyczne — współczesne zalecenia wskazują, że wprowadzenie produktów zawierających orzeszki ziemne w kontrolowanych ilościach i odpowiedniej formie może zmniejszyć ryzyko alergii, jednak zawsze należy konsultować się z pediatrą lub alergologiem przed wprowadzeniem do diety dziecka.

Ciekawostki

  • 24 stycznia obchodzony jest w USA National Peanut Butter Day, a masło orzechowe ma wielu fanów na całym świecie.
  • W różnych kuchniach używa się masła orzechowego nie tylko do kanapek, lecz także jako składnik dań pikantnych i słodkich.

Masło orzechowe to wszechstronny produkt — warto wybierać świadomie (sprawdzać skład, ograniczać nadmiar cukru i tłuszczów utwardzonych) i używać go jako wartościowego dodatku do zbilansowanej diety, pamiętając o kaloryczności oraz ewentualnych alergiach.