Argonauta (argonauci) — papierowe nautilusy: opis, cechy i występowanie

Argonauta (argonauci) — papierowe nautilusy: opis, cechy i występowanie. Odkryj budowę, zachowanie i zasięg tych pelagicznych ośmiornic w wodach tropikalnych.

Argonauta, argonauci, jest jedynym żyjącym rodzajem w rodzinie Argonautidae. Są one grupą ośmioronogów pelagicznych.

Nazywane są również papierowymi nautilusami, ze względu na cieniutką jak papier walizkę z jajkiem, którą wytwarzają samice. Ta struktura nie posiada wypełnionych gazem komór paznokciowych i nie jest prawdziwą skorupką głowonoga. Jest to ewolucyjna innowacja unikalna dla rodzaju Argonauta.

Argonauci występują w wodach tropikalnych i subtropikalnych na całym świecie: żyją na otwartym oceanie. Jak większość ośmioronogów, mają zaokrąglone ciało, osiem ramion i nie mają płetw. Jednakże, w przeciwieństwie do ośmiornic, argonauci żyją raczej blisko powierzchni morza niż na dnie morza. Gatunki argonauty mają bardzo duże oczy i małe pajęczyny dystalne. Posiadają one aparat do zamykania płaszcza-funnika, co jest sposobem na identyfikację rodzaju. Składa się on z chrząstek przypominających gałki w płaszczu i odpowiadających im zagłębień w lejku. W przeciwieństwie do blisko spokrewnionych rodzajów Ocythoe i Tremoctopus, gatunkom Argonauta brakuje porów wodnych.

Wygląd i cechy morfologiczne

Argonauci mają krągłe, miękkie ciało typowe dla ośmiornic, ale wyróżniają się kilkoma cechami:

• Walizeczka jajowa (eggcase) — u samic wytwarzana przez dwa pierwsze ramiona. Jest cienka, częściowo kalcyfikowana i przypomina przezroczystą "muszlę". Pełni funkcję ochronną dla jaj i pozwala samicy pływać bliżej powierzchni. Nie jest homologiczna ze skorupą skorpenów (np. u nautilus), bo nie posiada komór gazowych.
• Ramiona — osiem ramion, przy czym dwa pierwsze u samic są wydłużone i płytko zrośnięte z walizką; ramiona mają drobne przyssawki i częściowo pajęczynowate błony dystalne.
• Oczy — stosunkowo duże, adaptowane do życia w górnych warstwach wody, pomagają wykrywać ofiary i drapieżniki.
• Aparat zamykający płaszcz-lejek — specjalna struktura chrzęstna umożliwiająca szczelne zamknięcie płaszcza, widoczna podczas identyfikacji taksonomicznej.
• Silny dymorfizm płciowy — samce są znacznie mniejsze od samic; u samca specjalne ramie, hectocotylus, służy do przenoszenia spermatoforu i często jest oddzielane od ciała po kopulacji.

Biologia i zachowanie

• Tryb życia — pelagiczny, najczęściej w górnych warstwach wody (epipelagialnie). Samice utrzymują się przy powierzchni, często trzymając walizkę z jajami przy pomocy ramion.
• Odżywianie — drapieżniki i padlinożercy; polują na drobne skorupiaki, mięczaki i ryby, chwytając ofiarę ramionami i wprowadzając do dzioba.
• Ruch — poruszają się dzięki skurczom płaszcza (jet propulsion) i drobnym ruchom ramion; walizka czasami pomaga w regulacji pływalności, gdy zebrały pod nią powietrze lub wodę.
• Obrona — jak inne ośmiornice, mogą wydzielać atrament, kamuflować się za pomocą zmiany koloru skóry (u gatunków z chromatoforami) oraz szybko uciekać.

Rozmnażanie

Rozmnażanie u argonautów jest charakterystyczne ze względu na silny dymorfizm płciowy i sposób ochrony jaj. Samica produkuje walizkę jajową, w której składa jajeczka i w której przebywa aż do wylęgu. Samiec, znacznie mniejszy, przekazuje spermatofor za pomocą hectocotylusa — ramienia specjalnie przekształconego do transferu nasienia. Po zapłodnieniu samiec często ginie, a samica może żyć dłużej, opiekując się jajami w walizce. Wylęg młodych następuje w walizce, po czym młode, samodzielne ośmiornice rozpoczynają pelagiczny tryb życia.

Występowanie i siedlisko

Argonauci występują w wodach tropikalnych i subtropikalnych na całym świecie, zwykle na otwartym oceanie, blisko powierzchni. Można je spotkać samotnie albo w niewielkich skupiskach, często w rejonach prądów morskich, gdzie gromadzi się plankton i potencjalna zdobycz.

Gatunki i taksonomia

Rodzaj Argonauta obejmuje kilka rozpoznawalnych gatunków, z których najbardziej znanym jest Argonauta argo (często nazywany argonautą zwyczajną). Inne spotykane w literaturze gatunki to m.in. Argonauta hians, Argonauta bottgeri i Argonauta nodosa. Taksonomia tego rodzaju bywa skomplikowana ze względu na zmienność morfologiczną walizek jajowych i rozbieżności między populacjami.

Znaczenie dla człowieka i ochrona

• Kolekcjonerstwo — walizki jajowe samic bywają zbierane jako ciekawostki przybrzeżne i ozdoby. Ze względu na swoją delikatność bywają cenione przez kolekcjonerów.
• Wpływ połowów — argonauci nie są bezpośrednio intensywnie eksploatowani gospodarczo, ale mogą być przypadkowo łapani jako przyłów w sieciach pelagicznych.
• Ochrona — niektóre populacje mogą być lokalnie narażone przez zanieczyszczenia oceanu, zmiany klimatyczne i utratę siedlisk pelagicznych; jednak ogólnie rodzaj Argonauta nie jest traktowany jako grupy na masową skalę zagrożona.

Interesujące fakty

• Walizka jajowa jest wytwarzana przez specjalnie zmodyfikowane ramiona samicy i może być używana także do regulacji pływalności poprzez uwięzienie powietrza pod walizką.
• Hectocotylus samca bywa odłączany i pozostaje w ciele samicy jako "magazyn" nasienia — to rzadko spotykany sposób rozmnażania u głowonogów.
• Ze względu na powierzchowną podobieństwo do muszli nautilusa, argonauty zyskały niewłaściwe miano "papierowych nautilusów", mimo że nie są z nimi ściśle homologiczne.

Argonauci są fascynującym przykładem adaptacji pelagicznej u ośmiornic: ich walizka jajowa, duże oczy i pelagiczny tryb życia odróżniają je od większości osiadłych ośmiornic i czynią obiektem zainteresowania zarówno badaczy, jak i miłośników przyrody.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Argonauta?

P: Dlaczego nazywa się je papierowymi nautilusami?

P: Gdzie występują argonauci?

P: Jakie są niektóre cechy fizyczne Argonautów?

P: Czym Argonauci różnią się od ośmiornic?

P: Czego brakuje argonautom, a co mają inne pokrewne rodzaje?

P: Co jest wyjątkowego w obudowie jaj, którą tworzą samice Argonautów?

Szukaj według litery