Tarcza Gujany — definicja, geologia i tepuis Wyżyny Gujańskiej

• Francuski: Plateau des Guyanes lub Bouclier guyanais;
• Niderlandzki: Hoogland van Guyana;
• Hiszpański: Escudo guayanés lub Macizo Guayanés;
• Po portugalsku: Planalto das Guianas lub Escudo Guianês.

Gujana i Gujany są często używane jako nazwy zbiorowe dla Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej, a czasami nawet obejmuje części Kolumbii, Wenezueli i Brazylii, które są na Guiana Shield.

Tarcza Gujany składa się z sześciu państw, które leżą od zachodu do wschodu:

• zachodniej Kolumbii (departament Guainía);
• Wenezuela, gdzie rzeka Orinoko stanowi północną granicę Tarczy.
• Gujana;
• Surinam;
• Gujana Francuska - zamorski departament Francji;
• północna Brazylia (stany Roraima, Pará i Amapá) w Regionie Północnym, ograniczona od południa rzeką Amazonką.

Tarcza Gujany jest z grubsza ograniczona przez Ocean Atlantycki na wschodzie, rzekę Orinoko na północy i zachodzie, rzekę Negro (ważny dopływ Amazonki) na południowym zachodzie i rzekę Amazonkę na południu.

Góry

Wyżynę Gujańską tworzą niewielkie płaskowyże i łańcuchy górskie. W zachodniej części Wyżyny, głównie w Wenezueli, znajdują się wyższe góry. Z zachodu na wschód, pasma górskie i płaskowyże to:

• Serra do Imeri / Cerro de la Neblina - najbardziej wysunięte na południe pasmo górskie; znajduje się tu Pico da Neblina.
• Sierra / Cerro Parima - pasmo górskie między Wenezuelą a Brazylią; tu bierze początek rzeka Orinoko.
• Góry Pacaraima - pasmo górskie na pograniczu Wenezueli, Gujany i Brazylii; znajduje się tu góra Roraima, najwyższy szczyt Gujany.
• La Gran Sabana ("Wielka Sawanna") - płaskowyż w Wenezueli, będący częścią Parku Narodowego Canaima.
• Góry Kanuku y Kamoa - w południowej Gujanie.
• Góry Acarai - na pograniczu Brazylii, Gujany i Surinamu.
• Góry graniczne - między Surinamem a Brazylią.
• Góry Wilhelmina, Góry Kayser, Góry Van Asch Van Wijck, Góry Oranje i Góry Eilerts de Haan - wszystkie w dystrykcie Sipaliwini w Surinamie. Najwyższa góra Surinamu, Julianatop, znajduje się w Górach Wilhelmina.
• Góry Tumuk Humak (Serra do Tumucumaque) - na pograniczu Surinamu, Brazylii i Gujany Francuskiej.

Najwyższym punktem w Guiana Shield jest Pico da Neblina (0°48′17″N 66°0′24″W / 0.80472°N 66.00667°W / 0.80472; -66.00667 (Pico da Neblina, Brazylia)) w Brazylii na 2,995.3 m (9,827 ft). Pico da Neblina jest najwyższym szczytem większego Serra do Imeri, płaskowyżu na granicy Wenezueli i Brazylii, a także najwyższą górą Brazylii.

Rzeki i wodospady

Wiele rzek ma swój początek na Wyżynie Gujany i większość z nich płynie na północ, do Oceanu Atlantyckiego. Niektóre z nich to:

• Rzeka Orinoco bierze swój początek w Sierra Parima.
• Essequibo, główna rzeka Gujany; bierze swój początek w górach Acarai.
• Courantyne, najdłuższa rzeka Surinamu, która również bierze swój początek w górach Acarai.
• Rzeka Maroni, która stanowi granicę między Gujaną Francuską a Surinamem; bierze swój początek w górach Tumuk Humak.
• Rzeka Oyapock, która stanowi większą część granicy między Gujaną Francuską a brazylijskim stanem Amapá.

W regionie znajduje się kilka godnych uwagi wodospadów, takich jak Angel Falls, o wysokości 979 m (3,212 ft), w Wenezueli i Kaieteur Falls, o wysokości 226 m (741 ft), na rzece Potaro w górach Pacaraima w Gujanie.

Klimat

Jako całość, region Guiana Shield ma klimat tropikalny charakteryzujący się stosunkowo wysoką średnią roczną temperaturą powyżej 25 ° C (77 ° F) na poziomie morza. Ponieważ obszar Tarczy Gujany znajduje się na północ od równika, jego klimat zmienia się przede wszystkim w zależności od wysokości nad poziomem morza i wpływu wiatrów handlowych. Pasaty wieją ze wschodu i północnego wschodu, znad Oceanu Atlantyckiego na północno-wschodnią część Ameryki Południowej.

Najsilniejsze deszcze występują zazwyczaj między majem a sierpniem, natomiast pora deszczowa od grudnia do stycznia jest krótsza i mniej intensywna, a deszcze padają głównie na wybrzeżu. Na obszarach, gdzie występuje tylko jedna pora deszczowa, najbardziej suchą częścią roku jest okres od stycznia do marca; na obszarach, gdzie występują dwie pory deszczowe, najbardziej suchymi miesiącami są marzec i październik. Jednak nawet podczas większości pór suchych częste burze zapewniają wystarczającą ilość wilgoci, aby w większości nisko położonych części regionu mogły przetrwać wiecznie zielone tropikalne lasy wilgotne.

Dane klimatyczne dla stacji meteorologicznej Santa Elena de Uairén (4°36′07″N 61°06′40″W / 4.60194°N 61.11111°W / 4.60194; -61.11111 (Santa Elena de Uairen, Wenezuela)) w La Gran Sabana na wysokości 907 m (2.976 ft) są:.

Ponieważ poszczególne szczyty Wyżyny Gujańskiej były odizolowane od siebie przez miliony lat, wiele roślin i zwierząt rozwinęło się w inny sposób na każdej z gór.

Wiele gór jest pokrytych ciągłymi chmurami i mgłą, które zmywają całą glebę, pozostawiając jałowe skały i wodę. Z tego powodu wiele roślin jest mięsożernych i żywi się owadami i małymi zwierzętami.

Do tej pory znaleziono ponad 2000 gatunków roślin, z czego ponad 50% to gatunki endemiczne dla tego regionu, co oznacza, że występują tylko tutaj, a wiele z nich występuje tylko na jednym szczycie.

Niektóre minerały występują w dużych ilościach w Tarczy Gujany; diamenty, złoto i boksyt to tylko niektóre z nich. Wydobycie na dużą skalę tych i innych minerałów stwarza pewne problemy środowiskowe.

W Tarczy Gujany, istnieje kilka obszarów chronionych, jako parki narodowe lub rezerwaty; niektóre z nich to:

Wenezuela

• Park Narodowy Canaima
• Park Narodowy Duida-Marahuaca
• Park Narodowy Serranía de la Nebina
• Park Narodowy Parima-Tapirapeco
• Park Narodowy Yapacana

Gujana

• Park Narodowy Kaieteur

Surinam

• Rezerwat przyrody Surinamu Centralnego

Gujana Francuska

• Gujana Park Amazoński

Brazylia

• Park Narodowy Montanhas do Tumucumaque
• Park Narodowy Monte Roraima
• Park Narodowy Pico de Neblina
• Park Narodowy Serra da Mocidade
• Park Narodowy Viruá

• Tepui
• Lista rzek obu Ameryk