Encyclopædia Britannica (po łacinie "British Encyclopaedia") to jedna z najdłużej wydawanych i najbardziej rozpoznawalnych encyklopedii w języku angielskim. Pierwotnie publikowana przez Encyclopædia Britannica, Inc., powstawała jako drukowane dzieło naukowe, a od końca XX wieku oferuje także wersje cyfrowe i komputerowe. Encyklopedia jest napisana w języku angielskim, a obok wersji ogólnodostępnej istnieją także edycje i materiały przeznaczone specjalnie dla dzieci oraz instytucji edukacyjnych. Wielu użytkowników ceni Britannica za rzetelność i obszerność haseł; obecnie największą encyklopedią ogólnodostępną jest jednak Wikipedia.
Historia w skrócie
Pierwsze, bardzo skromne wydanie Encyclopædia Britannica ukazało się w latach 1768–1771 w Edynburgu w Szkocji. Było to przedsięwzięcie lokalne – początkowo zaledwie kilka tomów, ale z czasem publikacja rozrosła się i zdobyła międzynarodową renomę. W kolejnych stuleciach wydania encyklopedii stopniowo powiększały się i ewoluowały pod względem struktury i redakcji. Jej trzecie wydanie (1801) już składało się z wielu tomów i przyczyniło się do ugruntowania pozycji Britannica jako ważnego źródła wiedzy.
Struktura i najnowsze wydania
W historii wydawniczej Britannica kilkukrotnie zmieniano format i układ haseł. Piętnaste wydanie, rozpoczęte w 1974 roku, zaprojektowano w nowej strukturze obejmującej m.in. Makropædia, Mikropædia oraz pomocniczą Propædia służącą klasyfikacji wiedzy. W praktyce Makropædia zawierały dłuższe, obszerne artykuły (czasem liczące setki stron), a Mikropædia — krótsze hasła i wstępne omówienia, przydatne do szybkiego sprawdzenia informacji. Układ i liczba tomów ulegały zmianom podczas kolejnych reedycji, a encyklopedia regularnie uzupełniana była środkowymi tomami aktualizacyjnymi.
Redakcja i autorstwo
Artykuły w Britannica są przygotowywane z myślą o czytelniku dorosłym i naukowo zainteresowanym. Treści tworzone są przez zespół redakcyjny oraz niezależnych ekspertów: w encyklopedii pracuje zazwyczaj kilkadziesiąt osób na stałe (redaktorzy) oraz kilka tysięcy współautorów i konsultantów — specjaliści z różnych dziedzin nauki i kultury. Dzięki temu hasła często mają charakter autorytatywny, odwołują się do literatury przedmiotu i podlegają redakcyjnym procesom korekty i weryfikacji.
Przejście do ery cyfrowej
W drugiej połowie XX wieku Encyclopædia Britannica rozszerzyła ofertę o nośniki elektroniczne (kompaktowe płyty CD, bazy danych) oraz wersję internetową. W marcu 2012 roku Encyclopædia Britannica, Inc. ogłosiła decyzję o zaprzestaniu regularnego wydawania drukowanych wydań i o skupieniu się na rozwoju Encyclopædia Britannica Online oraz usług edukacyjnych i cyfrowych. Od tego czasu firma rozwija produkty subskrypcyjne, zasoby dla szkół i uczelni oraz materiały multimedialne.
Znaczenie, krytyka i konkurencja
Britannica od dawna jest postrzegana jako ważne źródło referencyjne ze względu na korzystanie z autorytetów naukowych i proces redakcyjny. W erze internetu encyklopedia stanęła jednak w obliczu nowej konkurencji — zwłaszcza ze strony darmowych, crowdsourcingowych projektów takich jak Wikipedia. Krytycy podnosili także problemy komercyjnego modelu wydawniczego i konieczność dostosowania się do szybkiego tempa aktualizacji informacji w sieci.
Najważniejsze daty i fakty
- Powstanie pierwszego wydania: 1768–1771, Edynburg.
- Rozwój i rozszerzanie liczby tomów przez XIX i XX wiek.
- Reorganizacja struktury w ramach piętnastego wydania (lata 70. XX w.), w tym układy Makropædia / Mikropædia i Propædia.
- Przejście na pozycję przede wszystkim cyfrową: ogłoszenie zaprzestania drukowania wydań w marcu 2012 r. i rozwój Encyclopædia Britannica Online.
Współczesna rola
Dziś Encyclopædia Britannica funkcjonuje głównie jako płatne źródło online dla użytkowników indywidualnych, bibliotek i instytucji edukacyjnych, oferując rozbudowane artykuły, bazy danych, materiały edukacyjne i multimedia. Mimo zmieniającego się krajobrazu medialnego pozostaje cenionym odwołaniem w pracach naukowych i dydaktyce, choć – tak jak każde komercyjne źródło — jest przedmiotem dyskusji dotyczących dostępności i aktualności informacji.
Uwagi redakcyjne: Tekst przedstawia zarys historii i charakteru Encyclopædia Britannica; w razie potrzeby mogę dodać dokładniejsze informacje o autorach, konkretnych edycjach drukowanych, procesie redakcyjnym lub porównać szczegóły oferty cyfrowej i modeli biznesowych.




