Samuel Taylor Coleridge – angielski poeta romantyczny, autor 'Kubla Khan'

Samuel Taylor Coleridge — angielski poeta romantyczny, autor „Kubla Khan” i „The Rime of the Ancient Mariner”, filozof i krytyk literacki, współtwórca angielskiego romantyzmu.

Samuel Taylor Coleridge (21 października 1772 – 25 lipca 1834) był wybitnym angielskim poetą, krytykiem literackim, filozofem i teologiem. Wraz z przyjacielem Williamem Wordsworthem bywa uznawany za jednego z inicjatorów romantyzmu w literaturze angielskiej. Jego twórczość, teorie estetyczne i krytyczne pisma miały znaczący wpływ na dalszy rozwój literatury i myśli XIX wieku.

Życie i wykształcenie

Coleridge urodził się w Ottery St Mary w hrabstwie Devon. Był najmłodszym z dziesięciorga dzieci pastora anglikańskiego. Kształcił się najpierw w lokalnych szkoach, a następnie na University of Cambridge, w Jesus College, choć z różnych powodów nie ukończył studiów i nie uzyskał dyplomu. W młodości zetknął się z ruchem politycznym i intelektualnym swoich czasów (m.in. planami utopijnymi typu „pantisocracy” z Robertem Southeyem), a później skupił się na twórczości literackiej, działalności krytycznej i wykładowej.

Przyjaźń z Wordsworthem i Lyrical Ballads

Poznał Wordswortha w 1795 roku i ich bliska współpraca zaowocowała wspólną publikacją Lyrical Ballads (1798), uznawaną za przełomowy moment angielskiego romantyzmu. W tomie przeważała poezja Wordswortha, jednak znalazły się tam także słynne utwory Coleridge’a, przede wszystkim "The Rime of the Ancient Mariner", które wielu krytyków uważa za jego arcydzieło.

Najważniejsze utwory

Do najbardziej znanych dzieł Coleridge’a należą:

• "The Rime of the Ancient Mariner" – długi, narracyjny poemat o winie, karze i odkupieniu, uznawany za jedno z najwybitniejszych osiągnięć poezji angielskiej;
• Kubla Khan (napisany w 1796 r.) – krótkie, oniryczne, fragmentaryczne dzieło, które Coleridge tłumaczył później jako „fragment wizji”, powstałe po doświadczeniu snu i rzekomo przerwane przez wizytę tzw. „człowieka z Porlock” (the person from Porlock); utwór stał się symbolem romantycznej wyobraźni;
• Christabel – nieskończony poemat o atmosferze gotyckiej, również pozostawiony w formie fragmentu;
• „Biographia Literaria” (1817) – ważne dzieło krytycznoliterackie, w którym Coleridge rozwija swoje teorie na temat wyobraźni, odróżniając „imagination” od „fancy” i analizując proces twórczy.

Uzależnienie od opium

W późnych latach 1790. Coleridge zaczął używać opium (w postaci laudanumu). W tamtym okreszie środek ten był legalny i szeroko stosowany jako środek przeciwbólowy. Używanie opium pogłębiło się w kolejnych latach i przekształciło w długotrwałe uzależnienie, które wpływało negatywnie na jego zdrowie, życie rodzinne oraz zdolność do dokończenia niektórych projektów literackich. Uzależnienie to stało się także przedmiotem debat krytyków próbujących ocenić jego wpływ na kreatywność poety.

Działalność krytyczna, filozoficzna i wykładowa

Coleridge zyskał reputację znakomitego eseisty i kaznodziei. Jego pisma filozoficzne i krytyczne, zwłaszcza Biographia Literaria, wniosły do angielskiej krytyki pojęcia i idee zapożyczone z myśli niemieckiej (m.in. z filozofii Kanta i niemieckiego romantyzmu). Wykładał publicznie, prowadził zajęcia i odczyty – był ceniony jako błyskotliwy mówca, często goszczony na salonach, gdzie słuchano go z uwagą.

Życie prywatne i śmierć

Coleridge poślubił Sarę Fricker; miał potomstwo i przez część życia borykał się z trudnościami materialnymi wynikającymi m.in. z uzależnienia. W miarę starzenia się jego aktywność literacka i wykładowa ulegała wahaniom, lecz nadal był ceniony jako myśliciel. Zmarł w Highgate w hrabstwie Middlesex 25 lipca 1834 roku i został pochowany w miejscowym kościele.

Recepcja i kontrowersje

Coleridge pozostaje przedmiotem licznych badań i analiz. W 1927 roku John Livingston Lowes w książce "The Road to Xanadu" poświęcił się badaniu poetyckiej wyobraźni Coleridge’a, ze szczególnym uwzględnieniem Kubla Khana. Krytycy debatowali także nad rolą opium w jego twórczości oraz nad kwestiami etycznymi i autorskimi; w 1971 roku Norman Furman w pracy "Coleridge, the Damaged Archangel" zarzucił mu plagiat w niektórych późniejszych dziełach, wskazując, że uzależnienie i nadmiar lektur mogły wpłynąć na powtarzanie cudzych motywów bez należytego przypisania.

Pomimo kontrowersji, wkład Coleridge’a w teorię literatury, jego poezja – szczególnie utwory o dużym ładunku wyobraźni – oraz rola jako krytyka i popularyzatora myśli niemieckiej czynią go jedną z kluczowych postaci angielskiego romantyzmu. Jego koncepcje estetyczne (np. rozróżnienie między „imagination” a „fancy”) pozostają istotne dla studiów literackich do dziś.

Pytania i odpowiedzi

P: Kiedy urodził się Samuel Taylor Coleridge?

P: Kogo Coleridge poznał w 1795 roku?

P: Jak nazywa się książka, którą Wordsworth i Coleridge wydali wspólnie w 1798 roku?

P: Jaki wiersz jest uważany za arcydzieło Coleridge'a?

P: Jaki inny słynny wiersz Coleridge napisał mniej więcej w tym samym czasie, co Szelmostwa marynarza?

P: Jak uzależnienie od opium wpłynęło na jego życie i twórczość?

P: Jak badacze literatury angielskiej postrzegali twórczość Samuela Taylora Coleridge'a?

Szukaj według litery