To chińskie imię, nazwisko rodowe to Liu.

Liu Xiaobo (28 grudnia 1955 – 13 lipca 2017) był chińskim intelektualistą, pisarzem, działaczem na rzecz praw człowieka i więźniem politycznym w Chinach. Jako publicysta i krytyk literacki zajmował się tematami wolności słowa, praw obywatelskich i znaczenia konstytucji. Był jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci chińskiej opozycji demokratycznej na świecie.

Wczesne życie i działalność zawodowa

Liu urodził się w Changchun w prowincji Jilin. Studiował literaturę chińską i przez wiele lat pracował jako wykładowca akademicki oraz krytyk literacki. W swojej twórczości łączył analizę literacką z refleksją polityczną, co przysporzyło mu zarówno uznania, jak i zwróciło uwagę władz.

Działalność opozycyjna i aresztowania

Aktywnie wspierał ruchy prodemokratyczne, w tym protesty studentów w 1989 roku, za co wielokrotnie był represjonowany przez chińskie władze. Od początku XXI wieku angażował się również w działania organizacji pisarzy i obrońców wolności słowa — od 2003 roku pełnił funkcję prezesa Niezależnego Chińskiego Centrum PEN.

Był współautorem i jednym z sygnatariuszy „Karty 08” — apelu z 2008 roku, w którym intelektualiści i działacze domagali się fundamentalnych reform politycznych, poszanowania praw człowieka i rządów prawa w Chinach. W związku z tą działalnością policja zatrzymała Liu w dniu 8 grudnia 2008 r., a ostatecznie został formalnie aresztowany 23 czerwca 2009 r. Oskarżono go o „podżeganie do obalenia władzy państwowej” (często tłumaczone jako „incitement to subvert state power”).

Proces odbył się 23 grudnia 2009 r., a 25 grudnia 2009 r. sąd skazał go na 11 lat więzienia i dodatkowo odebrał mu prawa polityczne na dwa lata. Był to już kolejny okres pozbawienia wolności dla Liu — za swoje poglądy i działalność wielokrotnie doświadczał prześladowań, zatrzymań i krótszych kar więzienia.

Nagroda Nobla i międzynarodowe reakcje

W dniu 8 października 2010 r. Liu otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla „za długą i nieagresywną walkę o podstawowe prawa człowieka w Chinach”. Był pierwszym obywatelem Chin kontynentalnych, który otrzymał Nagrodę Nobla podczas przebywania w kraju. W historii Pokojowej Nagrody Nobla był to trzeci przypadek, gdy laureat znajdował się w więzieniu lub areszcie (wcześniej byli to m.in. niemiecki Carl von Ossietzky w 1935 roku oraz Myanmar Aung San Suu Kyi w 1991 roku).

Decyzja Komitetu Noblowskiego wywołała silne reakcje międzynarodowe — wiele państw i organizacji praw człowieka potępiło skazanie Liu i wezwało do jego uwolnienia. Rząd chiński natomiast ostro skrytykował przyznanie nagrody, zaostrzył kontrolę nad informacją oraz zwiększył presję na rodzinę i współpracowników Liu; jego żona, Liu Xia, została poddana ścisłej izolacji i kontrolom przez wiele lat.

Choroba, zwolnienie warunkowe i śmierć

W czerwcu 2017 roku Liu został poinformowany o rozpoznaniu zaawansowanego i nieuleczalnego raka wątroby. W rezultacie, 26 czerwca 2017 r. otrzymał zwolnienie warunkowe ze względów medycznych i został przewieziony do szpitala. Kilka tygodni później, 13 lipca 2017 r., zmarł. Jego śmierć wywołała falę kondolencji i ponownych apeli o liberalizację polityki wobec dysydentów w Chinach.

Dziedzictwo

Liu Xiaobo pozostaje symbolem pokojowej opozycji wobec autorytarnych rządów i inspiracją dla ruchów na rzecz praw człowieka. Jego zaangażowanie w tworzenie przestrzeni dla swobodnej debaty politycznej i obrona praw jednostki przyczyniły się do międzynarodowego rozgłosu problemów związanych z łamaniem praw człowieka w Chinach. Równocześnie jego los uwypuklił napięcia między rządami a obrońcami praw człowieka oraz rolę społeczności międzynarodowej w ich ochronie.

Po śmierci Liu jego działalność i teksty są dalej cytowane i analizowane przez badaczy, aktywistów i media jako ważny głos w dyskusji o prawach człowieka, wolności słowa i reformach politycznych w Chinach.