Aung San Suu Kyi (ur. 19 czerwca 1945 r. w Rangunie, Birma) jest birmańską działaczką na rzecz praw człowieka i przywódczynią ruchu demokratycznego. Jest założycielką i liderką Narodowej Ligi na rzecz Demokracji (NLD). Przez wiele lat prowadziła politykę oporu opartą na zasadach demokracji i nie stosując przemocy. W efekcie swojej działalności była wielokrotnie pozbawiana wolności i jest znaną więźniarką polityczną — łącznie spędziła w areszcie domowym około piętnastu lat. Za swoją działalność otrzymała wiele międzynarodowych wyróżnień, m.in. Nagrodę Rafto i Nagrodę Sacharowa (1990), a w 1991 r. Pokojową Nagrodę Nobla. W 1992 r. przyznano jej także pokojową nagrodę Jawaharlala Nehru.
Działalność polityczna i przeszkody konstytucyjne
Po powrocie do kraju w 1988 r. Suu Kyi szybko stała się twarzą masowego ruchu prodemokratycznego. W 1990 r. kierowana przez nią NLD odniosła zwycięstwo w wyborach parlamentarnych, jednak władze wojskowe nie przekazały władzy. W kolejnych latach wojsko utrzymywało ją w areszcie domowym, by ograniczyć wpływ jej ruchu na politykę kraju.
Chciała zostać premierem lub prezydentem Myanmaru, ale napotkała istotne przeszkody prawne. Konstytucja uchwalona przez wojsko zawiera zapisy uniemożliwiające osobom z zagranicznymi powiązaniami rodzinnymi pełnienie urzędu prezydenta — Suu Kyi nie mogła ubiegać się o ten urząd m.in. z powodu faktu, że jej mąż i dzieci mają brytyjskie obywatelstwo. Zamiast tego, po wyborczym sukcesie NLD w 2015 r., utworzono specjalne stanowisko, dzięki któremu w 2016 r. objęła funkcję doradczyni stanu (State Counsellor) — de facto pełniła rolę głowy rządu.
Areszt domowy, wyjście na scenę państwową i dalsze wydarzenia
W 2010 r. została zwolniona z długotrwałego aresztu domowego. W 2012 r. wzięła udział w wyborach uzupełniających, zdobywając miejsce w parlamencie, a w 2015 r. NLD zwyciężyła w wyborach powszechnych, co umożliwiło partii utworzenie rządu. Okres od 2016 do początku 2021 r. to czas, gdy Suu Kyi pełniła rolę najważniejszej postaci cywilnej w rządzie, prowadząc trudne negocjacje z potężnym wpływem armii w polityce Myanmaru.
Krytyka międzynarodowa i sprawa Rohingya
W ostatnich latach jej międzynarodowy wizerunek uległ erozji z powodu reakcji na sytuację mniejszości Rohingya. W 2017 r. działania armii wobec Rohingya zostały szeroko potępione jako brutalne prześladowania, a organizacje międzynarodowe i liczne państwa oskarżały wojsko o czystki etniczne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Suu Kyi była krytykowana za swoją postawę wobec działań armii — za milczenie bądź wręcz obronę stanowiska rządu na arenie międzynarodowej, co znacząco nadszarpnęło jej wizerunek obrończyni praw człowieka.
Zamach stanu w 2021 r. i dalsze losy
W lutym 2021 r. birmańskie siły zbrojne dokonały zamachu stanu, pozbawiając władzy rząd NLD. Aung San Suu Kyi została zatrzymana przez wojsko i od tej pory przebywa w areszcie. Junta przeprowadziła przeciwko niej szereg procesów, kończących się skazaniami i wieloletnimi karami pozbawienia wolności wydanymi przez sądy kontrolowane przez władze wojskowe. Jej zatrzymanie i wyroki zostały potępione przez wiele państw i organizacji międzynarodowych, określanych jako element tłumienia demokracji w Myanmarze.
Życie prywatne i tytuł
Aung San Suu Kyi jest córką Aung Sana, jednego z głównych przywódców ruchu niepodległościowego Birmy, który został zamordowany w 1947 r. Prywatnie była żoną brytyjskiego historyka Michael Arisa, z którym miała dwóch synów; mąż zmarł w 1999 r. Często używa się wobec niej honorowego zwrotu Daw Aung San Suu Kyi. „Daw” nie jest częścią imienia — to tytuł grzecznościowy stosowany w języku birmańskim wobec starszych lub szanowanych kobiet i wyraz szacunku.
Jej życie i działalność pozostają przedmiotem intensywnych debat: z jednej strony jest symbolem walki o demokratyczne prawa i wolność słowa, z drugiej — krytykowana za brak reakcji na przemoc wobec mniejszości i za współpracę z armią w czasie sprawowania władzy. Jej los po zamachu stanu 2021 r. nadal budzi duże zainteresowanie i niepokój społeczności międzynarodowej.
