Salman Rushdie — biografia, realizm magiczny i nagrody Bookera
Salman Rushdie — biografia, realizm magiczny i nagrody Bookera. Poznaj życie, twórczość i kontrowersje jednej z najważniejszych postaci współczesnej literatury.
Salman Rushdie, (Hindi: अहमद सलमान रश्दी Nastaliq: سلمانhybybyh رشدی; urodzony 19 czerwca 1947 roku) jest pisarzem i eseistą. Jest autorem książki Midnight's Children (1981), która zdobyła Nagrodę Bookera i została później wyróżniona tytułem „Booker of Bookers”. Rushdie urodził się w Indiach, w Bombaju, w rodzinie o korzeniach kaszmirskich. W młodości został wysłany do Anglii, gdzie uczęszczał do szkół z internatem (między innymi do Rugby) i studiował historię na King's College w Cambridge. Na początku XXI wieku przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych i od około 2000 roku mieszka tam na stałe.
Twórczość i tematy
Salman Rushdie jest autorem powieści, opowiadań oraz esejów, w których często łączy elementy historii, polityki, mitu i osobistych doświadczeń. Jego dzieła poruszają tematy tożsamości, migracji, kolonializmu i zderzenia kultur. Język Rushdiego charakteryzuje się bogactwem metafor, grą słów oraz wprowadzaniem idiomów i rytmów języka indyjskiego do angielszczyzny.
- Najważniejsze powieści:
- Grimus (1975)
- Midnight's Children (1981) – przełomowa, opowiada o narodzinach i losach współczesnych Indii
- Shame (1983)
- The Satanic Verses (1988) – powieść, która wywołała międzynarodowe kontrowersje
- The Moor's Last Sigh (1995)
- The Ground Beneath Her Feet (1999)
- Fury (2001)
- Shalimar the Clown (2005)
- Joseph Anton: A Memoir (2012) – pamiętnik z lat po wydaniu The Satanic Verses
- Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights (2015)
Realizm magiczny i styl
Rushdie jest często kojarzony z realizmem magicznym, czyli stylem łączącym realistyczne przedstawienie rzeczywistości z elementami fantastycznymi lub nadprzyrodzonymi. W jego prozie zdarzają się zdarzenia pozornie niemożliwe — telepatyczne więzi, cudowne narodziny czy metafory przybierające dosłowną postać — które jednak są traktowane w narracji z taką pewnością, jak zdarzenia codzienne. Realizm magiczny u Rushdiego służy m.in. do:
- przedstawienia złożoności historii i pamięci (np. w Midnight's Children);
- ukazania traum i paradoksów życia postkolonialnego;
- eksperymentów językowych i kulturowych, łączenia mitów z polityką.
Warto odróżnić realizm magiczny od surrealizmu: surrealizm dąży do wywołania wrażenia niepokoju i irracjonalności, często przez łamanie logiki snu, natomiast realizm magiczny wciela elementy fantastyczne w ramy realistycznej narracji, traktując je jako naturalną część świata powieści.
Nagrody, kontrowersje i wpływ
Midnight's Children przyniosła Rushdiemu Nagrodę Bookera (1981), a następnie tytuły „Booker of Bookers” i „Best of the Booker” przyznawane w kolejnych edycjach plebiscytów poświęconych tej nagrodzie. W 2007 roku Rushdie został odznaczony tytułem szlacheckim (knighthood) za zasługi dla literatury.
Największą kontrowersję wywołała jednak powieść The Satanic Verses (1988). W 1989 roku ajatollah Ruhollah Chomejni wydał fatwę wzywającą do ukarania autora za rzekome bluźnierstwo, co postawiło Rushdiego w sytuacji realnego zagrożenia życia. Przez kilka lat ukrywał się i korzystał z ochrony, a sprawa stała się punktem centralnym globalnej dyskusji o wolności słowa, granicach krytyki religii i odpowiedzialności twórców.
Wpływ Rushdiego na literaturę jest znaczący: jego prace przyczyniły się do rozwoju prozy postkolonialnej oraz popularyzacji realizmu magicznego w literaturze anglojęzycznej. Jego publicystyka i eseistyka również miały duże znaczenie w debacie publicznej na temat tożsamości, sekularyzmu i wolności artystycznej.
Dziedzictwo
Salman Rushdie pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych i dyskutowanych postaci współczesnej literatury anglojęzycznej. Jego powieści są czytane i analizowane zarówno przez krytyków literackich, jak i szeroką publiczność, a tematy, które podejmuje — od historii Indii po kwestie globalnej migracji i tożsamości — pozostają aktualne.
Salman Rushdie na imprezie Vanity Fair na Festiwalu Filmowym Tribeca na Manhattanie w 2012 r.
Fikcja
W 1988 roku Rushdie napisał książkę "The Satanic Verses". Książka ta zawierała fikcyjną opowieść o niektórych postaciach z wyreżyserowaną religią. Niektórzy twierdzą, że obraża ona Mahometa, ale inni się z tym nie zgadzają. Rushdie powiedział o tej historii: "Jego prorok nie nazywał się Muhammad, mieszkał w mieście nie zwanym Mekką, i stworzył religię nie nazywaną Islamem. I pojawił się tylko w sennych sekwencjach człowieka doprowadzonego do szaleństwa przez utratę wiary.". Z powodu tej książki, fatwa została wydana przez Ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego z Iranu. Wzywała ona do egzekucji Rushdiego.
Kontrowersje
Przywódca kraju Iran rozmawiał w radiu o Rushdie. Powiedział, że Rushdie nie wierzy w islam i że Rushdie powinien zostać stracony, ponieważ uważał, że książka jest zła. To się nazywa fatwa. W 1989 roku, rząd brytyjski zaczął chronić Rushdiego. Mówi, że zawsze był ateistą, ale nadal interesuje się religią.
Rushdie został rycerzem za zasługi dla literatury w ramach obchodów urodzin Królowej 16 czerwca 2007 roku. Wiele narodów z muzułmańską większością nie było z tego zadowolonych. Pakistański minister ds. religii Muhammad Ijaz-ul-Haq powiedział, że rycerstwo było złe. Następnie premier Pakistanu Benazir Bhutto powiedziała, że nie tak myślał Pakistan. Ich ojcowie Zia-ul-Haq i Zulfikar Ali Bhutto byli w powieści Rushdiego "Wstyd".
BBC powiedziała, że "w 1998 r. rząd irański publicznie zobowiązał się, że nie wykona wyroku śmierci przeciwko panu Rushdiemu", ale niektórzy ludzie, tacy jak "irańscy twardziele", nie zgadzają się z tym.
Życie osobiste
Był żonaty cztery razy. Jego ostatnim małżeństwem była aktorka i modelka Padma Lakshmi; rozwiedli się w 2007 roku.
Pismo Salmana Rushdiego
Fikcja
- Grimus
- Midnight's Children
- Wstyd
- Szatańskie Wersety
- Haroun i Morze Opowieści
- Wschód, Zachód
- The Moor's Last Sigh
- Ziemia pod jej stopami
- Furia
- Shalimar the Clown
- Czarodziejka z Florencji
- Luka i Ogień Życia
- Je Moeder
Brak danych
- Uśmiech Jaguara: Nikaraguańska podróż
- Wyimaginowane Ojczyzny: Eseje i krytyka 1981-1991
- Krok przez tę linię: Dane zebrane Brak danych 1992-2002
Zabawy
- Haroun i Morze Opowieści (z Timem Supple i Davidem Tushinghamem)
- Midnight's Children (z Timem Supple i Simonem Reade'em)
Scenariusz
- Midnight's Children
Anthologie
- Mirrorwork: 50 lat pisarstwa indyjskiego, 1947-1997 (współredaktor)
- Best American Short Stories 2008 (współredaktor)
Galeria
· W Polsce, Warszawa, 03 października 2006 r.
· 
· 
· 
Pytania i odpowiedzi
P: Kim jest Sir Ahmed Salman Rushdie?
O: Sir Ahmed Salman Rushdie to urodzony w Indiach brytyjsko-amerykański powieściopisarz i eseista. Jest autorem książki "Dzieci północy" (1981), która otrzymała nagrodę Bookera. Jego najbardziej znanym dziełem są Szatańskie wersety (1988).
P: Jakim rodzajem pisma posługuje się Rushdie?
O: Rushdie jest znany z pisania opowiadań wykorzystujących "realizm magiczny", który jest podobny do surrealizmu. Oznacza to, że w jego opowiadaniach dzieją się rzeczy, które mogą być magiczne lub niemożliwe, jak np. upadek z samolotu i unoszenie się w dół tak delikatnie jak papier.
P: Gdzie urodził się Rushdie?
A: Rushdie urodził się w Indiach.
P: Gdzie chodził do szkoły?
A: Został wysłany do Anglii, gdzie uczęszczał do prywatnej szkoły.
P: Kiedy przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych?
O: Od 2000 roku mieszka w Stanach Zjednoczonych.
P: Jakie tematy często pojawiają się w jego opowiadaniach?
O: Często pisze o Indiach, a jego opowiadania często rozgrywają się w różnych częściach świata.
P: Jakie nagrody otrzymał za swoją twórczość?
O: Otrzymał nagrodę Bookera za Dzieci północy (1981).
Przeszukaj encyklopedię