Rok 1959: wydarzenia, urodzenia, zgony, filmy i piosenki

1. Wydarzenia

• Rewolucja na Kubie: 1 stycznia 1959 r. oddziały Fidela Castro wkraczają do Hawany, kończąc rządy Fulgencio Batisty i rozpoczynając rządy rewolucyjnego rządu kubańskiego.
• Stanowienie nowych stanów USA: 3 stycznia Alaska zostaje przyjęta jako 49. stan USA, a 21 sierpnia Hawaii jako 50. stan.
• Ucieczka Dalajlamy i powstanie tybetańskie: w marcu 1959 r. dochodzi do powstania w Tybecie; Dalajlama ucieka do Indii (marzec 1959), co ma istotne konsekwencje dla sytuacji regionu i polityki międzynarodowej.
• Wyścig kosmiczny: Związek Radziecki kontynuuje sukcesy programu księżycowego – sonda Luna 2 (wrzesień 1959) staje się pierwszym obiektem stworzonym przez człowieka, który dotarł do Księżyca (uderzenie), a Luna 3 (październik 1959) przesyła pierwsze zdjęcia jego niewidocznej strony.
• Nowe zabawki i kultura popularna: 9 marca 1959 r. na targach w Nowym Jorku prezentowana jest lalka Barbie – premiera, która w krótkim czasie zmienia rynek zabawek na całym świecie.
• Muzyka i rewolucja brzmienia: 1959 to rok ważnych wydawnictw jazzowych i popowych (m.in. płyta Kind of Blue Milesa Davisa), a także tragiczna data w historii rock'n'rolla: 3 lutego 1959 r. – katastrofa lotnicza, w której zginęli m.in. Buddy Holly, Ritchie Valens i J. P. "The Big Bopper" Richardson (tzw. "The Day the Music Died").
• Polska – kultura i kino: W polskim kinie rok 1959 to dalszy rozwój tzw. Polskiej Szkoły Filmowej; premierę miały m.in. filmy reżyserów takich jak Andrzej Wajda oraz Jerzy Kawalerowicz, które kontynuowały debatę o historii i tożsamości po wojnie.

2. Narodziny

Poniżej lista wybranych osób urodzonych w 1959 roku, które później zyskały międzynarodową rozpoznawalność:

• John McEnroe (ur. 16 II 1959) – amerykański tenisista, mistrz i kontrowersyjna postać świata tenisa.
• Rosanna Arquette (ur. 10 VIII 1959) – amerykańska aktorka.
• Simon Cowell (ur. 7 X 1959) – brytyjski producent telewizyjny i juror programów talent show.
• Bryan Adams (ur. 5 XI 1959) – kanadyjski piosenkarz i kompozytor, autor wielu przebojów rockowych i popowych.
• Dodatkowo w 1959 rodziły się osoby, które później odegrały znaczącą rolę w polityce, kulturze i nauce — zarówno na poziomie lokalnym, jak i międzynarodowym.

3. Zgony

Rok 1959 przyniósł kilka głośnych i tragicznych zgonów, szczególnie w świecie muzyki i filmu:

• Buddy Holly, Ritchie Valens i J.P. "The Big Bopper" Richardson – zginęli 3 II 1959 w katastrofie lotniczej; wydarzenie to przeszło do historii muzyki jako "The Day the Music Died".
• Lou Costello (zm. 3 III 1959) – amerykański komik i aktor, tworzący z Budem Abbottem popularny duet Abbott & Costello.
• Boris Vian (zm. 23 VI 1959) – francuski pisarz, muzyk i intelektualista (choć dokładne okoliczności i data śmierci bywają przywoływane różnie w zależności od źródeł, ogólny fakt jego śmierci w 1959 jest powszechnie znany).
• Errol Flynn (zm. 14 X 1959) – australijsko-amerykański aktor, gwiazda filmów przygodowych z wcześniejszych dekad.

4. Filmy wydane

Rok 1959 to ważny rok w historii kina – zarówno komercyjnego, jak i artystycznego. Poniżej wybrane tytuły światowe oraz kilka ważnych przykładów z polskiego kina tamtego okresu:

• Ben‑Hur (reż. William Wyler) – monumentalna produkcja, która zdobyła wiele nagród Akademii (w tym rekordową liczbę Oscarów) i stała się jednym z symboli kina epickiego.
• Some Like It Hot (reż. Billy Wilder) – komedia z Marilyn Monroe, Tony Curtisem i Jackiem Lemmonem, uważana za klasykę gatunku.
• North by Northwest (reż. Alfred Hitchcock) – jeden z najsłynniejszych thrillerów Hitchcocka.
• The 400 Blows (Les Quatre Cents Coups, reż. François Truffaut) – kluczowy film francuskiej Nowej Fali, zdobywca uznania krytyków na całym świecie.
• Hiroshima mon amour (reż. Alain Resnais) – przełomowy film o pamięci i traumie wojennej.
• W polskim kinie w 1959 pojawiały się ważne tytuły, kontynuujące dyskusję o historii i kondycji społeczeństwa po II wojnie światowej; do twórców, którzy w tym okresie mieli znaczący wpływ na krajowe kino, należeli m.in. Andrzej Wajda i Jerzy Kawalerowicz.

5. Seria

Rok 1959 to również istotny moment dla telewizji – pojawiły się seriale i programy, które zyskały długie życie i duży wpływ na kulturę popularną:

• The Twilight Zone (USA) – serial science‑fiction i fantastyki psychologicznej, który zadebiutował jesienią 1959 i szybko stał się kultowym zbiorem opowieści z morałem.
• Bonanza (USA) – serial westernowy, który rozpoczął emisję w 1959 i był jedną z najpopularniejszych produkcji telewizyjnych lat 60.
• Rawhide (USA) – kolejny popularny western rozpoczęty w 1959, przyczynił się do popularyzacji gatunku w telewizji.

6. Nowe książki

W 1959 ukazało się kilka ważnych tytułów literackich, które miały duży wpływ na literaturę XX wieku:

• Die Blechtrommel (Blaszany bęben) – Günter Grass (wyd. 1959) – powieść, która zapowiadała wkroczenie autora na światowe salony literackie; później uhonorowana Nagrodą Nobla.
• A Separate Peace – John Knowles (1959) – powieść o dojrzewaniu i relacjach między młodymi ludźmi na tle szkoły z internatem.
• Henderson the Rain King – Saul Bellow (1959) – jedna z ważniejszych powieści Bellowa eksplorująca tożsamość i kondycję człowieka współczesnego.
• The Haunting of Hill House – Shirley Jackson (1959) – klasyka literatury grozy, która wpłynęła na późniejsze adaptacje filmowe i telewizyjne.

7. Przebojowe piosenki

Rok 1959 przyniósł wiele piosenek, które stały się hitami i zapisały się w historii muzyki popularnej:

• "Mack the Knife" – wersja Bobby'ego Darina (1959) stała się ogromnym przebojem i klasycznym utworem popularnym w kolejnych dekadach.
• "What'd I Say" – Ray Charles (1959) – ważny utwór w rozwoju rhythm & bluesa i rock'n'rolla.
• "The Battle of New Orleans" – Johnny Horton (1959) – piosenka, która osiągnęła duży sukces komercyjny.
• "Sleep Walk" – Santo & Johnny (1959) – instrumentalny hit o eterycznym brzmieniu gitarowym.
• "Venus" – Frankie Avalon (1959) – przebój popowy, chętnie grany przez radia tamtego okresu.
• Dodatkowo 1959 to bardzo aktywny rok dla jazzu (m.in. wydawnictwo Kind of Blue Milesa Davisa) oraz dla rozwoju gatunków popularnych, które ukształtowały muzykę lat 60.

Podsumowanie: 1959 był rokiem przełomowym w wielu dziedzinach — polityce (Kuba, Tybet), eksploracji kosmosu (misje Luna), kulturze masowej (premiera Barbie, filmowe i muzyczne klasyki) oraz literaturze. Wydarzenia tego roku miały długofalowe konsekwencje, wpływając na kształt świata politycznego, naukowego i artystycznego w kolejnych dekadach.