Alaska (/əˈlæskə/ ( posłuchaj)) to stan w Stanach Zjednoczonych. Znajduje się w północno-zachodnim narożniku kontynentu Zachodniego Wybrzeża Stanów Zjednoczonych. Alaska nie dotyka żadnego innego stanu USA — jest częścią kraju nieprzylegającą (noncontiguous). Ma granice z Kanadą, Oceanem Arktycznym, Oceanem Spokojnym, Morzem Beringa i Cieśniną Beringa.
Geografia
Alaska jest największym stanem w Stanach Zjednoczonych pod względem powierzchni. Zajmuje obszar około 1,7 miliona km² (jest większa niż wiele krajów i niemal dwa razy większa od drugiego co do wielkości stanu — Teksasu). Północne wybrzeże sięga daleko ponad krąg polarny, a południowo-wschodnia część stanu to rozległe wybrzeże z licznymi fiordami i wyspami. Najwyższym szczytem jest Denali (dawniej Mount McKinley) — najwyższy punkt Ameryki Północnej, o wysokości około 6 190 m (20 310 stóp).
Klimat i przyroda
Alaska ma bardzo zróżnicowany klimat: od ostrego klimatu arktycznego na północy, przez surowy klimat subarktyczny wewnątrz lądu, po wilgotny klimat morski w południowo-wschodnich lasach deszczowych. Na Alasce występują rozległe pola wiecznej zmarzliny (permafrost), tysiące lodowców i duże obszary dzikiej przyrody. Wybrzeża i rzeki są kluczowe dla migracji ryb, zwłaszcza łososia. Wśród typowych gatunków zwierząt są: niedźwiedzie brunatne i polarne, łoś, karibu, wilki, morsy i liczne gatunki ptaków morskich oraz ssaki morskie.
Historia
Region był zamieszkany od tysiącleci przez rdzennych mieszkańców: plemiona aleuckie, inuickie oraz grupy Athabaskan. Europejska ekspansja rozpoczęła się wraz z rosyjską kolonizacją w XVIII wieku. Stany Zjednoczone kupiły Alaskę od Rosji 30 marca 1867 roku — transakcja znana jako Zakup Alaski. Kosztował 7,2 miliona dolarów (w przybliżeniu dziś odpowiadałoby to wyższym kwotom ze względu na inflację). Cena wynosiła około 0,02$ za akr (4,74$/km2). Alaska została zorganizowanym terytorium 11 maja 1912 roku, a 3 stycznia 1959 roku stała się 49. stanem USA. W historii regionu miały miejsce też istotne wydarzenia, takie jak gorączka złota na przełomie XIX i XX wieku oraz działania militarne podczas II wojny światowej (m.in. kampania na Aleutach).
Ludność i społeczeństwo
Alaska jest jednym z najmniej zaludnionych stanów: ma bardzo niską gęstość zaludnienia. Około połowa ludności mieszka w aglomeracji Anchorage. Inne ważne ośrodki to stolica Juneau, Fairbanks oraz mniejsze miejscowości rozrzucone wzdłuż wybrzeży i rzek. Na Alasce mieszka około 730 000 osób (w tekście podano 722.718 — liczba ta zmienia się w zależności od źródeł i okresu pomiaru). Dużą część mieszkańców stanowią rdzenne społeczności, które pielęgnują własne tradycje, języki i systemy zarządzania zasobami naturalnymi.
Gospodarka
Gospodarka Alaski opiera się głównie na zasobach naturalnych: wydobyciu ropy naftowej i gazu (m.in. pola na North Slope i rurociąg Trans-Alaska), rybołówstwie (łosoś, halibut, krab królewski), leśnictwie i górnictwie (złoto, ołów, cynk). Dochody z ropy znacząco wpływają na budżet stanu. W 1976 roku utworzono Alaska Permanent Fund, fundusz suwerenny, z którego część dochodów corocznie wypłacana jest mieszkańcom w formie dywidendy (Permanent Fund Dividend). Rolnictwo jest ograniczone ze względu na klimat, ale hodowla reniferów i uprawy w osłoniętych dolinach mają lokalne znaczenie.
Kultura i języki
Nazwa Alaska pochodzi od słowa aleuckiego alaxsaq, oznaczającego „ląd stały” lub „obiekt, w kierunku którego skierowane jest działanie morza”. Również spotyka się formę Alyeska, pochodzącą z innego aleuckiego słowa, które oznacza „wielki kraj”. Rosyjska nazwa brzmiała Аляска. Kultura Alaski jest bogata dzięki wkładowi rdzennych ludów (Aleutów, Inuiców, Yup’ików, Tlingitów, Haida i innych), a także wpływom rosyjskim i amerykańskim. Wiele rdzennych języków jest wciąż używanych, choć część z nich jest zagrożona wyginięciem; trwają wysiłki na rzecz ich zachowania i rewitalizacji.
Transport i łączność
Sieć drogowa w Alasce jest ograniczona — wiele regionów jest dostępnych jedynie drogą lotniczą lub morską. Stolica Juneau nie jest połączona drogą z resztą stanu. Lotnictwo odgrywa kluczową rolę: małe samoloty i usługi lotnicze łączą odległe osady. Ważnym elementem infrastruktury jest rurociąg Trans-Alaska oraz porty morskie, z których wiele służy do transportu towarów i produktów rybołówstwa.
Turystyka
Alaska przyciąga turystów szukających dzikiej przyrody, możliwości obserwacji dzikich zwierząt, wędkowania, kajakarstwa, trekkingu i oglądania zórz polarnych. Popularne atrakcje to Denali National Park, lodowce w rejonie Kenai Fjords, lodowiec Mendenhall w pobliżu Juneau oraz liczne rejsy wycieczkowe po fiordach i wybrzeżach.
Alaska to stan o niezwykłej przyrodzie i unikalnych wyzwaniach związanych z odległością, klimatem i infrastrukturą. Pomimo niskiej gęstości zaludnienia jest miejscem o dużym znaczeniu gospodarczym i kulturalnym zarówno dla rdzennych społeczności, jak i dla całych Stanów Zjednoczonych.
