The Art of War (chiński: 孫子兵法; pinyin: Sūnzĭ bīngfǎ) to starożytny chiński tekst wojskowy. Został napisany przez Sun Tzu, wysokiej rangi generała wojskowego, stratega i taoistę filozofa. Tekst zawiera 13 rozdziałów. Każdy z rozdziałów obejmuje jeden aspekt działań wojennych. Książka ta została napisana ponad 2,500 lat temu. The Art of War była jedną z pierwszych książek o chińskiej wojnie. Pozostaje ona jedną z najbardziej znanych i najbardziej wpływowych książek, jakie kiedykolwiek napisano. Książka ta była szeroko kopiowana w starożytnym świecie. Początkowo była napisana na bambusowych listwach, które były zszywane razem. Była czytana przez polityków, naukowców i przywódców wojskowych. Tłumaczenia książki zostały po raz pierwszy przeczytane w Japonii i Korei. Najstarszy egzemplarz z Japonii pochodzi z VIII wieku. Na język francuski został przetłumaczony w 1772 roku przez jezuitę o nazwisku Jean Joseph Marie Amiot. Pierwsze tłumaczenie na język angielski zostało wydane przez Lionela Gilesa w 1910 roku. Sztuka wojenna została po raz pierwszy przetłumaczona na język rosyjski w 1950 roku. Ze względu na rosyjską znajomość kultury francuskiej jest prawdopodobne, że kopie w języku francuskim miały miejsce znacznie wcześniej. Obecnie jest on używany przez szkoły biznesu i wojsko na całym świecie.

Autorstwo i datowanie

Tradycyjnie autorstwo przypisuje się postaci znanej jako Sun Tzu (孙子), często utożsamianej z historycznym generałem Sun Wu. Tekst powstał prawdopodobnie w okresie sprzyjającym rozwojowi teorii wojskowej w Chinach, czyli w okresie Wiosen i Jesieni lub w okresie Walczących Królestw (ok. V–IV w. p.n.e.). W literaturze naukowej pojawiają się też hipotezy, że "Sztuka wojny" mogła być kompilacją prac kilku autorów lub szkół myśli wojennej skomasowanych w jeden traktat.

Struktura i główne tematy

Dzieło składa się z 13 krótkich rozdziałów, z których każdy omawia inny aspekt prowadzenia wojny: planowanie, logistykę, taktykę, manewr, wykorzystanie terenu, prowadzenie zwiadu i szpiegostwo oraz sztukę zwyciężania przy minimalnych kosztach. Wśród kluczowych zasad znajdują się:

  • Znajomość siebie i przeciwnika: "Poznaj siebie i poznaj wroga — w stu bitwach nie będziesz w niebezpieczeństwie."
  • Zwycięstwo bez walki: lepsze jest osiągnięcie celu przez strategię i dyplomację niż wyniszczającą bitwę.
  • Dezinformacja i zaskoczenie: użycie pozorów i wprowadzanie przeciwnika w błąd.
  • Szybkość oraz elastyczność: szybkie wykorzystanie okazji i dostosowanie planów do zmieniającej się sytuacji.
  • Znaczenie wywiadu i szpiegostwa: informacje o przeciwniku są kluczowe dla decyzji dowódczych.
  • Logistyka i gospodarka wojny: unikanie długotrwałych kampanii, które wyczerpują zasoby państwa.

Rozdziały (zwięzłe tytuły)

  • 1. Planowanie
  • 2. Prowadzenie wojny
  • 3. Strategia ataku
  • 4. Rozmieszczenie sił
  • 5. Energia
  • 6. Słabe i silne punkty
  • 7. Manewrowanie
  • 8. Zmiany w taktyce
  • 9. Armia w marszu
  • 10. Teren
  • 11. Dziewięć sytuacji
  • 12. Atak ogniem
  • 13. Wykorzystanie szpiegów

Materialna transmisja i tłumaczenia

Początkowo tekst kopiowano na bambusowych listwach, które zszywano razem — forma typowa dla wczesnych chińskich rękopisów. Dzieło było szeroko rozpowszechnione w Azji Wschodniej; tłumaczenia i komentarze zagościły w Japonii i Korei już we wczesnym średniowieczu. Najstarsze zachowane egzemplarze poza Chinami pochodzą z Japonii (VIII wiek). W Europie pierwsze tłumaczenie na język francuski przygotował w 1772 roku jezuita Jean Joseph Marie Amiot; pierwsze znaczące tłumaczenie na angielski opublikował Lionel Giles w 1910 roku. Tekst doczekał się licznych tłumaczeń na współczesne języki i interpretacji oraz komentarzy w XX i XXI wieku.

Wpływ i zastosowania

"Sztuka wojny" wykracza poza czysto wojskowe pole — jej zasady stosowano w polityce, negocjacjach, zarządzaniu i w biznesie. W Azji klasyczny traktat był częścią edukacji elit i służył jako podręcznik strategii. Współcześnie bywa wykorzystywany w kursach zarządzania, szkoleniach wojskowych oraz w literaturze poświęconej przywództwu i taktyce konkurencyjnej.

Dyskusje i interpretacje

Naukowcy i historycy nadal dyskutują o precyzyjnym autorstwie, datowaniu i o tym, jak wielką część dzisiejszego tekstu stanowi pierwotne dzieło jednego autora. Również przekłady różnią się interpretacją niektórych terminów i metafor, co sprawia, że warto sięgać po różne wydania i komentarze, by uzyskać pełniejszy obraz przesłania Sun Tzu.

Ze względu na zwięzłość, uniwersalność i praktyczny charakter rad Sun Tzu, "Sztuka wojny" pozostaje lekturą cenioną zarówno przez historyków, jak i praktyków strategii w różnych dziedzinach życia.