Święty Mikołaj z Miry: życie biskupa, kult i relikwie w Bari

Święty Mikołaj z Miry — życie biskupa, kult i przeniesienie relikwii do Bari. Historia, cuda i kult w Kościołach katolickich i prawosławnych.

Święty Mikołaj (ok. 270 – 6 grudnia 343), czyli Nikolaos z Myry, był biskupem Myry w Azji Mniejszej. Jego postać łączy w sobie historyczne fakty i bogatą warstwę legendarną; w tradycji chrześcijańskiej uchodzi za wzór miłosierdzia, opiekuna ubogich i orędownika w trudnych sprawach.

Życie i biskupstwo

Urodził się w greckiej kolonii Patara, położonej w Azji Mniejszej. Myra leży niedaleko Antalyi, na terenie dzisiejszej Turcji. Według przekazów pochodził z zamożnej rodziny, która przekazała mu majątek na cele charytatywne. Został wyświęcony na biskupa Myry i zyskał sławę jako gorliwy duszpasterz, obrońca wiary i człowiek czyniący dobro wobec najuboższych.

Cuda i legendy

Na osobę Mikołaja nałożona jest wiele cudownych opowieści. Najsłynniejsze legendy mówią o:

• potajemnym dawaniu prezentów ubogim rodzinom — znanej historii o trzech córkach ubogiego mieszczanina, którym Mikołaj miał podarować posag, podrzucając nocą złoto;
• ocaleniu żeglarzy przed sztormem, co przyniosło mu miano opiekuna żeglarzy i podróżnych;
• wskrzeszeniu trzech dzieci — opowieść podkreślająca jego rolę jako cudotwórcy;
• udziale (według niektórych tradycji) w Soborze Nicejskim (325) jako orędowniku ortodoksji — choć historyczne źródła są w tej kwestii fragmentaryczne.

W ikonografii często przedstawia się go jako biskupa trzymającego trzy złote kule lub torby z pieniędzmi (symbol darów dla ubogich), a także z atrybutami związanymi z morzem i dziećmi.

Relikwie i Bazylika w Bari

W XI wieku jego szczątki zostały przewiezione do Bari we Włoszech, aby uchronić je przed tureckimi (muzułmańskimi) najeźdźcami. W Bari wzniesiono specjalną bazylikę — Bazylikę św. Mikołaja, która stała się ważnym miejscem pielgrzymkowym zarówno dla wiernych łacińskich, jak i prawosławnych. Relikwie w Bari do dziś przyciągają pielgrzymów; wokół ich translacji powstały liczne opowieści i debaty dotyczące autentyczności oraz roli tego aktu w średniowiecznej polityce religijnej.

Patron i kult

Mikołaj jest patronem bardzo wielu grup: żeglarzy, kupców, dzieci, studentów, szkół, miast i parafii. W tradycji znany jest także jako obrońca niewinnych i opiekun niesłusznie oskarżonych — stąd w niektórych przekazach pojawiają się skojarzenia z osobami uwięzionymi lub fałszywie oskarżonymi. Historyczne źródła nie potwierdzają, aby patronował „złodziejom i mordercom” w sensie aprobującym przestępstwa; takie sformułowanie wynika raczej z błędnej interpretacji niektórych dawnych katalogów patronatów. Jego kult był szeroko rozpowszechniony w całej Europie od średniowiecza.

Święto, zwyczaje i wpływ kultu

Jego wspomnienie liturgiczne przypada 6 grudnia. W wielu krajach Europy Środkowej i Zachodniej tradycja rozdawania drobnych prezentów dzieciom w tym dniu (lub w przeddzień) przekształciła się z czasem w obyczaj św. Mikołaja lub Sinterklaasa, który stał się też jednym z historycznych źródeł postaci Santa Clausa w kulturze popularnej.

Kult św. Mikołaja jest żywy zarówno w Kościołach prawosławnych, jak i katolickich, gdzie jego postać łączy nabożeństwo z lokalnymi obyczajami i tradycjami bożonarodzeniowymi.

Znaczenie

Święty Mikołaj łączy w sobie cechy świętego opiekuna i cudotwórcy oraz symbol hojności wobec potrzebujących. Jego kult, rozprzestrzeniany przez relikwie, legendy i obrzędy, wpłynął na obyczaje świąteczne wielu narodów i trwa jako element dziedzictwa religijnego oraz kulturowego.

Życie

Jego rodzice byli stosunkowo zamożni. Mówi się, że Mikołaj rozdzielił swój majątek między biednych. Jest to stosunkowo dobrze udokumentowane. Do mniej udokumentowanych jego czynów należy ratowanie dzieci przed utonięciem. Uratował młode dziewczyny przed staniem się prostytutkami (ponieważ ich ojcowie nie mieli pieniędzy na posag). Pomógł marynarzom w czasie sztormu i uratował uprowadzone dziecko.

Święty Mikołaj z Myry jest bardzo znaną postacią we wschodnim Kościele prawosławnym. Bardzo często poświęcona jest mu trzecia duża ikona na Ikonostasie w cerkwiach prawosławnych. Pozostałe dwie poświęcone są zazwyczaj Jezusowi i Marii z Dzieciątkiem.

Święty Mikołaj ratuje trzech niewinnych od śmierci to obraz Ilji Jefimowicza Repina, namalowany w 1888 roku.

Szukaj według litery