Kiwi (Actinidia deliciosa) jest owocem o charakterystycznym, owalnym kształcie. W przekroju ma zielony miąższ z licznymi, drobnymi, czarnymi pestkami, które są jadalne i dodają owocowi delikatnej struktury. Zewnętrzna warstwa to futrzasta, brązowa skórka — jadalna, choć często usuwana ze względu na nieco włóknistą fakturę. Skórka ma stosunkowo cienką strukturę i zawiera część cennych składników odżywczych. Kiwi pochodzi z południowych Chin i od tamtej pory zyskało globalną popularność dzięki smacznemu miąższowi i wartościom odżywczym.

Pochodzenie i nazwa

Owoc ten został oficjalnie przemianowany w 1959 roku na cześć kiwi, nielotnego ptaka i symbolu Nowej Zelandii. Wcześniej, w krajach anglojęzycznych, znany był jako Chinese gooseberry. Nowa nazwa miała ułatwić promocję eksportową i stała się powszechnie używana na rynku międzynarodowym.

Odmiany

Istnieje wiele odmian kiwi, różniących się wielkością, kolorem miąższu, smakiem i zawartością cukru. Najważniejsze z nich to:

  • Hayward — najczęściej spotykane zielone kiwi, o intensywnym, lekko kwaskowatym smaku.
  • Chico i Saanichton 12 — odmiany uprawne stosowane w profesjonalnej produkcji.
  • Złote kiwi (golden) — odmiany o żółtym miąższu, słodsze i miększe niż zielone; powstały dzięki selekcji, szczepieniu i zapylaniu krzyżowemu różnych gatunków i odmian.

Wartości odżywcze i korzyści zdrowotne

Kiwi jest zdrowe i bogate w witaminy oraz minerały. Wśród najważniejszych składników znajdują się:

  • Witamina C — kiwi zawiera jej bardzo dużo; w zależności od odmiany zawartość witaminy C w 100 g owocu może przewyższać ilość w równoważnej porcji pomarańczy.
  • Witamina K — ważna dla krzepnięcia krwi i metabolizmu kości.
  • Potas — potrzebny do regulacji ciśnienia krwi i pracy mięśni.
  • Błonnik — korzystny dla trawienia i uczucia sytości.

Dodatkowo kiwi dostarcza witamin z grupy B, antyoksydantów, niewielkie ilości białka i mało tłuszczu. Przykładowe wartości odżywcze dla 100 g świeżego kiwi (wartości orientacyjne): ok. 60 kcal, ~92 mg witaminy C, ~3 g błonnika, ~312 mg potasu, ~40 µg witaminy K. Dzięki wysokiej zawartości witaminy C i przeciwutleniaczy spożywanie kiwi wspiera układ odpornościowy, wspomaga wchłanianie żelaza i ma działanie przeciwzapalne.

Uprawa i zbiór

Kiwi to roślina pnąca (actinidia) wymagająca podpór i przestrzeni. Najlepiej rośnie w klimatach umiarkowanych, przy dobrze przepuszczalnych, żyznych glebach i stałej wilgotności. W uprawie ważne są:

  • odmiany męskie i żeńskie — rośliny są zazwyczaj dwupienne, więc dla obfitego owocowania potrzebne są zapylacze;
  • ochrona przed przymrozkami — młode pędy i kwiaty są wrażliwe na niskie temperatury;
  • zapylanie przez owady — pszczoły znacząco poprawiają plonowanie;

Zbiór owoców następuje zwykle po osiągnięciu odpowiedniej twardości i zawartości cukru; wiele odmian dojrzewa w drugiej połowie lata i jesienią.

Przechowywanie i dojrzewanie

  • Nieprzerwane, niedojrzałe kiwi najlepiej przechowywać w temperaturze pokojowej — dojrzeją w ciągu kilku dni. Aby przyspieszyć dojrzewanie, można włożyć je do papierowej torby razem z jabłkiem lub bananem (etylen przyspiesza proces).
  • Dojrzałe kiwi przechowuje się w lodówce — zwykle do 1–2 tygodni. Pokrojone owoce warto spożyć w ciągu 2–3 dni.

Zastosowanie kulinarne

Kiwi nadaje się do spożycia na surowo, jako dodatek do sałatek, deserów, smoothie i koktajli. Można z niego robić dżemy, sorbety, a także używać jako składnik marynat — naturalne enzymy (np. aktynidyna) zmiękczają mięso. Złote odmiany są słodsze i często wybierane do deserów, podczas gdy zielone doskonale komponuje się z jogurtem, serami czy owocami cytrusowymi.

Wybór i przygotowanie

  • Wybierając kiwi, zwróć uwagę na lekko sprężysty miąższ — zbyt twarde owoce są niedojrzałe, za miękkie mogą być przejrzałe.
  • Skórkę można obrać nożem lub łyżką; wiele osób je kiwi ze skórką po uprzednim umyciu, co pozwala zachować dodatkowy błonnik i składniki odżywcze.

Przeciwwskazania i alergie

Choć kiwi jest bezpieczne dla większości osób, u niektórych może wywoływać reakcje alergiczne. Enzym aktynidyna bywa przyczyną uczucia pieczenia w ustach (oral allergy syndrome). Osoby uczulone na lateks lub pyłki brzozy mogą doświadczać reakcji krzyżowych. Ze względu na zawartość witaminy K osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować spożycie kiwi z lekarzem. W rzadkich przypadkach spożycie dużych ilości może wpływać na krzepliwość krwi lub powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Ciekawostki

  • Nazwa „kiwi” dla owocu została przyjęta częściowo ze względu na podobieństwo koloru i „puszystości” do ptaka kiwi.
  • Kiwi ma zdolność zmiękczania mięsa — było używane w tradycyjnych marynatach.
  • Skórka zawiera stosunkowo dużo błonnika i przeciwutleniaczy, więc jedzenie owocu ze skórką zwiększa wartość odżywczą posiłku.