Kiwi — owoc: opis, odmiany, wartości odżywcze i pochodzenie

Pochodzenie i nazwa

Owoc ten został oficjalnie przemianowany w 1959 roku na cześć kiwi, nielotnego ptaka i symbolu Nowej Zelandii. Wcześniej, w krajach anglojęzycznych, znany był jako Chinese gooseberry. Nowa nazwa miała ułatwić promocję eksportową i stała się powszechnie używana na rynku międzynarodowym.

Odmiany

Istnieje wiele odmian kiwi, różniących się wielkością, kolorem miąższu, smakiem i zawartością cukru. Najważniejsze z nich to:

• Hayward — najczęściej spotykane zielone kiwi, o intensywnym, lekko kwaskowatym smaku.
• Chico i Saanichton 12 — odmiany uprawne stosowane w profesjonalnej produkcji.
• Złote kiwi (golden) — odmiany o żółtym miąższu, słodsze i miększe niż zielone; powstały dzięki selekcji, szczepieniu i zapylaniu krzyżowemu różnych gatunków i odmian.

Wartości odżywcze i korzyści zdrowotne

Kiwi jest zdrowe i bogate w witaminy oraz minerały. Wśród najważniejszych składników znajdują się:

• Witamina C — kiwi zawiera jej bardzo dużo; w zależności od odmiany zawartość witaminy C w 100 g owocu może przewyższać ilość w równoważnej porcji pomarańczy.
• Witamina K — ważna dla krzepnięcia krwi i metabolizmu kości.
• Potas — potrzebny do regulacji ciśnienia krwi i pracy mięśni.
• Błonnik — korzystny dla trawienia i uczucia sytości.

Dodatkowo kiwi dostarcza witamin z grupy B, antyoksydantów, niewielkie ilości białka i mało tłuszczu. Przykładowe wartości odżywcze dla 100 g świeżego kiwi (wartości orientacyjne): ok. 60 kcal, ~92 mg witaminy C, ~3 g błonnika, ~312 mg potasu, ~40 µg witaminy K. Dzięki wysokiej zawartości witaminy C i przeciwutleniaczy spożywanie kiwi wspiera układ odpornościowy, wspomaga wchłanianie żelaza i ma działanie przeciwzapalne.

Uprawa i zbiór

Kiwi to roślina pnąca (actinidia) wymagająca podpór i przestrzeni. Najlepiej rośnie w klimatach umiarkowanych, przy dobrze przepuszczalnych, żyznych glebach i stałej wilgotności. W uprawie ważne są:

• odmiany męskie i żeńskie — rośliny są zazwyczaj dwupienne, więc dla obfitego owocowania potrzebne są zapylacze;
• ochrona przed przymrozkami — młode pędy i kwiaty są wrażliwe na niskie temperatury;
• zapylanie przez owady — pszczoły znacząco poprawiają plonowanie;

Zbiór owoców następuje zwykle po osiągnięciu odpowiedniej twardości i zawartości cukru; wiele odmian dojrzewa w drugiej połowie lata i jesienią.

Przechowywanie i dojrzewanie

• Nieprzerwane, niedojrzałe kiwi najlepiej przechowywać w temperaturze pokojowej — dojrzeją w ciągu kilku dni. Aby przyspieszyć dojrzewanie, można włożyć je do papierowej torby razem z jabłkiem lub bananem (etylen przyspiesza proces).
• Dojrzałe kiwi przechowuje się w lodówce — zwykle do 1–2 tygodni. Pokrojone owoce warto spożyć w ciągu 2–3 dni.

Zastosowanie kulinarne

Kiwi nadaje się do spożycia na surowo, jako dodatek do sałatek, deserów, smoothie i koktajli. Można z niego robić dżemy, sorbety, a także używać jako składnik marynat — naturalne enzymy (np. aktynidyna) zmiękczają mięso. Złote odmiany są słodsze i często wybierane do deserów, podczas gdy zielone doskonale komponuje się z jogurtem, serami czy owocami cytrusowymi.

Wybór i przygotowanie

• Wybierając kiwi, zwróć uwagę na lekko sprężysty miąższ — zbyt twarde owoce są niedojrzałe, za miękkie mogą być przejrzałe.
• Skórkę można obrać nożem lub łyżką; wiele osób je kiwi ze skórką po uprzednim umyciu, co pozwala zachować dodatkowy błonnik i składniki odżywcze.

Przeciwwskazania i alergie

Choć kiwi jest bezpieczne dla większości osób, u niektórych może wywoływać reakcje alergiczne. Enzym aktynidyna bywa przyczyną uczucia pieczenia w ustach (oral allergy syndrome). Osoby uczulone na lateks lub pyłki brzozy mogą doświadczać reakcji krzyżowych. Ze względu na zawartość witaminy K osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować spożycie kiwi z lekarzem. W rzadkich przypadkach spożycie dużych ilości może wpływać na krzepliwość krwi lub powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Ciekawostki

• Nazwa „kiwi” dla owocu została przyjęta częściowo ze względu na podobieństwo koloru i „puszystości” do ptaka kiwi.
• Kiwi ma zdolność zmiękczania mięsa — było używane w tradycyjnych marynatach.
• Skórka zawiera stosunkowo dużo błonnika i przeciwutleniaczy, więc jedzenie owocu ze skórką zwiększa wartość odżywczą posiłku.