Karma — definicja i prawo przyczyny i skutku w hinduizmie i buddyzmie
Karma — prawo przyczyny i skutku w hinduizmie i buddyzmie: czym jest, jak kształtuje losy oraz wpływ myśli, słów i czynów na życie i duchowy rozwój.
Karma (car-ma) to pojęcie określające skutki działań danej osoby oraz same działania, które je wywołują. W najszerszym znaczeniu jest to cykl przyczynowo-skutkowy: to, co przydarza się człowiekowi, wynika ze skutków jego własnych czynów, słów i zamiarów. Koncepcja karmy odgrywa ważną rolę w wielu tradycjach religijnych i filozoficznych, m.in. w hinduizmie i buddyzmie. W Shinto (religii często synkretyzowanej z buddyzmem) pojęcie karmy jest bliskie idei Musubi (むすび) i traktowane jest jako siła wzmacniająca i afirmująca życie.
Prawo przyczyny i skutku
Teoria karmy bywa porównywana do zrozumiałości przyczynowości — do pewnego rozszerzenia trzeciego prawa Newtona w sensie moralnym — gdzie każde działanie, włączając w to słowa, myśli i uczucia, pociąga za sobą odpowiednią reakcję. Jednak w tradycyjnych systemach indyjskich nie jest to prosty mechanizm fizyczny, lecz etyczno-ontologiczny proces: intencja i jakość czynu wpływają na jego skutki.
Karma a odpowiedzialność i rozwój duchowy
W perspektywie duchowej karma obejmuje wszystko, co człowiek zrobił, robi i może jeszcze zrobić. Nie jest to jedynie system kary i nagrody, lecz raczej zasada odpowiedzialności — przypomina, że nasze czyny mają konsekwencje i że poprzez zmianę zachowań można wpływać na swoje doświadczenia. Dzięki temu pojęcie karmy pełni funkcję etyczną: zachęca do rozwoju, współczucia i uważności wobec innych.
Karma w hinduizmie
W hinduizmie karma łączy się z koncepcją reinkarnacji i cyklem narodzin i śmierci (samsara). Tradycja wyróżnia często różne rodzaje karmy, np.:
- sanchita — nagromadzona karma z poprzednich żywotów,
- prarabdha — ta część karmy, która już dojrzewa i determinuję obecne doświadczenia,
- agami — karma tworzona w obecnym życiu, mająca wpływ na przyszłe doświadczenia.
W hinduistycznej praktyce duchowej (dharma, joga, ofiary, rytuały, bhakti) celem bywa oczyszczenie karmy i osiągnięcie wyzwolenia (moksha) z cyklu samsary.
Karma w buddyzmie
W buddyzmie pojęcie karmy (kamma) kładzie szczególny nacisk na zamiar (cetana) jako kluczowy czynnik moralnej wagi działania: to intencja nadaje aktowi karmiczny charakter. Buddyzm nie odwołuje się do stałej, niezmiennej duszy; skutki karmiczne rozpatrywane są w kontekście procesu powstawania świadomości i kolejnych warunków życia. Celem praktyki buddyjskiej jest przerwanie podtrzymującego cykl przyczynowo‑skutkowego, co prowadzi do wygaśnięcia cierpienia (nirwana).
Inne tradycje i interpretacje
Teoria Karmy" jest elementem wielu wiar i nurtów: obok wymienionych już hinduizmu i buddyzmu, występuje w systemach takich jak Ayyavazhi, sikhizm i dżinizm. W tradycjach tych wszystkie żywe istoty uważane są za odpowiedzialne za swoją karmę — zarówno za działania, jak i za ich konsekwencje.
Praktyka i oczyszczanie karmy
W praktyce duchowej „oczyszczanie” lub „przepracowanie” karmy odbywa się poprzez etyczne postępowanie, medytację, studiowanie nauk, akt miłosierdzia i pokorę. Różne szkoły proponują konkretne środki: w hinduizmie mogą to być rytuały, ofiary i oddanie (bhakti); w buddyzmie — medytacja, rozwijanie współczucia i uważności; w dżinizmie — surowa etyka niekrzywdzenia (ahimsa).
Najczęstsze nieporozumienia
- Karma to nie proste „zwroty” dobra i zła w postaci natychmiastowych nagród lub kar — skutki mogą dojrzewać długo i rozciągać się na wiele żywotów.
- Karma nie jest fatalizmem: chociaż przeszłe działania wpływają na teraźniejszość, nadal mamy możliwość działania i zmiany przyszłych skutków.
- Karma nie redukuje się do mechanizmu ekonomicznego; jej interpretacje obejmują aspekty etyczne, psychologiczne i metafizyczne.
Zakończenie
Karma jako zasada przyczyny i skutku zachęca do odpowiedzialności i do pracy nad sobą. Niezależnie od konkretnej interpretacji w różnych tradycjach, centralnym przesłaniem jest to, że nasze intencje i działania mają znaczenie — i że poprzez uważne, etyczne życie można zmniejszać cierpienie własne i innych oraz dążyć do wyzwolenia z cyklu narodzin i śmierci.
Definicja
Karma jest uniwersalną zasadą przyczyny i skutku. Nasze działania, zarówno dobre jak i złe, wracają do nas w przyszłości, pomagając nam uczyć się na lekcjach życia i stawać się lepszymi ludźmi. W religiach, które obejmują reinkarnację, karma rozciąga się na teraźniejszość i wszystkie przeszłe i przyszłe życia.
Karma to w zasadzie energia. Jedna osoba wyrzuca energię poprzez myśli, słowa i czyny, a wraca w czasie, poprzez innych ludzi. Karma jest najlepszym nauczycielem, zmuszającym ludzi do stawienia czoła konsekwencjom własnych działań, a tym samym do poprawy i doskonalenia swojego zachowania lub cierpienia, jeżeli tego nie zrobią. Nawet sroga karma, gdy stoi w obliczu mądrości, może być największą iskrą dla duchowego wzrostu. Podbój karmy polega na inteligentnym działaniu i niewzruszonej reakcji.
Popieranie jakiegokolwiek działania, z twierdzeniem, "robię to", jest karmą. Twierdzenie, że "robię to", wiąże karmę. Wspieranie działania przekonaniem "jestem wykonawcą" nazywane jest wiązaniem karmy. To właśnie to poparcie przekonania o "posiadaniu" wiąże karmę. Jeśli wiesz, że nie jesteś wykonawcą i jesteś świadomy, kto jest prawdziwym wykonawcą, "nie jestem wykonawcą" i "kto jest wykonawcą", wówczas działanie nie będzie miało żadnego wsparcia i karma zostanie zrzucona.
Przykłady karmy
Proces działania i reakcji na wszystkich poziomach - fizycznym, umysłowym i duchowym - jest karmą. Trzeba zwracać uwagę na myśli, ponieważ myśl może uczynić karmę dobrą, złą i mieszaną.
"Mówię do ciebie miłe słowa, a ty czujesz się spokojny i szczęśliwy. Mówię do was ostre słowa, a wy stajecie się zdruzgotani i zdenerwowani. Uprzejmość i szorstkość powróci do mnie, przez innych, w późniejszym czasie. W końcu, to co daję, to to co dostaję z powrotem."
"Architekt myśli kreatywnie, produktywnie, rysując plany nowego budynku. Gdyby jednak myślał destrukcyjnymi, nieproduktywnymi myślami, wkrótce nie byłby w stanie zrealizować żadnego pozytywnego zadania, nawet gdyby tego chciał".
Karma jako działanie i reakcja: jeśli okażemy dobro, będziemy zbierać dobro.
Karma w hinduizmie
Hinduiści patrzą na czas jak na koło, jak rzeczy znów się obiegają. Karma jest bardzo sprawiedliwym prawem, które, jak grawitacja, traktuje wszystkich tak samo. Prawo karmy stawia człowieka w centrum odpowiedzialności za wszystko, co robi i wszystko, co mu się robi. Rozumiejąc sposób działania karmy, Hindusi starają się prowadzić cnotliwe życie. Nazywa się to dharmą.
W hinduizmie istnieją trzy rodzaje karmy:
- Karma sanchita, suma poprzednich karmy, która nie została jeszcze rozwiązana;
- karma prarabdha, ta część karmy sanchita, która ma być doświadczana w tym życiu; oraz
- karma kriyamana, karma którą ludzie obecnie tworzą, a która przyniesie owoce w przyszłości.
Rola boskich sił
Karma jest uważana za jedno z naturalnych praw umysłu, tak jak grawitacja jest prawem materii. Tak jak Bóg stworzył grawitację, aby zaprowadzić porządek w świecie fizycznym, tak stworzył karmę jako boski system sprawiedliwości, który jest samowystarczalny i nieskończenie sprawiedliwy. Automatycznie tworzy on odpowiednie przyszłe doświadczenia w odpowiedzi na obecne działanie.
W hinduizmie istnieje kilka różnych poglądów na temat roli boskich istot. W hinduizmie wielu postrzega bóstwa lub dewy jako odgrywające jakąś rolę. Inni hindusi, tacy jak Mimamsakas, odrzucają takie pojęcia i postrzegają karmę jako działające niezależnie, biorąc pod uwagę naturalne prawa przyczynowości wystarczające do wyjaśnienia skutków karmy.
Niektóre interpretacje Bhagavad Gita sugerują pośredni pogląd, że karma jest prawem przyczyny i skutku, jednak Bóg może złagodzić karmę dla swoich wyznawców. W Bhagawad Gicie mówi się, że tylko karma, która jest wykonywana z poczuciem odpowiedzialności i z przywiązaniem do karmy, może powodować dobre lub złe reakcje. Karma, która jest wykonywana z poczuciem obowiązku i bez przywiązania do wyników, nie stworzy żadnego efektu i przybliży nas do Boga.
Inny pogląd utrzymuje, że Satguru, działając w imieniu Boga, może złagodzić lub rozpracować część karmy ucznia.
Powiązane strony
- Zjawisko Just-World jest jak Karma
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Karma?
O: Karma jest terminem używanym do opisania wyniku działań człowieka i cyklu przyczyny i skutku. Jest ona ważną częścią wielu religii, takich jak hinduizm, buddyzm, szinto, sikhizm, ajawazja i dżinizm.
P: Jak karma wpływa na rozwój duchowy?
O: Karma wpływa na rozwój duchowy, ponieważ czyni człowieka odpowiedzialnym za swoje życie i za to, jak traktuje innych ludzi. Uwzględnia również wszystko, co dana osoba zrobiła w przeszłości, robi teraz i będzie robić w przyszłości.
P: Kto jest odpowiedzialny za swoją karmę?
O: Wszystkie żywe istoty są odpowiedzialne za swoją karmę - swoje działania i skutki tych działań.
P: Czy karma to tylko kara lub nagroda?
O: Nie, chociaż w niektórych przypadkach może być tak interpretowana. W religii Shinto jest ona postrzegana jako Musubi (むすび), co oznacza wzbogacenie, wzmocnienie i potwierdzenie życia.
P: Jakie religie uznają teorię karmy?
O: Teoria karmy jest uznawana w hinduizmie, ajawazji, sikhizmie, buddyzmie i dżinizmie.
P: Czy karma ma jakieś inne znaczenia oprócz kary lub nagrody?
O: Tak - może oznaczać również zrozumienie, że Pana działania mają konsekwencje dla Pana samego lub innych osób wokół Pana.
Przeszukaj encyklopedię