Kakapo (Strigops habroptilus) — nielotna, nocna, zagrożona papuga Nowej Zelandii
Poznaj kakapo (Strigops habroptilus) — niezwykłą, nielotną i nocną papugę Nowej Zelandii: zagrożoną, długowieczną i chronioną na przybrzeżnych wyspach.
Kakapo (Strigops habroptilus) jest jedyną papugą, która nie potrafi latać. Żyła na łąkach, w zaroślach i regionach przybrzeżnych Nowej Zelandii, ale teraz jest tak rzadka, że można ją zobaczyć tylko na chronionych przybrzeżnych wyspach. Kakapo oznacza "nocną papugę" w języku maoryskim.
Kakapo są najbardziej aktywne w nocy (nokturnalne) i lubią być same. Aby utrzymać inne kakapo z dala od swojego terytorium, wydają dźwięk "skraaarking". Kakapo może żyć przez około 60 lat.
Wygląd i cechy
Kakapo to duża, masywna papuga o gęstym, miękkim upierzeniu w odcieniach zieleni i żółci, które działa jak kamuflaż wśród roślinności. Ma dużą, okrągłą głowę, szeroką twarz przypominającą nieco puszystą sowę oraz krótkie, mocne skrzydła używane do równoważenia i szybowania z niewielkich wysokości, ale niezdolne do lotu. Silne nogi i pazury pozwalają jej sprawnie chodzić, wspinać się po pniach i skakać między gałęziami. Kakapo ma także stosunkowo dobrze rozwinięty węch w porównaniu z innymi papugami, co pomaga jej znajdować pokarm nocą.
Zachowanie
To zwierzę nocne i samotnicze; największą aktywność wykazuje po zmroku. Samce prowadzą nietypowy dla papug system godowy typu "lek" — przygotowują zagłębienia w ziemi (tzw. bowls), z których wydają niskie, dudniące odgłosy (booming) słyszalne na duże odległości. Samiec może powtarzać ten koncert przez wiele godzin i nocy, przyciągając samice z dużych odległości.
Pokarm
Kakapo są roślinożerne. Ich dieta obejmuje liście, pędy, korzenie, nasiona, kwiaty i owoce. Szczególne znaczenie ma dla nich owoc rimu — w latach obfitego owocowania rimu (tzw. mast years) kakapo mają większe szanse na rozmnażanie. Poza sezonami obfitego owocowania rozmnażanie może być rzadkie lub wcale nie występować.
Rozmnażanie i demografia
Samice składają niewielką liczbę jaj (zazwyczaj 2–4), a wskaźnik przeżycia piskląt jest naturalnie niski; dodatkowo problemy genetyczne i depredacja przez introdukowane drapieżniki obniżają sukces wychowu. Kakapo rozmnażają się nieregularnie, zwykle tylko w latach, gdy dostępnych jest dużo wysokokalorycznego pokarmu (np. owoce rimu). Ze względu na długi czas życia i powolne tempo rozmnażania każde młode ma duże znaczenie dla przetrwania gatunku.
Zagrożenia
Główne zagrożenia to:
- wprowadzone drapieżniki, takie jak szczury, łasice (stoats) i koty — które atakują jaja, pisklęta i dorosłe ptaki,
- utrata i fragmentacja siedlisk przez działalność człowieka,
- ograniczona pula genetyczna wynikająca z bardzo niskiej liczebności populacji, co zwiększa podatność na choroby i obniża płodność.
Z powodu tych zagrożeń kakapo jest klasyfikowana jako gatunek krytycznie zagrożony (IUCN).
Ochrona
Przez ostatnie dekady prowadzone są intensywne działania ochronne nad tym gatunkiem. Obejmują one:
- przenoszenie wszystkich znanych osobników na wyspy wolne od drapieżników (np. Whenua Hou / Codfish Island, Anchor Island i inne),
- całoroczny monitoring przy użyciu nadajników radiowych i stała opieka ludzi (karmienie, pomoc przy wychowie piskląt),
- programy hodowlane, sztuczne wysiadywanie i inseminacja wspomagająca poprawę różnorodności genetycznej,
- badania genetyczne i weterynaryjne mające na celu zwiększenie sukcesu lęgowego oraz zmniejszenie ryzyka chorób.
Dzięki tym działaniom liczba kakapo, które kiedykolwiek uda się zobaczyć poza wolną naturą, jest większa niż byłaby bez interwencji ochronnych, jednak populacja wciąż pozostaje bardzo mała i wymaga dalszej ochrony.
Znaczenie kulturowe i edukacja
Kakapo ma duże znaczenie dla rdzennych mieszkańców Nowej Zelandii — Maorysów — oraz jest symbolem unikalnej przyrody tego kraju. Programy ochrony, a także postacie takie jak znany publiczności osobnik "Sirocco", przyczyniły się do wzrostu świadomości społecznej i wsparcia finansowego dla działań ratunkowych. Edukacja publiczna oraz wolontariat odgrywają istotną rolę w dalszej ochronie gatunku.
Perspektywy
Przyszłość kakapo zależy od ciągłej ochrony siedlisk, utrzymania wysp wolnych od drapieżników, działań pomagających zwiększyć sukces lęgowy oraz od wsparcia społecznego i finansowego. Choć sytuacja nadal jest krytyczna, stały program ochronny daje nadzieję, że gatunek przetrwa i jego populacja będzie stopniowo się odbudowywać.
Dieta
Kakapo są roślinożercami. Jedzą korzenie, nasiona, liście, robaki, małe szyszki sosnowe, owoce i kwiaty.
Reprodukcja
W przeciwieństwie do innych papug, samce kakapo zbierają się razem, aby konkurować z innymi samcami i nawoływać samice głębokim, dudniącym dźwiękiem. W każdym złożonym zestawie jaj znajduje się od 2 do 3 jaj. Jaja składane są w wydrążonej części drzewa. Samica inkubuje jaja przez 10 tygodni. Opuszcza jaja tylko wtedy, gdy odlatuje w poszukiwaniu pożywienia.
Zachowanie
Kakapo nie miały naturalnych wrogów na wyspach Nowej Zelandii gdzie żyją, oraz utraciły zdolność do latania. W swoim czasie było tam wiele kakapo. Teraz tylko około 150 kakapo nadal żyje w Nowej Zelandii. Jest to gatunek krytycznie zagrożony. Spadek liczby kakapo spowodowany jest głównie przez drapieżne zwierzęta (np. koty, psy, szczury, fretki i szczury), które osadnicy przywieźli ze sobą do Nowej Zelandii. Kakapo był również zjadany przez Maorysów i europejskich osadników.
W pewnym momencie kakapo zostały niemal wytrzebione. Wysiłki na rzecz ochrony rozpoczęły się w latach 90-tych XIX wieku, ale nie przyniosły większych sukcesów, aż do czasu wprowadzenia planu odnowy kakapo w latach 80-tych. Od stycznia 2009 roku ocalałe kakapo trzymane są na dwóch wolnych od drapieżników wyspach, Codfish (Whenua Hou) i Anchor, gdzie są ściśle monitorowane. Dwie duże wyspy Fiordlandu, Resolution i Secretary, zostały przygotowane jako samowystarczalne ekosystemy dla Kakapo.
Ochrona Kakapo sprawiła, że gatunek ten stał się dobrze znany. Wiele książek i filmów dokumentalnych szczegółowo opisujących trudną sytuację Kakapo zostało wyprodukowanych w ostatnich latach, z których jeden z najwcześniejszych to Two in the Bush, zrealizowany przez Geralda Durrella dla BBC w 1962 roku. Pełnometrażowy film dokumentalny, zdobył dwie główne nagrody na Reel Earth Environmental Film Festival.
Dwa z najbardziej znaczących filmów dokumentalnych, oba zrealizowane przez NHNZ, to Kakapo - Night Parrot (1982) i To Save the Kakapo (1997). Natural History Unit BBC również przedstawił Kakapo, w tym sekwencję z Sir Davidem Attenborough w The Life of Birds. Było to również jedno z zagrożonych zwierząt, które Douglas Adams i Mark Carwardine wyruszyli na poszukiwania do serialu radiowego i książki Last Chance to See. Uaktualniona wersja serii została wyprodukowana dla telewizji BBC, w której Stephen Fry i Carwardine ponownie odwiedzają zwierzęta, aby zobaczyć, jak sobie radzą prawie 20 lat później, a w styczniu 2009 r. spędzili czas filmując Kakapo na wyspie Codfish.
Pytania i odpowiedzi
P: Czy Kakapo potrafi latać?
O: Nie, Kakapo jest jedyną papugą, która nie potrafi latać.
P: Gdzie żyje kakapo?
O: Kakapo zamieszkuje łąki, zarośla i przybrzeżne regiony Nowej Zelandii.
P: Dlaczego trudno jest zobaczyć kakapo w Nowej Zelandii?
O: Kakapo są tak rzadkie, że można je zobaczyć tylko na chronionych wyspach przybrzeżnych.
P: Co oznacza słowo "Kakapo" w języku maoryskim?
O: "Kakapo" oznacza "nocną papugę" w języku maoryskim.
P: Kiedy Kakapo są najbardziej aktywne?
O: Kakapo są najbardziej aktywne w nocy (nocne).
P: Czy kakapos lubi być sam?
O: Tak, kakapos lubi być sam.
P: Jak długo może żyć kakapo?
O: Kakapo może żyć około 60 lat.
Przeszukaj encyklopedię