Kakapo (Strigops habroptilus) jest jedyną papugą, która nie potrafi latać. Żyła na łąkach, w zaroślach i regionach przybrzeżnych Nowej Zelandii, ale teraz jest tak rzadka, że można ją zobaczyć tylko na chronionych przybrzeżnych wyspach. Kakapo oznacza "nocną papugę" w języku maoryskim.

Kakapo są najbardziej aktywne w nocy (nokturnalne) i lubią być same. Aby utrzymać inne kakapo z dala od swojego terytorium, wydają dźwięk "skraaarking". Kakapo może żyć przez około 60 lat.

Wygląd i cechy

Kakapo to duża, masywna papuga o gęstym, miękkim upierzeniu w odcieniach zieleni i żółci, które działa jak kamuflaż wśród roślinności. Ma dużą, okrągłą głowę, szeroką twarz przypominającą nieco puszystą sowę oraz krótkie, mocne skrzydła używane do równoważenia i szybowania z niewielkich wysokości, ale niezdolne do lotu. Silne nogi i pazury pozwalają jej sprawnie chodzić, wspinać się po pniach i skakać między gałęziami. Kakapo ma także stosunkowo dobrze rozwinięty węch w porównaniu z innymi papugami, co pomaga jej znajdować pokarm nocą.

Zachowanie

To zwierzę nocne i samotnicze; największą aktywność wykazuje po zmroku. Samce prowadzą nietypowy dla papug system godowy typu "lek" — przygotowują zagłębienia w ziemi (tzw. bowls), z których wydają niskie, dudniące odgłosy (booming) słyszalne na duże odległości. Samiec może powtarzać ten koncert przez wiele godzin i nocy, przyciągając samice z dużych odległości.

Pokarm

Kakapo są roślinożerne. Ich dieta obejmuje liście, pędy, korzenie, nasiona, kwiaty i owoce. Szczególne znaczenie ma dla nich owoc rimu — w latach obfitego owocowania rimu (tzw. mast years) kakapo mają większe szanse na rozmnażanie. Poza sezonami obfitego owocowania rozmnażanie może być rzadkie lub wcale nie występować.

Rozmnażanie i demografia

Samice składają niewielką liczbę jaj (zazwyczaj 2–4), a wskaźnik przeżycia piskląt jest naturalnie niski; dodatkowo problemy genetyczne i depredacja przez introdukowane drapieżniki obniżają sukces wychowu. Kakapo rozmnażają się nieregularnie, zwykle tylko w latach, gdy dostępnych jest dużo wysokokalorycznego pokarmu (np. owoce rimu). Ze względu na długi czas życia i powolne tempo rozmnażania każde młode ma duże znaczenie dla przetrwania gatunku.

Zagrożenia

Główne zagrożenia to:

  • wprowadzone drapieżniki, takie jak szczury, łasice (stoats) i koty — które atakują jaja, pisklęta i dorosłe ptaki,
  • utrata i fragmentacja siedlisk przez działalność człowieka,
  • ograniczona pula genetyczna wynikająca z bardzo niskiej liczebności populacji, co zwiększa podatność na choroby i obniża płodność.

Z powodu tych zagrożeń kakapo jest klasyfikowana jako gatunek krytycznie zagrożony (IUCN).

Ochrona

Przez ostatnie dekady prowadzone są intensywne działania ochronne nad tym gatunkiem. Obejmują one:

  • przenoszenie wszystkich znanych osobników na wyspy wolne od drapieżników (np. Whenua Hou / Codfish Island, Anchor Island i inne),
  • całoroczny monitoring przy użyciu nadajników radiowych i stała opieka ludzi (karmienie, pomoc przy wychowie piskląt),
  • programy hodowlane, sztuczne wysiadywanie i inseminacja wspomagająca poprawę różnorodności genetycznej,
  • badania genetyczne i weterynaryjne mające na celu zwiększenie sukcesu lęgowego oraz zmniejszenie ryzyka chorób.

Dzięki tym działaniom liczba kakapo, które kiedykolwiek uda się zobaczyć poza wolną naturą, jest większa niż byłaby bez interwencji ochronnych, jednak populacja wciąż pozostaje bardzo mała i wymaga dalszej ochrony.

Znaczenie kulturowe i edukacja

Kakapo ma duże znaczenie dla rdzennych mieszkańców Nowej Zelandii — Maorysów — oraz jest symbolem unikalnej przyrody tego kraju. Programy ochrony, a także postacie takie jak znany publiczności osobnik "Sirocco", przyczyniły się do wzrostu świadomości społecznej i wsparcia finansowego dla działań ratunkowych. Edukacja publiczna oraz wolontariat odgrywają istotną rolę w dalszej ochronie gatunku.

Perspektywy

Przyszłość kakapo zależy od ciągłej ochrony siedlisk, utrzymania wysp wolnych od drapieżników, działań pomagających zwiększyć sukces lęgowy oraz od wsparcia społecznego i finansowego. Choć sytuacja nadal jest krytyczna, stały program ochronny daje nadzieję, że gatunek przetrwa i jego populacja będzie stopniowo się odbudowywać.