Hipopotam (Hippopotamus amphibius) — opis, występowanie i ciekawostki

Wygląd i budowa

Hipopotam ma krępe, beczkowate ciało (tułów w kształcie beczki), niemal pozbawione sierści, krótkie, masywne nogi i duże, szerokie pyski z potężnymi zębami. Oczy, uszy i nozdrza umieszczone są wysoko na głowie, co pozwala mu obserwować otoczenie i oddychać, będąc w większości zanurzonym. Długość ciała zwykle mieści się w granicach kilku metrów, a masa wynosi przeciętnie od 1½ do 3 ton. Hipopotam jest największym przedstawicielem nieparzystokopytnych? — w sensie masy ciała należy do najcięższych artiodaktyli.

Zachowanie i tryb życia

Hipopotamy prowadzą tryb półwodny: w ciągu dnia przebywają głównie w wodzie lub błocie, gdzie samce bronią terytoriów wodnych i tworzą grupy (tzw. "pods", stada) liczące zwykle od 5 do 30 samic i młodych. W wodzie również dochodzi do porodów. O zmierzchu lub nocą hipopotamy wychodzą wypasać się na trawach (trawie), często przemierzając kilka kilometrów od zbiorników wodnych w poszukiwaniu pożywienia. Choć odpoczywają razem w wodzie, podczas żerowania najczęściej poruszają się samotnie lub w rozproszonych grupach.

Hipopotamy nie pływają w tradycyjnym sensie — zazwyczaj chodzą lub galopują po dnie zbiorników, odpychając się od podłoża, a także potrafią zanurzyć się na kilka minut (zwykle do 5 minut) bez wynurzania się. Pomimo krótkich nóg mogą osiągać prędkość do 30 km/h na krótkich dystansach, więc są szybsze od przeciętnego człowieka.

Dieta

Hipopotamy są głównie roślinożerne — żywią się głównie trawami i inną roślinnością przyziemną. Nocami mogą zjeść kilkadziesiąt kilogramów trawy (często podaje się wartości rzędu 30–50 kg na noc). Rzadko się zdarza, by żywiły się materiałem roślinnym z drzew; od czasu do czasu zdarzają się obserwacje pobierania padłych zwierząt lub mięsa, ale są to wyjątki.

Rozmnażanie i rozwój

Okres ciąży hipopotama trwa około 8 miesięcy. Zwykle rodzi się jedno młode ważące często kilkadziesiąt kilogramów (np. ok. 25–50 kg). Czasami zdarzają się bliźnięta, ale są rzadsze. Młode potrafią pływać krótko po urodzeniu i są karmione mlekiem matki zarówno na lądzie, jak i w wodzie. Okres dojrzewania płciowego przypada na kilka lat; w niewoli hipopotamy mogą żyć 40–50 lat, na wolności zwykle do około 40 lat.

Rozmieszczenie i siedliska

Hipopotamy występują w większości Afryki Subsaharyjskiej, preferując rzeki, jeziora, wanny rzeczne i bagna. W Afryce Subsaharyjskiej jest obecnie szacunkowo około 125.000 do 150.000 hipopotamów. Najwięcej tych zwierząt znajduje się w Zambii (około 40.000) oraz w Tanzania (20.000–30.000). Jednak zasięg lokalny ulega zmianom w wyniku utraty siedlisk, przekształceń lądowych i presji ze strony człowieka.

Zęby, wydzieliny i obrona

Hipopotamy mają masywne siekacze i kły, które stale rosną i służą do walki oraz obrony — szczególnie imponujące są ich długie kły (tzw. ciosy). Skóra hipopotama wydziela charakterystyczną, czerwonawą wydzielinę zwaną potocznie "krwią hipopotama" — to oleisto-wodny płyn zawierający m.in. hipposudorowy kwas (hipposudoric acid), który działa jako naturalny filtr przeciwsłoneczny i ma właściwości przeciwbakteryjne.

Zagrożenia i ochrona

Hipopotamy są uznawane za gatunek narażony (IUCN – Vulnerable) z powodu utraty siedlisk, regulacji cieków wodnych, konkurencji o zasoby oraz kłusownictwa dla mięsa i zębów, które bywają mylnie nazywane kością słoniową. Wiele populacji jest chronionych na obszarach chronionych i w parkach narodowych, ale wciąż spotyka się konflikty z ludźmi — hipopotamy niszczą uprawy i bywają agresywne wobec ludzi, co prowadzi do polowań odwetowych.

Ciekawostki

• Nazwa: słowo "hipopotam" pochodzi z greki i oznacza dosłownie "konia rzecznego".
• Agresja: hipopotam uważany jest za jedno z najbardziej niebezpiecznych zwierząt Afryki — bywa agresywny i terytorialny, zwłaszcza broniąc wody lub młodych.
• Rola ekologiczna: odchody hipopotamów transportowane do wód przyczyniają się do obiegu substancji odżywczych w ekosystemach rzecznych i jeziornych.
• Dwa gatunki: obok hipopotama nilowego żyje mniejszy hipopotam pygmy, zamieszkujący wilgotne lasy, głównie w zachodniej Afryce.
• Populacja: mimo że liczebność hipopotamów jest nadal stosunkowo duża, lokalne spadki i presja człowieka utrzymują ten gatunek w grupie zwierząt wymagających ochrony.

Hipopotam pozostaje zwierzęciem fascynującym pod względem biologii i zachowania — jednocześnie ważnym elementem afrykańskich krajobrazów i jednym z gatunków, których ochrona wymaga dalszych działań na rzecz zrównoważonego współistnienia człowieka i przyrody.