É (małe: é) to wariant litery E oznaczony akcentem ostrym (acute). W piśmie łacińskim znak ten pełni różne funkcje: może sygnalizować inną wymowę samogłoski, dłuższy dźwięk, przesunięcie akcentu wyrazowego albo służyć do rozróżnienia homonimów. W praktyce jego rola i wymowa zależą od systemu fonologicznego danego języka.
Charakterystyka
Akcent ostry › nad literą E może wskazywać na: krótszą lub dłuższą samogłoskę, zamkniętą lub otwartą realizację /e/, albo na wymuszenie akcentu wyrazowego. W kodowaniu Unicode istnieją prekomponowane znaki dla dużego i małego E z akcentem (litera jest powszechnie dostępna w standardach tekstowych). W zapisie komputerowym często stosuje się również encje HTML i normalizację diakrytyczną przy konwersjach między systemami.
Języki i występowanie
É pojawia się w wielu językach europejskich i pozaeuropejskich. Przykładowe języki, w których litera występuje lub pojawia się w zapożyczeniach i regionalnych wariantach:
- angielski
- afrikaans
- kataloński
- duński
- emiliański / romagnolski
- francuski
- galicyjski
- islandzki
- irlandzki
- kaszubski
- luksemburski
- norweski
- portugalski
- słowacki
- hiszpański
- szwedzki
- wietnamski
- węgierski
- włoski
- walijski
- polski (sporadycznie w zapożyczeniach)
- czeski
- rumuński
- inne języki regionalne i dialekty
W większości języków romańskich oraz w kilku językach germańskich akcent służy do wskazania akcentu wyrazowego lub jakości samogłoski (np. francuskie été, hiszpańskie café). W językach takich jak węgierski é jest odrębną literą oznaczającą długie /eː/.
Zastosowania i przykłady
W zapożyczeniach do angielskiego i innych języków łacińskie é bywa zachowywane dla celów rozróżnienia elementów leksykalnych lub dla podkreślenia pochodzenia (np. résumé, café, Pokémon). W ortografiach narodowych akcent może także rozstrzygać różnice znaczeniowe między słowami, ułatwiać naukę wymowy i zapobiegać niejednoznaczności.
W praktyce typograficznej i edytorskiej stosowanie é zależy od zasad języka: niektóre słowniki i poradniki zalecają zachowanie akcentu w formach obcych, inne dopuszczają jego usunięcie w trybie uproszczonym. Dla osób uczących się języków rozpoznanie roli akcentu ostrego jest istotne dla poprawnej wymowy i pisowni.
Notatka: w środowisku komputerowym litera ta jest standardowo dostępna w zestawach znaków Unicode i w większości czcionek, co ułatwia jej użycie w publikacjach cyfrowych oraz wymianie tekstu między językami.
