Pokémon (ポケモン, Pokémon, wymowa angielska: / /ˈpoʊkeɪmɒn, ˈpɒkimɒn/; często pisane błędnie jako "Pokemon") to franczyza medialna należąca do The Pokémon Company. Opiera się na koncepcji łapania, zbierania, hodowania, handlu i walki z setkami różnych stworzeń zwanych Pokémonami. Pomysł stworzył Satoshi Tajiri, a wygląd wielu pierwszych Pokémonów zaprojektował m.in. Ken Sugimori. Franczyza jest reprezentowana w wielu rodzajach mediów — najbardziej znane są gry wideo, wciąż trwający serial anime, liczne adaptacje w formie mangi oraz kolekcjonerska gra karciana. Maskotką serii i najbardziej rozpoznawalnym Pokémonem jest elektryczny, „mysi” Pokémon znany jako Pikachu.

Geneza i rozwój

Koncepcja „łapania i kolekcjonowania” wywodzi się z dziecięcych zainteresowań Satoshiego Tajiriego zbieraniem owadów i wymiany przedmiotów między grami. Pierwsze gry — Pokémon Red i Green (jap.) — ukazały się na Game Boyu pod koniec lat 90. i szybko zyskały popularność poza Japonią. W 1998 roku powstała The Pokémon Company, spółka założona przez Nintendo, Game Freak i Creatures, która zarządza marką i jej licencjami.

Gry wideo i mechanika

Podstawowy model rozgrywki w grach Pokémon polega na eksploracji świata, łapaniu Pokémonów, trenowaniu ich oraz stawianiu czoła przeciwnikom w turowych walkach. Kluczowe elementy to:

  • Pokédex — katalog napotkanych i złapanych Pokémonów;
  • typy — każdy Pokémon ma jeden lub dwa typy (aktualnie 18 typów), co wpływa na skuteczność ataków (system „silny/słaby”);
  • ewolucje — wiele Pokémonów zmienia formę i rośnie w siłę poprzez ewolucję;
  • handel i wymiana — tradycyjny element serii, zachęcający do współpracy między graczami;
  • tryby wieloosobowe i rywalizacja — turnieje, liga VGC (Video Game Championships) oraz rozgrywki online.

Seria rozwijała się technologicznie i mechanicznie — wprowadzano m.in. formy specjalne, Mega Ewolucje, Z-moves, Dynamax/Gigantamax i system Terastallizacji. Gry obejmują kolejne regiony świata gry (m.in. Kanto, Johto, Hoenn, Sinnoh, Unova, Kalos, Alola, Galar i Paldea) — łącznie dziewięć głównych regionów w kolejnych generacjach.

Liczba gatunków i zawartość

Liczba oficjalnych gatunków Pokémonów stale rośnie wraz z kolejnymi generacjami. Klasyczny komunikat „Łap je wszystkie” (ang. „Gotta catch ’em all”) odnosi się do uzupełniania Pokédexu. Do 2024 roku łączna liczba zarejestrowanych gatunków przekroczyła 1 000 (około 1 010), wliczając nowe Pokémony wprowadzane wraz z najnowszymi odsłonami serii.

Anime, filmy i manga

Serial anime rozpoczął się w 1997 roku i opowiada przygody młodego trenera o imieniu Ash Ketchum (w Japonii Satoshi) i jego towarzysza Pikachu. Anime przyczyniło się do globalnej popularności marki i doczekało się wielu sezonów oraz ponad 20 pełnometrażowych filmów animowanych. Wśród adaptacji filmowych znalazły się także produkcje aktorskie, np. „Detective Pikachu” (2019). Równolegle powstaje wiele wersji mangowych, często różniących się fabułą od serialu i gier.

Gra karciana (TCG) i produkty kolekcjonerskie

Oficjalna gra karciana Pokémon (Pokémon TCG) wystartowała w 1996 roku i szybko stała się jednym z najpopularniejszych systemów karcianych na świecie. Sekcje kolekcjonerskie, wartościowe karty i turnieje przyciągają hobbyistów i inwestorów. Ponadto franczyza obejmuje szeroką gamę gadżetów, zabawek, ubrań i przedmiotów licencjonowanych.

Kultura, marketing i wpływ społeczny

Pokémon to zjawisko kulturowe — od masowych zjawisk takich jak premiera mobilnej gry Pokémon GO w 2016 roku, która na nowo wypromowała serię, po liczne kolaboracje z markami modowymi, wydarzenia tematyczne i parki rozrywki. Pikachu stał się ikoną popkultury, wykorzystywaną w kampaniach marketingowych i symbolizującą rozpoznawalność marki na całym świecie.

Popularność i sprzedaż

Gry z serii Pokémon sprzedały się w większej liczbie egzemplarzy niż każda inna seria z wyjątkiem serii Mario firmy Nintendo. Cała franczyza generuje miliardy dolarów przychodów rocznie i należy do jednych z najlepiej zarabiających marek medialnych na świecie, obejmując gry, karty, filmy, seriale i produkty merchandisingowe.

Przyszłość

Pokémon nadal się rozwija — kolejne gry, aktualizacje, rozszerzenia i media to stały element strategii The Pokémon Company. Rozwój technologii i rosnące zainteresowanie e-sportem oraz produktami cyfrowymi zapowiada dalsze rozszerzanie uniwersum zarówno w formie gier, jak i multimedialnych adaptacji.

Franczyza Pokémon łączy elementy nostalgii, kolekcjonerstwa i współzawodnictwa, co sprawia, że pozostaje popularna wśród różnych pokoleń graczy i fanów na całym świecie.