Obrzęk płuc (pulmonary oedema): definicja, objawy, przyczyny, leczenie

Obrzęk płuc – objawy, przyczyny i skuteczne leczenie. Dowiedz się, jak szybko rozpoznać zagrożenie, udzielić pierwszej pomocy i jakie są dostępne terapie.

Obrzęk płuc (po angielsku pulmonary oedema) to płyn w płucach ("pulmonary" oznacza "płuca"; "edema" oznacza "obrzęk" lub "płyn"). Normalnie płuca wypełniają się powietrzem podczas wdechu. Z pęcherzyków płucnych tlen dostaje się do krwi. Krew następnie przenosi tlen do całego organizmu. Każda część ciała potrzebuje tlenu, aby przeżyć.

Kiedy u osoby występuje płyn w płucach (obrzęk płuc), nie ma wystarczająco dużo miejsca, aby powietrze mogło dostać się do płuc. Osoba nie będzie w stanie wdychać tak dużo powietrza. Oznacza to, że do krwi nie dostanie się tak dużo tlenu, a organizm nie otrzyma potrzebnej ilości tlenu.

Co to jest i jak powstaje obrzęk płuc?

Obrzęk płuc to nieprawidłowe gromadzenie się płynu w przestrzeni śródmiąższowej i pęcherzykach płucnych. Mechanizmy prowadzące do tego stanu można podzielić na dwie główne grupy:

• Obrzęk kardiogenny – spowodowany wzrostem ciśnienia hydrostatycznego w naczyniach płucnych, najczęściej wskutek niewydolności lewej komory serca (np. zawał serca, zaostrzenie niewydolności serca).
• Obrzęk niekardiogenny – związany z uszkodzeniem bariery pęcherzykowo-włośniczkowej i zwiększoną przepuszczalnością naczyń (np. zespół ostrej niewydolności oddechowej — ARDS, sepsa, uraz, wdychanie toksyn, transfuzje — TRALI, wysokie ciśnienie atmosferyczne — HAPE).

Przyczyny i czynniki ryzyka

• Niewydolność serca (najczęstsza przyczyna kardiogennego obrzęku)
• Ostry zawał serca
• Ciężkie nadciśnienie tętnicze
• Ciężkie zaburzenia rytmu serca
• Zatorowość płucna
• Infekcje i sepsa
• Urazy klatki piersiowej, oparzenia, wdychanie dymu i toksyn
• Transfuzje krwi (TRALI)
• Wysokie narażenie wysokościowe (HAPE)
• Niewydolność nerek z zatrzymaniem płynów
• Niektóre leki lub zatrucia

Objawy

Obrzęk płuc może rozwijać się stopniowo lub bardzo gwałtownie. Typowe objawy to:

• Dusznica (narastająca trudność w oddychaniu), nasila się w pozycji leżącej (ortopnea)
• Nagłe budzenie się w nocy z dusznością (paroksysmalna nocna duszność)
• Kaszl z pianowatą, często różową wydzieliną
• Szybkie, płytkie oddychanie (tachypnoe) i przyspieszone tętno
• Chrapanie, świsty lub trzeszczenia słyszalne osłuchowo (rzężenia)
• Sinica (sinawy odcień skóry) i pocenie się
• Lęk, splątanie wynikające z niedotlenienia

Rozpoznanie

Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu, badania przedmiotowego i badań dodatkowych:

• Badanie fizykalne: rzężenia nad polami płucnymi, przyspieszone tętno, czasami obrzęki obwodowe lub tony serca wskazujące na chorobę serca.
• Oksymetria (saturacja) i gazometria tętnicza (ocena utlenowania i wymiany gazowej).
• RTG klatki piersiowej: obustronne, „puszyste” nacieki pęcherzykowe, ewentualnie powiększenie sylwetki serca w kardiogennym obrzęku.
• Badania laboratoryjne: BNP/NT-proBNP (podwyższone w kardiogennym obrzęku), markery sercowe (troponiny), badania morfologii i biochemii, posiewy przy podejrzeniu sepsy.
• Echokardiografia – ocena funkcji lewej komory i przyczyn kardiologicznych.
• W niektórych przypadkach tomografia komputerowa i badania czynnościowe.

Leczenie

Obrzęk płuc jest stanem nagłym. Postępowanie zależy od przyczyny, nasilenia i stanu hemodynamicznego chorego. Główne zasady leczenia ostrego obrzęku płuc:

• Wezwanie pomocy medycznej — w wypadku ciężkiej duszności natychmiastowa pomoc (pogotowie).
• Pozycja pacjenta: siedząca pozycja z opuszczonymi nogami zmniejsza napływ krwi do serca i ułatwia oddychanie.
• Podawanie tlenu (maską, kaniulą) w celu poprawy utlenowania; w ciężkich przypadkach stosuje się nieinwazyjną wentylację z dodatnim ciśnieniem (CPAP/BiPAP) lub intubację i mechaniczną wentylację z PEEP.
• Diuretyki pętlowe (np. furosemid) zwykle stosowane w obrzęku kardiogennym w celu usunięcia nadmiaru płynów.
• Wazodylatatory (np. nitrogliceryna) mogą zmniejszać obciążenie serca i ciśnienie w krążeniu płucnym u pacjentów z nadciśnieniem i kardiogennym obrzękiem.
• Leki inotropowe (np. dobutamina) są rozważane przy zastoju serca z niską perfuzją i spadkiem rzutu serca.
• Leczenie przyczynowe: chirurgiczne lub lekowe leczenie zawału serca, kontrola arytmii, leczenie infekcji, odstawienie szkodliwych leków, postępowanie w sepsie czy ARDS.
• Korekcja zaburzeń metabolicznych i monitorowanie bilansu płynów oraz elektrolitów.
• Uwaga na stosowanie leków działających depresyjnie na ośrodek oddechowy — np. silne opioidy — wymagają ostrożności.

Powikłania i rokowanie

Ciężki obrzęk płuc może prowadzić do niewydolności oddechowej, niedotlenienia narządów, zagrażającego życiu zaburzenia rytmu serca i wstrząsu. Rokowanie zależy od przyczyny, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz szybkości i skuteczności leczenia. W kardiogennym obrzęku płuc szybkie leczenie przyczynowe (np. reperfuzja w zawale) poprawia rokowanie.

Zapobieganie i zalecenia dla pacjentów

• Regularne kontrolowanie i leczenie chorób serca (nadciśnienie, niewydolność serca, choroba wieńcowa).
• Przestrzeganie zaleceń lekarskich i przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami.
• Ograniczenie spożycia soli i kontrola masy ciała oraz płynów, jeśli zaleci lekarz.
• Unikanie palenia, nadmiernego spożycia alkoholu i substancji toksycznych.
• Przy podróżach w góry — stopniowa aklimatyzacja, zwłaszcza u osób z ryzykiem HAPE.
• U osób transfuzjowanych — monitorowanie po transfuzji i natychmiastowe zgłaszanie objawów oddechowych.

Kiedy szukać pomocy

Natychmiast wezwać pomoc medyczną, jeśli pojawią się: gwałtowna duszność, sinica, nasilone poty, szybkie pogorszenie stanu ogólnego, kaszel z pianowatą lub krwistą plwociną, omdlenie lub silny ból w klatce piersiowej. Obrzęk płuc bywa stanem bezpośrednio zagrażającym życiu i wymaga pilnej interwencji.

Informacje zawarte w tekście mają charakter ogólny i nie zastępują porady lekarskiej. W razie objawów należy skonsultować się z lekarzem lub udać się do szpitala.

Szukaj według litery