Reumatoidalne zapalenie stawów — przyczyny, objawy i leczenie

Kompletny przegląd reumatoidalnego zapalenia stawów: mechanizmy autoimmunologiczne, typowe objawy, diagnostyka, możliwości leczenia oraz różnice względem zwyrodnienia stawów.

Autor: Leandro Alegsa Data utworzenia: 17 grudnia 2020 Ostatnia aktualizacja: 21 kwietnia 2026

Ogólny zarys

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekłe schorzenie zapalne, które dotyczy przede wszystkim stawów i ich otaczających struktur. Chorobę można opisać jako postać choroby przewlekłej i ogólnoustrojowej patologii, będącej jednocześnie zaburzeniem autoimmunologicznym. W RZS dochodzi do nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego, który rozpoznaje i atakuje własne komórki oraz tkanki.

Patofizjologia i zmiany w stawach

Głównym celem procesu zapalnego jest błona maziowa stawu. U chorych na RZS zapalenie obejmuje stawy (stawy) i sąsiednie tkanki, co prowadzi do obrzęku i tworzenia patologicznej tkanki ziarninowej (pannus). W efekcie dochodzi do powiększenia i przekrwienia torebek stawowych, które stają się opuchnięte, nadprodukcji płynu maziowego oraz zniszczenia powierzchni stawowej i chrząstki. Te zmiany powodują ból, sztywność i stopniową utratę funkcji stawu.

Objawy i przebieg

Typowy początek RZS jest symetryczny i obejmuje małe stawy rąk i stóp, choć może dotyczyć także większych stawów. Początkowo występują ból, poranna sztywność trwająca często ponad 30 minut oraz obrzęk. Choroba ma przebieg przewlekły z okresami zaostrzeń i remisji. RZS może także powodować objawy ogólnoustrojowe, takie jak osłabienie, zmęczenie czy niewielka gorączka.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna RZS pozostaje nieznana. Przypuszcza się, że w rozwój zaburzenia zaangażowane są czynniki genetyczne (geny) oraz środowiskowe (środowisko) i infekcyjne (infekcje). Wpływ na zachorowanie mogą mieć także zaburzenia hormonalne (hormony). Choroba występuje częściej u kobiet, zwykle rozpoczyna się u osób w średnim wieku, choć może pojawić się w każdym wieku.

Rozpoznanie i badania

Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, badaniu przedmiotowym i badaniach dodatkowych. Pomocne są badania laboratoryjne (m.in. czynnik reumatoidalny, przeciwciała anty-CCP), obrazowe metody jak zdjęcie rentgenowskie, USG czy MRI oraz ocena funkcji stawów. Wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na ograniczenie trwałych zmian i niepełnosprawności.

Leczenie i postępowanie

Leczenie ma na celu kontrolę zapalenia, złagodzenie objawów i spowolnienie postępu choroby. Standardowe moduły terapeutyczne obejmują niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy oraz leki modyfikujące przebieg choroby (DMARD), takie jak metotreksat. W przypadku oporności stosuje się leki biologiczne i inhibitory JAK. Rehabilitacja, ćwiczenia i zabiegi chirurgiczne poprawiają funkcję stawów. Wybór leczenia dostosowuje lekarz reumatolog.

Historia, znaczenie i różnice względem innych chorób

RZS po raz pierwszy opisano pod koniec XVIII wieku; rozwój badań w XIX i XX wieku doprowadził do klasyfikacji jako choroby autoimmunologicznej. Ważne jest odróżnienie RZS od zwyrodnienia stawów (osteoartrozy), które ma inną etiologię i przebieg — zwykle dotyczy obciążeń mechanicznych, a nie uogólnionego zapalenia. Wczesna diagnostyka i nowoczesne terapie znacznie poprawiły rokowanie, dlatego rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia mają duże znaczenie praktyczne.

Więcej informacji i zasoby: przegląd, charakterystyka chorób przewlekłych, autoimmunologia, układ odpornościowy, komórki odpornościowe, stawy i ich budowa, tkanki okołostawowe, torebka stawowa, obrzęk, płyn stawowy, chrząstka stawowa, rola hormonów, czynniki środowiskowe, zakażenia, predyspozycje genetyczne.

Symptomy

Objawy mogą obejmować:

Obrzęk, sztywność i ból wokół dotkniętych stawów
Gorączka
Uczucie dyskomfortu i zmęczenia

Często u osób z RZS rozwija się również niedokrwistość, inna choroba, która powoduje, że dana osoba ma za mało krwinek we krwi.

Rzadziej, osoba z RZS może mieć:

zapalone naczynia krwionośne
ból szyi

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest reumatoidalne zapalenie stawów?

O: Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest poważną, bolesną i przewlekłą (długotrwałą) chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy organizmu atakuje zdrowe komórki. Powoduje to obrzęk torebek wokół stawów, nadmiar płynu maziowego i tworzenie się twardej tkanki włóknistej w obszarze mazi. W niektórych przypadkach może nawet dojść do zniszczenia chrząstki stawowej, która normalnie amortyzuje kości, gdy łączą się one w stawy.

P: Jakie są możliwe przyczyny RZS?

O: Dokładna przyczyna RZS nie jest znana, ale teorie sugerują, że może to być związane z hormonami, środowiskiem, infekcjami i genami.

P: Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie na RZS?

O: Kobiety są dwa do trzech razy bardziej narażone na reumatoidalne zapalenie stawów niż mężczyźni, a większość przypadków występuje u osób w wieku od 25 do 55 lat.

P: Czy istnieje lekarstwo na RZS?

O: Niestety, obecnie nie ma lekarstwa na RZS, ale lekarze opracowali sposoby, które pomagają spowolnić i zmniejszyć jego wpływ na osoby nim dotknięte.

P: Kiedy po raz pierwszy rozpoznano RZS?

O: RZS zostało po raz pierwszy rozpoznane około 1800 roku przez dr Augustina Jacoba Landré-Beauvais.

P: Jak RZS wpływa na organizm?

O: Kiedy osoba choruje na RZS, jej układ odpornościowy atakuje stawy i tkanki wokół nich, powodując obrzęk torebek stawowych, nadmierną produkcję płynu maziowego, który powinien wyścielać staw, a także tworzenie się twardej tkanki włóknistej w obszarze maziowym, która również pomaga w amortyzacji kości, gdy stykają się one w stawie. W końcu może to doprowadzić do zniszczenia chrząstki stawowej, która normalnie pokrywa te końce kości, zapobiegając ich bolesnemu ocieraniu się o siebie, jeżeli zostanie zniszczona przez RZS.