Reumatoidalne zapalenie stawów — przyczyny, objawy i leczenie

Patofizjologia i zmiany w stawach

Głównym celem procesu zapalnego jest błona maziowa stawu. U chorych na RZS zapalenie obejmuje stawy (stawy) i sąsiednie tkanki, co prowadzi do obrzęku i tworzenia patologicznej tkanki ziarninowej (pannus). W efekcie dochodzi do powiększenia i przekrwienia torebek stawowych, które stają się opuchnięte, nadprodukcji płynu maziowego oraz zniszczenia powierzchni stawowej i chrząstki. Te zmiany powodują ból, sztywność i stopniową utratę funkcji stawu.

Objawy i przebieg

Typowy początek RZS jest symetryczny i obejmuje małe stawy rąk i stóp, choć może dotyczyć także większych stawów. Początkowo występują ból, poranna sztywność trwająca często ponad 30 minut oraz obrzęk. Choroba ma przebieg przewlekły z okresami zaostrzeń i remisji. RZS może także powodować objawy ogólnoustrojowe, takie jak osłabienie, zmęczenie czy niewielka gorączka.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna RZS pozostaje nieznana. Przypuszcza się, że w rozwój zaburzenia zaangażowane są czynniki genetyczne (geny) oraz środowiskowe (środowisko) i infekcyjne (infekcje). Wpływ na zachorowanie mogą mieć także zaburzenia hormonalne (hormony). Choroba występuje częściej u kobiet, zwykle rozpoczyna się u osób w średnim wieku, choć może pojawić się w każdym wieku.

Rozpoznanie i badania

Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, badaniu przedmiotowym i badaniach dodatkowych. Pomocne są badania laboratoryjne (m.in. czynnik reumatoidalny, przeciwciała anty-CCP), obrazowe metody jak zdjęcie rentgenowskie, USG czy MRI oraz ocena funkcji stawów. Wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na ograniczenie trwałych zmian i niepełnosprawności.

Leczenie i postępowanie

Leczenie ma na celu kontrolę zapalenia, złagodzenie objawów i spowolnienie postępu choroby. Standardowe moduły terapeutyczne obejmują niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy oraz leki modyfikujące przebieg choroby (DMARD), takie jak metotreksat. W przypadku oporności stosuje się leki biologiczne i inhibitory JAK. Rehabilitacja, ćwiczenia i zabiegi chirurgiczne poprawiają funkcję stawów. Wybór leczenia dostosowuje lekarz reumatolog.

Historia, znaczenie i różnice względem innych chorób

RZS po raz pierwszy opisano pod koniec XVIII wieku; rozwój badań w XIX i XX wieku doprowadził do klasyfikacji jako choroby autoimmunologicznej. Ważne jest odróżnienie RZS od zwyrodnienia stawów (osteoartrozy), które ma inną etiologię i przebieg — zwykle dotyczy obciążeń mechanicznych, a nie uogólnionego zapalenia. Wczesna diagnostyka i nowoczesne terapie znacznie poprawiły rokowanie, dlatego rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia mają duże znaczenie praktyczne.

Więcej informacji i zasoby: przegląd, charakterystyka chorób przewlekłych, autoimmunologia, układ odpornościowy, komórki odpornościowe, stawy i ich budowa, tkanki okołostawowe, torebka stawowa, obrzęk, płyn stawowy, chrząstka stawowa, rola hormonów, czynniki środowiskowe, zakażenia, predyspozycje genetyczne.