Pieski preriowe to rodzaj wiewiórki ziemnej obejmujący kilka blisko spokrewnionych gatunków (np. piesek preriowy czarnostererny, piesek preriowy amerykański). Są to małe, grzebiące gryzonie, które żyją na preriach o krótkiej trawie i na równinach zachodniej części Ameryki Północnej. Tworzą skomplikowane systemy nor i żyją w większych koloniach, zwanych „miasteczkami” piesków preriowych. Podczas swojej wyprawy odkrywcy Lewis i Clark wysłali do prezydenta Thomasa Jeffersona psa preriowego, który zrobił na nim duże wrażenie jako zwierzę o nietypowym wyglądzie i zachowaniu.

Psy preriowe występują w Ameryce Północnej. W Meksyku spotyka się je głównie w północnych stanach, które stanowią południowy kraniec wielkich równin: północno-wschodnia Sonora, północna i północno-wschodnia Chihuahua, północna Coahuila, północne Nuevo León i północny Tamaulipas; w USA występują głównie na zachód od rzeki Missisipi, choć zostały również wprowadzone w kilku wschodnich miejscowościach. Są one również znaleźć w kanadyjskich prerii. Głównie zjadają trawy, zioła i nasiona oraz zielne części roślin; sporadycznie sięgają po warzywa i owoce.

Wygląd

Pieski preriowe mają krępą sylwetkę, krótkie kończyny i silne pazury przystosowane do kopania. Długość ciała zwykle mieści się w przedziale ok. 30–40 cm, z grubym, krótkim ogonem o zróżnicowanym ubarwieniu w zależności od gatunku. Futro jest najczęściej piaskowo‑brązowe do szarawobrązowego, co dobrze kamufluje je na otwartych preriach.

Zachowanie i życie społeczne

Pieski preriowe są zwierzętami wysoce społecznymi — żyją w grupach rodzinnych w obrębie większych koloni. System nor tworzy rozgałęzioną sieć korytarzy i komór, z wydzielonymi komorami do spania oraz miejscami do składowania żywności. W koloniach występuje złożona struktura społeczna i hierarchia. Zwierzęta te są bardzo czujne; na pojawienie się drapieżnika reagują specyficznymi alarmowymi odgłosami, które ostrzegają inne osobniki i mogą przekazywać informacje o rodzaju zagrożenia.

Rozmnażanie i rozwój

Sezon rozrodczy zwykle przypada na wiosnę. Samice rodzą jednorazowo w roku mioty liczące przeciętnie 3–8 młodych po około 30–35 dniach ciąży. Młode rodzą się bezwłose i są początkowo karmione przez matkę w norze; po kilku tygodniach zaczynają wychodzić na powierzchnię i uczyć się żerowania. Wiele aspektów wychowania młodych jest współdzielonych przez członków grupy, co zwiększa przeżywalność potomstwa.

Dieta

Głównym pokarmem piesków preriowych są trawy i zielne części roślin, a także nasiona i korzonki. Dieta może uzupełniać się o rośliny zielne, pędy i sporadycznie owady. Ich wybory pokarmowe wpływają na strukturę roślinności w obrębie kolonii, a intensywne wypasanie i kopanie może tworzyć mozaikę siedlisk korzystnych dla innych gatunków.

Drapieżniki i zagrożenia

Naturalnymi wrogami piesków preriowych są m.in. kojoty, lisy, rysie, drapieżne ptaki (jastrzębie, sokoły), a także węże polujące w norach. Najpoważniejszym zagrożeniem dla populacji w XX wieku była dżuma (pałeczkowa choroba bakteryjna) oraz utrata siedlisk wskutek intensywnego rolnictwa i fragmentacji preri. Ponadto czasami są eliminowane przez ludzi jako „szkodniki” upraw, co dodatkowo zmniejsza lokalne populacje.

Znaczenie ekologiczne i ochrona

Pieski preriowe pełnią ważną rolę jako gatunek inżynier krajobrazu — ich nory poprawiają strukturę gleby, a wypasanie roślin wpływa na lokalną różnorodność biologiczną. Wiele gatunków innych zwierząt korzysta z opuszczonych nor piesków preriowych jako schronienia. Ze względu na spadek liczebności niektórych gatunków podejmowane są działania ochronne obejmujące monitoring, ochronę siedlisk i programy reintrodukcji. Ochrona ich naturalnych terenów i kontrola chorób (np. dżumy) są kluczowe dla zachowania zdrowych populacji.

Podsumowując, pieski preriowe (Cynomys) to społeczne, kopiące gryzonie przystosowane do życia na otwartych preriach Ameryki Północnej. Mają duże znaczenie ekologiczne, ale ich populacje są narażone na presję ze strony zmian środowiskowych i chorób, stąd potrzeba działań ochronnych i edukacji na ich temat.