Postimpresjonizm (lub postimpresjonizm) to termin używany do opisu rozwoju sztuki francuskiej po Manecie (1832-1883). Brytyjski artysta i krytyk sztuki Roger Fry użył tego terminu w 1910 roku i jest on obecnie standardowym terminem artystycznym. Fry zorganizował w 1910 r. wystawę Manet i postimpresjoniści.

Postimpresjoniści byli artystami końca XIX wieku, którzy widzieli twórczość francuskich malarzy impresjonistów i byli pod ich wpływem. Ich style artystyczne wyrosły z stylu zwanego impresjonizmem. Słowo "post-" oznacza "po", więc "malarstwo postimpresjonistyczne" przyszło po malarstwie "impresjonistycznym". Artyści ci rozwinęli impresjonizm, ale odrzucili jego ograniczenia. W dalszym ciągu posługiwali się rzeczywistą tematyką, żywymi kolorami, często grubą farbą. Dodawali jednak inne pomysły. Wykorzystywanie form geometrycznych, zniekształcanie formy dla uzyskania efektu, używanie nienaturalnych kolorów to niektóre z ich sposobów. Krytyk Rewald powiedział, że "termin 'postimpresjonizm' nie jest zbyt precyzyjny, choć bardzo wygodny".

Głównymi malarzami postimpresjonistycznymi byli Paul Cezanne, Paul Gauguin, Vincent van Gogh, Georges Seurat, Henri Toulouse-Lautrec i Henri Rousseau ("Le Douanier"). Picasso i Braque z pewnością byli postimpresjonistami, ale my opisujemy ich jako Kubistów.

Malarze postimpresjoniści mieszkali we Francji i znali się, ale nie pracowali razem w grupie, tak jak niektórzy impresjoniści. Malowali w odmienny od siebie sposób. Postimpresjoniści poprowadzili drogę dla innych artystów do eksperymentowania i rozwijania różnych stylów sztuki nowoczesnej w XX wieku.

Cechy postimpresjonizmu

Postimpresjonizm nie jest jednolitą szkołą z jednym programem artystycznym — to raczej zbiór różnych postaw twórczych, które dały odpowiedź na ograniczenia impresjonizmu. Do najważniejszych cech należą:

  • Świadoma konstrukcja formy: zamiast jedynie rejestrować ulotne wrażenia świetlne, artyści koncentrowali się na strukturze obrazu i budowaniu formy (szczególnie widoczne u Cezanne’a).
  • Eksperyment z kolorem: używanie nasyconych, czasem nienaturalnych barw w celu wyrażenia emocji, symboliki lub struktury kompozycji.
  • Różnorodność stylistyczna: od precyzyjnej, naukowej metody Seurata (pointylizm) po ekspresyjne, dynamiczne pociągnięcia Van Gogha, czy dekoracyjny syntetyzm Gauguina.
  • Zniekształcenie i uproszczenie formy: celowe przekształcanie rzeczywistości w imię ekspresji, symboliki lub formalnej klarowności.
  • Różne inspiracje poza miejskim życiem: zainteresowanie kulturami pozaeuropejskimi, sztuką ludową, mitologią, symbolizmem i tematami egzotycznymi.

Techniki i kierunki w ramach postimpresjonizmu

Postimpresjoniści rozwijali i modyfikowali techniki malarskie. Najważniejsze z nich to:

  • Pointylizm/divizionizm: stosowany przez Georges Seurat i jego uczniów — polega na nakładaniu drobnych kropek koloru, które z daleka tworzą spójną barwną całość.
  • Impast: grube, namalowane warstwy farby, mocne faktury — często używane przez Vincenta van Gogha.
  • Cloisonnism i syntetyzm: techniki stosowane przez Paula Gauguina i niektórych jego współpracowników — uproszczenie konturów, płaskie pola koloru i dekoracyjność kompozycji.
  • Geometrystyka formy: Cézanne traktował naturę jako zespół cylindrów, stożków i kul, przygotowując grunt pod geometryczną analizę formy u późniejszych kubistów.

Krótka charakterystyka najważniejszych artystów

Poniżej krótkie opisy niektórych czołowych przedstawicieli ruchu:

  • Paul Cezanne — często nazywany „ojcem sztuki współczesnej”; jego prace skupiają się na uporządkowaniu przestrzeni i analizie konstrukcji formy za pomocą koloru i pociągnięć pędzla.
  • Vincent van Gogh — znany z ekspresyjnych, energicznych pociągnięć pędzla i intensywnej palety kolorystycznej; jego obrazy silnie oddają emocje i subiektywne przeżycie świata.
  • Paul Gauguin — poszukiwał „pierwotnej” sztuki poza Europą (szczególnie na Tahiti); rozwijał syntetyzm i dekoracyjną stylizację kolorystyczną.
  • Georges Seurat — twórca pointylizmu; podchodził do malarstwa w sposób niemal naukowy, badając optyczne mieszanie barw i ich oddziaływanie.
  • Henri Toulouse-Lautrec — dokumentował nocne życie Paryża i kabarety Montmartre; znany również z plakatów i grafiki, które wpłynęły na późniejszy dizajn reklamowy.
  • Henri Rousseau — samouk tworzący w stylu naiwnym; znany z fantastycznych pejzaży i scen, w których rzeczywistość miesza się z marzeniem.

Wybrane znane dzieła (przykłady)

  • Georges Seurat — „Niedziela na wyspie La Grande Jatte” (przykład pointylizmu)
  • Vincent van Gogh — „Gwiaździsta noc”, „Słoneczniki” (ekspresja barwy i pociągnięć pędzla)
  • Paul Cézanne — widoki „Góry Świętej Wiktorii”, martwe natury (analiza formy)
  • Paul Gauguin — „Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd idziemy?” (motywy egzotyczne i syntetyzm)
  • Henri Toulouse-Lautrec — plakaty i obrazy z Moulin Rouge (sceny życia nocnego)
  • Henri Rousseau — „Sen” (prace o wymowie naiwnej i fantastycznej)

Wpływ i znaczenie

Choć postimpresjonizm jest terminem szerokim i nie do końca precyzyjnym, ruch ten miał kluczowe znaczenie dla rozwoju sztuki XX wieku. Postimpresjoniści:

  • otworzyli drogę dla awangardowych kierunków, takich jak fowizm, kubizm, ekspresjonizm czy symbolizm;
  • eksperymentowali z formą i kolorem, porzucając naturalistyczne reguły na rzecz nowych sposobów wyrazu;
  • wpłynęli na myślenie o malarstwie jako autonomicznej dyscyplinie o własnych prawach konstrukcji i wyrazu.

Podsumowanie

Postimpresjonizm to zbiorcze określenie różnych postaw artystycznych końca XIX wieku, które rozwinęły i przekształciły osiągnięcia impresjonizmu. Chociaż artyści tej grupy byli bardzo różni pod względem stylu i idei, łączyło ich poszukiwanie nowych środków wyrazu, które miały istotny wpływ na kształtowanie się sztuki nowoczesnej w XX wieku.