Antyestablishmentarianizm to termin odnoszący się do stanowiska politycznego i religijnego. W klasycznym znaczeniu oznacza opór wobec ruchu dążącego do zniesienia oficjalnego kościoła państwowego — czyli popieranie utrzymania państwowego kościoła jako instytucji związanej z konstytucją lub tradycją państwa. Przeciwieństwem jest dezestablishmentarianizm (ang. disestablishmentarianism) — pogląd i ruch dążący do oddzielenia kościoła od państwa i zniesienia uprzywilejowanej pozycji kościoła państwowego.

Definicje i rozróżnienia

  • Antyestablishmentarianin — osoba sprzeciwiająca się dezestablishmentarianizmowi; opowiada się za zachowaniem ustanowionego kościoła i jego powiązań z państwem.
  • Dezestablishmentarianin — osoba opowiadająca się za zniesieniem ustanowionego kościoła, argumentując na rzecz wolności religijnej i równego traktowania wyznań.
  • Ruchy dezestablishmentariańskie postulują często, że państwo powinno być świeckie, co oznacza wyraźne oddzielenie religii od mechanizmów władzy i finansowania publicznego.

Etymologia i słynna długość słowa

W języku angielskim najczęściej spotykana forma to antidisestablishmentarianism — złożenie przedrostka anti- i disestablishmentarianism. Termin zyskał rozgłos także dlatego, że jest jednym z najdłuższych i najczęściej przytaczanych słów w języku angielskim, używanym jako ciekawostka językowa.

Historia i przykłady

Debaty na temat ustanowionych kościołów i ich zniesienia toczą się od wieków. W XIX wieku w Wielkiej Brytanii i Irlandii toczyły się ważne spory dotyczące roli Kościoła anglikańskiego jako kościoła państwowego. Przykładowo, Kościół Irlandii został formalnie dezestablishmentowany ustawą Irish Church Act (1869), która weszła w życie w 1871 r. Podobne procesy i dyskusje toczyły się także w innych krajach europejskich. Nie wszystkie kraje jednak zniosły status kościoła państwowego — przykładem pozostaje m.in. Kościół anglikański w Anglii, który wciąż ma pewne urzędowe powiązania z państwem.

Argumenty po obu stronach

  • Zwolennicy antyestablishmentarianizmu podkreślają często historyczne i społeczne znaczenie instytucji religijnych, stabilność wartości moralnych oraz rolę kościoła w tradycji narodowej.
  • Zwolennicy dezestablishmentarianizmu argumentują na rzecz równości obywateli niezależnie od wyznania, neutralności państwa oraz poszanowania wolności religijnej, w tym sprawiedliwego traktowania mniejszości religijnych.

Znaczenie współczesne

Współcześnie terminy te pojawiają się rzadziej w debacie publicznej niż w XIX wieku, ale same problemy — relacja państwa i religii, finansowanie z budżetu, obecność religii w instytucjach publicznych — pozostają aktualne. Dyskusje o świeckości, co oznacza w praktyce, oraz o roli religii w życiu publicznym są prowadzone w różnych krajach z różnymi rozwiązaniami prawnymi.

Podsumowanie

Antyestablishmentarianizm to postawa opowiadająca się za utrzymaniem ustanowionego kościoła i jego powiązań z państwem. Przeciwieństwem jest dezestablishmentarianizm, czyli dążenie do zniesienia kościoła państwowego i wprowadzenia pełnej świeckości. Termin jest też znany szerzej jako ciekawostka językowa ze względu na długość słowa w języku angielskim.