Duke Ellington (1899–1974) – legendarny amerykański kompozytor i lider big bandu
Duke Ellington (1899–1974) — legendarny amerykański kompozytor, pianista i lider big bandu; ikona jazzu, twórca „American Music”, wpływowy przez ponad 60 lat.
Edward Kennedy "Duke" Ellington (29 kwietnia 1899 - 24 maja 1974) był amerykańskim kompozytorem, pianistą i liderem Big Bandu. Był jednym z najważniejszych muzyków w historii nagrań muzycznych i nazywany jest jedną z największych postaci muzyki jazzowej. Grał również bluesa, gospel, pop i muzykę klasyczną. Działał przez 60 lat. Po śmierci stał się jeszcze bardziej popularny. W 1999 roku został uhonorowany specjalną nagrodą przyznawaną przez Radę Nagrody Pulitzera.
Ellington nazywał swoją muzykę "American Music", a nie "jazz". Niektórzy z ludzi, którzy grali w zespole Ellingtona byli również znanymi lub ważnymi muzykami jazzowymi.
Ellington prowadził swój zespół od 1923 roku aż do śmierci na raka płuc w 1974 roku. Jego syn Mercer Ellington przejął zespół aż do śmierci na raka w 1996 roku. Następnie zespół przejął Paul Ellington, najmłodszy syn Mercera.
Młodość i początki kariery
Edward Kennedy Ellington urodził się w Waszyngtonie. Już jako młody człowiek grał na fortepianie i był czynny w lokalnej scenie muzycznej. W 1923 roku utworzył własny zespół, który w kolejnych latach rozwijał się i zdobywał coraz większą popularność. Przełomowym momentem dla orkiestry była rezydentura w Cotton Club w Nowym Jorku (lata 1927–1931), która wyniosła zespół na ogólnokrajową scenę nagrań i radiowych występów.
Styl, innowacje i dorobek
Ellington wyróżniał się nie tylko jako lider zespołu, ale i jako kompozytor, aranżer oraz wizjoner brzmienia orkiestry. Jego podejście łączyło elementy swingujące, bluesowe frazowanie, wpływy muzyki klasycznej oraz bogate orkiestracje — często wykorzystywał barwy i indywidualne cechy poszczególnych instrumentalistów, pisząc partie tak, aby eksponować ich charakterystyczne brzmienie.
Był autorem bardzo obszernego katalogu utworów — składającego się z setek, a według wielu źródeł ponad tysiąca kompozycji — obejmujących krótsze piosenki, utwory instrumentalne, a także rozbudowane suity i kompozycje sceniczne.
Najważniejsze utwory i współprace
- "Mood Indigo" — jeden z najbardziej rozpoznawalnych tematów Ellingtona.
- "It Don't Mean a Thing (If It Ain't Got That Swing)" — hymn ery swingu.
- "Sophisticated Lady", "Caravan" (współautorstwo z Juanem Tizolem) — przykłady jego rozwiniętych tematów orkiestralnych.
- "Take the 'A' Train" — skomponowany przez Billy'ego Strayhorna utwór stał się sygnałem rozpoznawczym zespołu Ellingtona; Strayhorn był długoletnim współpracownikiem i współautorem wielu aranżacji i kompozycji.
- W 1943 roku Ellington zaprezentował w Carnegie Hall swoją rozbudowaną suitę Black, Brown and Beige, pokazując ambicje do tworzenia dłuższych, wieloczęściowych form mających charakter niemal symfoniczny.
Stały skład i wybitni muzycy w orkiestrze
W orkiestrze Ellingtona przez dekady występowało wielu znakomitych instrumentalistów, którzy sami stali się legendami jazzu. Wymienić można m.in.:
- Johnny Hodges (altówka saksofonu)
- Harry Carney (saksofon barytonowy)
- Cootie Williams (trąbka)
- Ben Webster (tenor)
- Paul Gonsalves (tenor)
- Barney Bigard (klarinet)
Międzynarodowe tournée i rola kulturowa
Ellington prowadził intensywną działalność koncertową, występując nie tylko w USA, lecz także w Europie, Azji i Afryce. Jego koncerty przyczyniły się do popularyzacji jazzu na świecie, a także do traktowania tej muzyki jako formy sztuki wysokiej. Jako czarnoskóry artysta w trudnym okresie segregacji rasowej, Ellington zdobywał uznanie szerokiej publiczności i przyczyniał się do zmiany postrzegania muzyki afroamerykańskiej.
Nagrody i uznanie
Za życia i po śmierci Ellington otrzymał wiele wyróżnień, a jego znaczenie dla kultury muzycznej jest powszechnie uznawane. Pośmiertnie w 1999 roku został uhonorowany specjalnym wyróżnieniem Rady Nagrody Pulitzera za wkład w muzykę amerykańską. Jego nagrania i kompozycje znajdują się w kanonie jazzu, a wiele z nich jest regularnie wykonywanych i nagrywanych przez kolejne pokolenia muzyków.
Ostatnie lata, śmierć i kontynuacja zespołu
Ellington kierował swoim zespołem nieprzerwanie od 1923 roku aż do śmierci 24 maja 1974 roku — zmarł na raka płuc. Po jego śmierci orkiestrę przejął syn Mercer Ellington, który prowadził ją do swojej śmierci w 1996 roku; potem funkcję lidera objął Paul Ellington, najmłodszy syn Mercera. Zespół i repertuar Ellingtona są nadal wykonywane, a imię Duke'a pozostało symbolem najwyższej jakości w muzyce big bandowej.
Dziedzictwo
Duke Ellington pozostawił trwały ślad w historii muzyki — zarówno jako kompozytor i aranżer, jak i jako przywódca jednej z najdłużej działających orkiestr w muzyce rozrywkowej. Jego podejście do barwy, formy i orkiestracji wpływało na rozwój jazzu i muzyki instrumentalnej na wiele dekad. Dziś jest uważany za jednego z największych twórców amerykańskiej muzyki XX wieku.
Życie
Edward Kennedy Ellington urodził się 29 kwietnia 1899 roku. Jego rodzice nazywali się James Edward Ellington i Daisy Kennedy Ellington. James Edward Ellington (J.E.) urodził się w Lincolnton w Północnej Karolinie 15 kwietnia 1879 roku i wraz z rodzicami przeprowadził się do Waszyngtonu w 1886 roku. Daisy Kennedy urodziła się w Waszyngtonie 4 stycznia 1879 roku. Jej ojciec był amerykańskim niewolnikiem. J.E. pracował dla Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Pracował również jako kamerdyner białego lekarza. Czasami pracował jako kelner w Białym Domu. Daisy i J.E. grali na pianinie.W wieku siedmiu lat Ellington rozpoczął naukę gry na fortepianie. Daisy pomagała synowi w nauce dobrych manier. Przyjaciele Ellingtona zauważyli, że zachowuje się jak dżentelmen i nadali mu przydomek "Duke"." Początkowo Ellington bardziej interesował się baseballem niż grą na fortepianie. Później wspominał, że prezydent Theodore Roosevelt oglądał go grającego w baseball. Ellington uczęszczał do Armstrong Technical High School w Waszyngtonie, D.C. Jego pierwszą pracą było sprzedawanie orzeszków na meczach baseballowych Washington Senators. Ta praca pomogła mu stać się bardziej pewnym siebie.
W 1914 roku Ellington napisał swoją pierwszą piosenkę. Miał pracę w kawiarni, podając sodę, używając fontanny sodowej. Jego piosenka nosiła tytuł "Soda Fountain Rag". Nie umiał jeszcze czytać ani pisać muzyki. Ellington opuszczał wiele lekcji gry na fortepianie i nie uważał, że jest w tym bardzo dobry. Kiedy miał 14 lat usłyszał pianistów grających w sali bilardowej. Zainspirowało go to do większych starań w grze na fortepianie.
Słyszał, jak gra się na fortepianie w Waszyngtonie, Filadelfii i Atlantic City. Próbował naśladować zasłyszane style. Zaczął poznawać harmonię, nauczył się czytać i pisać muzykę. W 1916 r. otrzymał stypendium na studia artystyczne w Pratt Institute na Brooklynie, ale zamiast tego postanowił skupić się na muzyce.
W latach 1917-1919 Ellington rozpoczął swoją profesjonalną karierę muzyczną. W ciągu dnia zajmował się malowaniem szyldów. W nocy grał na fortepianie. Czasami dostawał pracę przy fortepianie od ludzi, których poznał w swojej innej pracy. Założył swój pierwszy zespół, "The Duke's Serenaders". Grali oni w Waszyngtonie i Wirginii na potańcówkach i przyjęciach. Inni muzycy w jego zespole to Otto Hardwick, grający na basie, a potem na saksofonie; Arthur Whetsol na trąbce; Elmer Snowden na banjo; i Sonny Greer na perkusji. Grali zarówno dla białych, jak i czarnych, co było wówczas ewenementem.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Duke Ellington?
O: Duke Ellington był amerykańskim kompozytorem, pianistą i liderem big bandu, który był jednym z najważniejszych muzyków w historii nagrań muzycznych.
P: Jakie rodzaje muzyki grał Duke Ellington?
O: Duke Ellington grał różnorodną muzykę, w tym jazz, blues, gospel, pop i muzykę klasyczną.
P: Jak długo Duke Ellington pracował jako muzyk?
O: Duke Ellington pracował jako muzyk przez 60 lat.
P: Kiedy Duke Ellington otrzymał specjalne wyróżnienie od Rady Nagrody Pulitzera?
O: Duke Ellington otrzymał specjalne wyróżnienie od Rady Nagrody Pulitzera w 1999 roku.
P: Jak Duke Ellington nazywał swoją muzykę?
O: Duke Ellington nazywał swoją muzykę "muzyką amerykańską", a nie "jazzem".
P: Kto grał w zespole Duke'a Ellingtona?
O: Niektórzy znani lub ważni muzycy jazzowi grali w zespole Duke'a Ellingtona.
P: Kto przejął zespół Duke'a Ellingtona po jego śmierci?
O: Po śmierci Duke'a Ellingtona, jego syn Mercer Ellington przejął zespół, dopóki nie zmarł na raka w 1996 roku. Następnie zespół przejął Paul Ellington, najmłodszy syn Mercera.
Przeszukaj encyklopedię