Katarzyna II Wielka — cesarzowa Rosji (1729–1796)
Katarzyna II Wielka — cesarzowa Rosji: od zamachu stanu do reform i ekspansji, które uczyniły Rosję potęgą Europy. Biografia, polityka i wojny.
Katarzyna II Rosyjska (zwana też Katarzyną Wielką lub Jekateriną Aleksiejewną) (21 kwietnia 1729, Szczecin, Niemcy - 17 listopada 1796, Carskie Sioło, Rosja) była cesarzową Rosji. Doszła do władzy w wyniku zamachu stanu, w którym obalono jej męża, który został zabity.
Katarzyna znacznie zwiększyła potęgę korony. W wojnach przeciwko Imperium Osmańskiemu i Rzeczypospolitej Obojga Narodów podbiła wiele ziem na zachodzie i południu. Za rządów Katarzyny Rosja stała się silną potęgą w Europie.
Pochodzenie i wczesne lata
Urodzona jako Zofia-Fryderyka w protestanckiej rodzinie niemieckiej, przybyła na dwór rosyjski jako młoda księżniczka poślubiając cara Pawła Piotra (Petersa) – późniejszego cara Piotra III. Przyjęła prawosławie i imię Jekaterina Aleksiejewna. Jej wychowanie i pozycja nadawały jej znajomość języków i kultur zachodnioeuropejskich, co miało potem wpływ na zainteresowanie oświeceniem i reformami.
Dochodzenie do władzy
W 1762 roku, po krótkim panowaniu cara Piotra III, doszło do przewrotu pałacowego, w wyniku którego Katarzyna przejęła władzę i ogłosiła się cesarzową. Jej rządy rozpoczęły się oficjalnie w 1762 roku i trwały do śmierci w 1796 roku. Nowa władczyni szybko konsolidowała władzę, wykorzystując poparcie dworu i szlachty.
Polityka wewnętrzna i reformy
Katarzyna starała się modernizować państwo i prawo w duchu oświecenia. Zwołała Komisję Ustawodawczą (1767) i przygotowała tzw. Nakaz — zbiór instrukcji i idei prawnych, które miały stać się podstawą nowego porządku prawnego. W praktyce jednak wiele propozycji reform napotkało opór ze strony bogatej szlachty i nie zostało wprowadzone.
W 1775 roku przeprowadziła reformę administracyjną — podzieliła imperium na nowe gubernie i wprowadziła bardziej scentralizowaną administrację. W 1785 roku nadała szlachcie szerokie prawa potwierdzone tzw. Kartą Szlachty (Charter to the Nobility), co umocniło pozycję arystokracji kosztem chłopów.
Pomimo haseł oświecenia, za panowania Katarzyny rozrosło się pańszczyźniane podporządkowanie chłopów — warunki życia większości ludności wiejskiej często się pogorszyły. Wielkie powstanie chłopskie dowodzone przez Jemielana Pugaczowa (1773–1775) zostało stłumione krwawo i służyło jako przestroga przed dalszymi reformami, które mogłyby zagrozić elitom.
Polityka zagraniczna i ekspansja
Katarzyna prowadziła aktywną politykę ekspansywną. W wyniku serii wojen z Imperium Osmańskim Rosja zyskała dostęp do wybrzeża Morza Czarnego oraz niezależność Krymu — formalna aneksja półwyspu nastąpiła w 1783 roku. Ważne traktaty to pokój w Küçük Kaynarca (1774) i traktat jasski (1792), które umocniły pozycję Rosji w regionie czarnomorskim.
Na zachodzie Rosja brała udział w trzech rozbiorach Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1772, 1793 i 1795), dzięki czemu znacznie powiększyła terytorium oraz wpływy w Europie Środkowej. Za rządów Katarzyny Rosja stała się jedną z najważniejszych potęg europejskich zarówno politycznie, jak i militarnie.
Kultura, oświecenie i mecenat
Katarzyna utrzymywała ożywioną korespondencję z czołowymi myślicielami epoki, m.in. z Voltaire'em i Denisem Diderot, którego zaprosiła do Rosji (1773–1774). Była mecenasem sztuki i nauki: wspierała Akademię Sztuk Pięknych, rozwój teatra, architekturę i kolekcjonerstwo. Zainicjowała powstanie zbiorów, które dały początek późniejszym muzeom, takim jak Ermitaż.
Osobowość i życie prywatne
Katarzyna była postacią złożoną — inteligentną, ambitną i politycznie sprawną. Jej życie prywatne było przedmiotem licznych plotek i legend; historycy podkreślają jednak, że wiele sensacyjnych opowieści jest przesadzonych i nie zawsze potwierdzonych źródłowo. Miała silny wpływ na kulturę dworską i sposób sprawowania władzy, a także dbała o wizerunek autokratycznego, lecz „oświeconego” monarchy.
Śmierć i ocena historyczna
Katarzyna zmarła 17 listopada 1796 roku w Carskim Siole. Po jej śmierci tron objął syn, Paweł I, który odwrócił część jej polityki i stosunków z elitami. Ocena jej panowania jest ambiwalentna: z jednej strony przyczyniła się do wzmocnienia i europejskiej potęgi Rosji, rozwoju kulturalnego i administracyjnego; z drugiej — umocniła pozycję szlachty i system pańszczyźniany, co negatywnie wpłynęło na losy milionów chłopów.
Znaczenie: Katarzyna II pozostaje jedną z najbardziej wpływowych władczyń w historii Rosji — symbolem „oświeconego despotyzmu”, którego skutki były zarówno modernizujące, jak i utrwalające nierówności społeczne.
Katarzyna II z Rosji
Wczesne życie
Katarzyna urodziła się w Szczecinie, który w tym czasie był częścią Królestwa Pruskiego. Była córką księcia Christiana Augusta z Anhalt-Zerbst i księżniczki Johanny Elżbiety z Holstein-Gottorp. Miała pięcioro rodzeństwa. Wyszła za mąż za Piotra III (który, podobnie jak Katarzyna, był Niemcem) w wieku piętnastu lat, a w wieku 32 lat została cesarzową Rosji. Kształciła się w trzech językach (rosyjskim, niemieckim i francuskim). Wychowywała się jako luteranka (protestantka). Kiedy wyszła za Piotra, przeszła na prawosławie.
Małżeństwo
O małżeństwie Katarzyny mówiono, że jest niewierne i zrozpaczone. Mówiono, że Piotr i Katarzyna mieli po kilku kochanków. Po dziewięciu latach małżeństwa Katarzyna urodziła syna, Pawła. Paweł urodził się 1 października [O.S. 20 września] 1754 roku. Oboje rodzice uznali go za prawowitego, mimo że krążyły plotki o niewierności Katarzyny. Katarzyna miała również córkę Annę, która urodziła się w 1757 roku. Anna zmarła w 1759 roku. Relacje Katarzyny i Piotra były bardzo trudne. Gdy Piotr zmarł, Katarzyna została pozostawiona sama sobie, by rządzić Rosją. Katarzyna miała wielu kochanków, prawdopodobnie z powodu trudnego małżeństwa. Znanych jest ponad dwudziestu kochanków. Kilku z nich wydaje się być ważniejszych:
- Jej pierwszym kochankiem był hrabia Serge Saltykov, który prawdopodobnie był ojcem Pawła
- Hrabia Stanisław August Poniatowski został królem Polski, dzięki pomocy Katarzyny
- Hrabia Grigorij Orłow był jedną z głównych postaci zamachu stanu przeciwko Piotrowi III, wraz ze swoim bratem Aleksiejem Grigoriewiczem Orłowem. W prezencie od nich Katarzyna otrzymała diament Orłowa. Diament ten został później umieszczony w berle rosyjskim.
- Książę Grigorij Potyomkin odnosił wielkie sukcesy w siłach zbrojnych. Stworzył Flotę Czarnomorską, założył miasta takie jak Sewastopol czy Chersoń. Mówi się, że był on prawdziwą miłością Katarzyny. Mówi się, że nawet pobrali się w tajemnicy.
- Hrabia Płaton Zubow był jej ostatnią miłością. Kiedy zmarła, mając 67 lat, on nie miał nawet 40 lat.
Reign
Sześć miesięcy po objęciu tronu przez Piotra, Katarzyna doprowadziła do przewrotu pałacowego, aby go obalić. Pytanie, kto i dlaczego go zabił, jest nadal przedmiotem wielu dyskusji. Katarzyna była bardzo podziwiana przez społeczeństwo. Była bardzo zaangażowana w sprawy zagraniczne, w tym w udane wojny rosyjsko-tureckie, w których zdobyła dla Rosji nowe terytoria.
Śmierć
16 listopada [O.S. 5 listopada] 1796 roku Katarzyna doznała udaru mózgu. W wyniku udaru straciła przytomność. Zmarła w swoim łóżku o 9:20 następnego wieczoru, będąc jeszcze nieprzytomną. Została pochowana w katedrze Piotra i Pawła w Petersburgu.
| Kontrola władz |
|
Pytania i odpowiedzi
Q: Kim była Katarzyna II z Rosji?
A: Katarzyna II Rosyjska (zwana również Katarzyną Wielką lub Jekateriną Aleksiejewną) była cesarzową Rosji.
P: Kiedy i gdzie się urodziła?
A: Urodziła się 21 kwietnia 1729 r. w Szczecinie, w Niemczech.
P: Jak doszła do władzy?
O: Doszła do władzy w wyniku zamachu stanu, w którym obalono jej męża, który został zabity.
P: Jakie zmiany wprowadziła podczas swoich rządów?
O: Podczas swoich rządów znacznie zwiększyła władzę korony i rozszerzyła terytorium Rosji poprzez wojny z Imperium Osmańskim i Rzecząpospolitą Polską. Dzięki temu Rosja stała się silnym mocarstwem w Europie.
P: Gdzie zmarła Katarzyna?
A: Zmarła 17 listopada 1796 roku w Carskim Siole, w Rosji.
P: Jaki tytuł nosi Katarzyna II w Rosji?
A: Znana jest również jako Katarzyna Wielka lub Jekaterina Aleksiejewna.
Przeszukaj encyklopedię