Wielka księżna rosyjska Olga Nikołajewna (Olga Nikołajewna Romanowa) (rosyjska: Великая Княжна Ольга Николаевна; 15 listopada [O.S. 3 listopada] 1895 – 17 lipca 1918) była najstarszą córką cara Mikołaja II Rosji, ostatniego władcy cesarskiej Rosji, i jego żony AleksandryFiodorownej. Jako pierwsze dziecko doczekała się czterech sióstr i jednego brata, z którymi dorastała w atmosferze surowego dworskiego wychowania i religijnej pobożności domu Romanowów.
Młodość i charakter
Olga wyróżniała się inteligencją, dystyngowanym zachowaniem i odpowiedzialnością — często opisywano ją jako zdyscyplinowaną i poważną. Była bardzo związana z młodszą siostrą Tatianą; z tego powodu obie bywały nazywane „wielką parą” sióstr, podczas gdy Maria i Anastazja tworzyły „małą parę”. W wychowaniu kładziono nacisk na języki obce, muzykę, literaturę i obowiązki społeczne, które przygotowywały ją do roli wielkiej księżnej.
Zainteresowania i plany małżeńskie
Za życia Olgi pojawiało się wiele spekulacji dotyczących jej przyszłego małżeństwa. Wśród kandydatów wymieniano zarówno królewskich krewnych z Europy, jak i rosyjskich wielmożów: opowiadano o romansie z Wielkim Księciem Rosji Dmitrijem Pawłowiczem, o propozycjach z dworów zagranicznych, a także o ewentualnych związkach z księciem rumuńskim Kolędą Koronną, Edwardem, księciem Walii (synem Jerzego V) czy księciem serbskim Aleksandrem. Olga jednak pragnęła pozostać w Rosji i — jeśli miałaby wyjść za mąż — wolała wybrać Rosjanina. Ostatecznie rewolucja przerwała wszystkie plany dynastyczne.
Działalność podczas wojny
W czasie I wojny światowej Olga, podobnie jak jej siostry, angażowała się w pomoc rannym i potrzebującym. Opiekowała się chorymi i rannymi w wojskowych placówkach — pracowała w szpitalu wojskowym, najpierw jako wolontariuszka, a potem pełniła funkcje administracyjne i organizacyjne. Jej praca była traktowana jako wyraz obowiązku wobec kraju i monarchii; w wyniku wytężonej pracy i niesienia pomocy sama uległa przemęczeniu i zachorowała, co czasowo ograniczyło jej działalność.
Aresztowanie, uwięzienie i śmierć
Po upadku monarchii rodzina Romanowów została aresztowana i przetrzymywana w coraz surowszych warunkach; ostatecznie trafiła do Jekaterynburga. Zamordowana wraz z pozostałymi członkami rodziny 17 lipca 1918 roku przez prorządowe formacje bolszewickie — w praktyce decyzję o egzekucji wykonała bolszewicka tajna policja (Cheka) w domu Ipatiewa w centrum Jekaterynburgu. Śmierć Olgi i pozostałych Romanowów stała się symbolem brutalnego końca carskiej Rosji.
Kult, kanonizacja i los szczątków
Rosyjska Cerkiew Prawosławna po latach uznała cierpienie członków rodziny imperatorskiej i kanonizowała ich jako nosicieli namiętności (tzn. osób, które w pokorze przyjęły męczeństwo i cierpienie). Po upadku ZSRR odnaleziono pozostałości po egzekucji i — dzięki badaniom genetycznym — szczątki narodowe Romanowów zostały zidentyfikowane za pomocą metod DNA. Część szczątków została oficjalnie pochowana podczas uroczystej ceremonii pogrzebowej w 1998 roku w katedrze św. Piotra i Pawła w Petersburgu. Prowadzone później badania genetyczne oraz kolejne odkrycia doprecyzowały listę ofiar i potwierdziły tożsamość większości członków rodziny.
Osoby podszywające się i pamięć historyczna
Po zamordowaniu Romanowów pojawiło się wiele osób twierdzących, że przeżyły egzekucję. Najsłynniejsze przypadki dotyczyły głównie księżniczki Anastazji, ale także innych członków rodziny — miała istnieć m.in. kobieta podpisująca się jako Marga Boodts, która utrzymywała, że jest Wielką Księżną Olgą; jej roszczenia nie zyskały jednak powszechnej wiarygodności. Historycy są zgodni, że Olga wraz z rodziną została zamordowana w Jekaterynburgu, a liczne badania naukowe i archiwalne potwierdziły ten tragiczny fakt.
Postać Olgi Nikołajewnej pozostaje w historii przykładem młodej arystokratki, która — mimo przywilejów pozycji — w ostatnich latach życia poświęciła się służbie chorym i potrzebującym oraz stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych ofiar rewolucyjnych przemian w Rosji.
