Aleksandra Fiodorowna — ostatnia caryca, święta prawosławna, żona Mikołaja II

Aleksandra Fiodorowna — ostatnia caryca Rosji, żona Mikołaja II; święta prawosławna (kanonizacja 2000), związana z Rasputinem i historią hemofilii w dynastii Romanowów.

Aleksandra Fiodorowna (rosyjski: Императрица Александра Фёдоровна) (urodzona jako księżniczka Alix z Hesji i nad Renem, 6 czerwca 1872 – 17 lipca 1918) była cesarzową konsortą Mikołaja II, ostatniego cara Imperium Rosyjskiego. Była wnuczką brytyjskiej królowej Wiktorii. Rosyjski Kościół Prawosławny kanonizował ją jako świętą Aleksandrę w 2000 roku.

Młodość i małżeństwo

Urodzona w domu niemieckim jako księżniczka Alix von Hessen und bei Rhein, wychowywała się w środowisku ścisłych, religijnych zasad. W 1894 roku przyjęła prawosławie i przyjęła imię Aleksandra Fiodorowna przed ślubem z carem Mikołajem II; ślub odbył się tego samego roku. Jako cesarzowa była postrzegana jako osoba głęboko wierząca, introwertyczna i oddana rodzinie. Jej pozycja na dworze była utrudniona przez różnice kulturowe i językowe oraz przez rosnącą niechęć części społeczeństwa do dynastii Romanowów.

Dzieci i kwestia hemofilii

Aleksandra i Mikołaj mieli pięcioro dzieci:

• Olga (1895)
• Tatiana (1897)
• Maria (1899)
• Anastazja (1901)
• Aleksiej (1904)

Ich jedyny syn, Aleksiej, cierpiał na hemofilię — chorobę krwi, dziedziczoną matrylinearnie. Aleksandra była nosicielką wadliwego genu, pochodzącego w linii jej macierzystej rodziny (z układu rodzinnego brytyjskiej królowej Wiktorii). Choroba syna miała ogromny wpływ na życie rodziny i decyzje cesarzowej, zwiększając jej troskę o bezpieczeństwo Aleksieja i skłaniając do poszukiwania nietradycyjnych sposobów leczenia.

Rasputin i wpływ na politykę

Ważną częścią życia Aleksandry była przyjaźń z rosyjskim mistykiem Grigorijem Rasputinem. Rasputin zyskał wpływy dzięki temu, że wydawało się, iż jego obecność i modlitwy łagodzą objawy hemofilii Aleksieja. Z czasem Aleksandra coraz bardziej polegała na jego radach, także w sprawach personalnych i politycznych. Publiczne doniesienia o wpływie Rasputina na decyzje dworu (m.in. personalne nominacje i ingerencje w politykę) silnie podkopały autorytet monarchii i przyczyniły się do narastającej niechęci wobec cara i cesarzowej.

I wojna światowa, abdykacja i śmierć

W czasie I wojny światowej Mikołaj II objął dowództwo nad armią, a Aleksandra była jedną z głównych osób zarządzających sprawami wewnętrznymi w kraju, co jeszcze bardziej wiązało ją z kontrowersyjnymi decyzjami rządu. Rosnące niezadowolenie społeczne, klęski militarne i kryzys gospodarczy doprowadziły do rewolucji w lutym/marcu 1917 roku; w wyniku wydarzeń Mikołaj II abdykował, a rodzina carska została aresztowana.

Początkowo przetrzymywani w Tobolsku, a następnie w domu Ipatiewa w Jekaterynburgu, Aleksandra wraz z mężem i dziećmi została zamordowana 17 lipca 1918 roku przez komunistycznych zamachowców. Ich śmierć zakończyła trwającą przez wieki carską dynastię Romanowów i stała się jednym z najbardziej dramatycznych epilogów rewolucji rosyjskiej.

Kanonizacja, badania i pamięć

W drugiej połowie XX i na początku XXI wieku dokonano badań genetycznych na szczątkach odkrytych w miejscach egzekucji; analiza DNA pomogła potwierdzić tożsamość członków rodziny Romanowów. Rosyjski Kościół Prawosławny kanonizował Aleksandrę i jej rodzinę w 2000 roku jako świętych męczenników (pasyjnych), co wywołało mieszane reakcje — od czci i pamięci po krytykę i kontrowersje związane z politycznym i historycznym wymiarem tej decyzji.

Ocena historyczna

Postać Aleksandry Fiodorowny pozostaje złożona: dla niektórych była oddaną matką i kobietą głęboko wierzącą, dla innych symbolem izolacji i słabości rządów Romanowów. Jej życie i dramatyczny koniec stały się przedmiotem licznych badań historycznych, literackich interpretacji i filmowych przedstawień, które starają się oddać zarówno jej los osobisty, jak i szerszy kontekst upadku caratu.

Wczesne życie

Aleksandra Fiodorowna urodziła się jako księżniczka Alix Viktoria Helene Luise Beatrix w Darmstadt, w Hesji i nad Renem. Obszar ten był wówczas częścią Cesarstwa Niemieckiego. Jej ojcem był Wielki Książę Ludwik IV. Jej matką była była księżniczka Alicja, druga córka królowej Wiktorii i księcia Alberta.

W listopadzie 1878 roku przez Hesję przetoczyła się dyfteria. Alix, jej siostry Irene i May oraz brat Ernst zostali zarażeni tą chorobą. Jej siostra, May, zmarła krótko przed końcem miesiąca, ale pozostali wyzdrowieli. Matka Alix zachorowała po opiece nad Erniem, kiedy ten zachorował. Księżniczka Alice zmarła 14 grudnia 1878 roku. Księżniczka Alix stała się bardzo bliska swojej babce macierzystej. Często uważano ją za ulubioną wnuczkę Wiktorii. Z tego powodu Alix spędziła wiele swoich wczesnych lat w Wielkiej Brytanii. W 1892 roku, gdy miała dwadzieścia lat, zmarł jej ojciec, a jej brat, Ernst, został Wielkim Księciem Hesji i Renu.

Księżniczka Alix z Hesji 1890


Alix i jej siostry (od lewej do prawej) Irene, Victoria , Elisabeth i Alix

Małżeństwo

Gdy dorosła, Alix była piękną kobietą, o rudawo-blond włosach, wysokich kościach policzkowych, bladej cerze, ciemnoniebieskich oczach i długich ciemnych rzęsach. Alix została wydana za mąż stosunkowo późno jak na księżniczkę w tamtych czasach. Już wcześniej odmówiła poślubienia księcia Alberta Victora, księcia Clarence (najstarszego syna księcia Walii), mimo że jej rodzina chciała, aby za niego wyszła. Poznała już jednak krewnego z małżeństwa, rosyjskiego Tessarewicza. Jego wuj, wielki książę Siergiej Aleksandrowicz, był żonaty z siostrą Alix, Elżbietą. Początkowo ojciec Mikołaja, car Aleksander III, powiedział im, że nie mogą się pobrać. Później zmienił zdanie, gdyż jego stan zdrowia zaczął się pogarszać. Alix nie podobało się to, że musiała odwrócić się od swojej luterańskiej wiary. Rosyjska caryca musiała być prawosławna. Później zmieniła zdanie i z czasem przeszła na wiarę prawosławną. Ona i Mikołaj zaręczyli się w kwietniu 1894 roku. Aleksander III zmarł w listopadzie tego samego roku, a Mikołaj został carem Rosji w wieku dwudziestu sześciu lat. Małżonkowie pobrali się 14 listopada 1894 roku.

Car Mikołaj II (z lewej) i Aleksandra Fiodorowna (z prawej)


Alexandra Fyodorovna 1900


Nicholas i Alexandra

Egzekucja rodziny królewskiej

Car i caryca oraz cała ich rodzina, wraz z kilkoma służącymi, zostali straceni wczesnym rankiem w nocy 17 lipca 1918 roku przez oddział bolszewików pod dowództwem Jakowa Jurowskiego. Aleksandra przyglądała się mordowaniu męża i dwóch służących, zanim Piotr Ermakow zabił ją strzałem z pistoletu w lewą stronę głowy, zanim zdążyła skończyć robić znak krzyża. Ermakow, w pijackim zamroczeniu, dźgnął nożem jej martwe ciało i ciało jej męża, roztrzaskując im obie klatki żebrowe.

Mikołaj II i Aleksandra Fiodorowna z córeczką Olgą


Ostatnia znana fotografia Aleksandry. Olga jest po lewej, a Tatiana po prawej

Identyfikacja i pochówek

Po egzekucji rodziny Romanowów ciało Aleksandry wraz z Mikołajem, ich dziećmi i zmarłą wraz z nimi służbą zostało rozebrane, a ubrania spalone. Początkowo ciała wrzucono do nieczynnego szybu kopalni, 12 mil na północ od Jekaterynburga. Niedługo później zostały wydobyte. Ich twarze i ciała były tak zniszczone, że nie można było ich rozpoznać. Wszystkie ciała, z wyjątkiem dwójki dzieci, zostały później ponownie pochowane. Uważa się, że zaginione ciała to ciała córki - Marii lub Anastazji - i Aleksego. Na początku lat 90-tych, po upadku Związku Radzieckiego, odnaleziono i zidentyfikowano to, co uważa się za ciała większości rodziny.

OTMA od lewej Tatiana, Olga, Maria Anastazja

Szukaj według litery