Ernst Röhm (1887–1934) – przywódca SA, polityk i ofiara Nocy Długich Noży

Ernst Röhm (1887–1934) — przywódca SA, polityk i ofiara Nocy Długich Noży: kariera, wpływ w NSDAP i tajemnicze zamordowanie w kulminacyjnym czynie Hitlera.

Ernst Julius Röhm (28 listopada 1887 r. w Monachium – 1 lipca 1934 r. w Monachium) był przywódcą i współzałożycielem niemieckiej Sturmabteilung, oddziału szturmowego (SA). Był także posłem do niemieckiego Reichstagu. Został zamordowany podczas Nocy Długich Noży w 1934 roku na rozkaz Adolfa Hitlera.

Młodość i służba wojskowa

Röhm urodził się w Monachium i przed I wojną światową odbywał służbę wojskową. W czasie I wojny światowej walczył jako oficer, został ranny i odznaczony Krzyżem Żelaznym I klasy. Po zakończeniu wojny, podobnie jak wielu byłych żołnierzy, zaangażował się w formacje paramilitarne (m.in. Freikorps), co przygotowało grunt pod jego późniejszą działalność polityczną.

Działalność polityczna i rola w SA

W okresie międzywojennym Röhm znalazł się w kręgu twórców i budowniczych organizacji Sturmabteilung, która początkowo pełniła funkcję zbrojnego ramienia Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników. Jako jeden z czołowych dowódców SA przyczynił się do przekształcenia tej formacji w masową organizację o charakterze paramilitarnym, która przyciągała wielu byłych żołnierzy i młodzież bezrobotną.

Röhm był postacią kontrowersyjną: opowiadał się za radykalniejszym, rewolucyjnym kierunkiem polityki – domagał się „drugiej rewolucji”, która miała przekształcić struktury państwa, ograniczyć wpływy wielkiego kapitału i podporządkować regularną armię SA. Jego ambicje i autorytet wśród członków SA budziły niepokój zarówno wśród konserwatywnych elit wojskowych i gospodarczych, jak i w kierownictwie partii.

W życiu prywatnym Röhm był homoseksualny; w środowisku partyjnym i publicznym ta sprawa była wykorzystywana przeciwko niemu politycznie i propagandowo.

Konflikt z Hitlerem i Noc Długich Noży

W pierwszych latach po dojściu Hitlera do władzy relacje między Röhmem a Hitlerem były złożone: Röhm był dawnym sojusznikiem i bliskim współpracownikiem, lecz coraz bardziej otwarty program SA i groźba jej rosnącej autonomii narastały jako problem. Wehrmacht oraz wpływowe kręgi finansowe i polityczne wywierały presję na Hitlera, by ograniczyć SA i jej przywództwo. Hitler, chcąc zabezpieczyć poparcie armii i konserwatywnych sojuszników, postanowił rozwiązać konflikt radykalnie.

W nocy z 30 czerwca na 1 lipca 1934 r. przeprowadzona została fala aresztowań i zabójstw znana jako Noc Długich Noży. Röhm został aresztowany, oskarżony o rzekomą zdradę i przygotowywanie przewrotu. Przebywał w więzieniu Stadelheim w Monachium; po odrzuceniu żądania, by popełnił samobójstwo, został 1 lipca 1934 r. zastrzelony przez esesmanów na rozkaz kierownictwa państwowego. W czasie akcji zamordowano także wielu innych działaczy SA, dawnych przeciwników politycznych i osoby postrzegane jako zagrożenie dla Hitlera.

Skutki i ocena historyczna

Noc Długich Noży umocniła pozycję Hitlera jako niekwestionowanego przywódcy III Rzeszy: po likwidacji wewnętrznej konkurencji mógł zyskać poparcie armii i konserwatywnych elit. Organizacja SA utraciła znaczną część swej autonomii i wpływów; jej miejsce jako główna formacja paramilitarna zaczęła stopniowo zajmować SS. Oficjalne niemieckie raporty podawały liczby ofiar niższe niż te, które później oszacowali historycy — całkowita liczba zabitych podczas likwidacji wewnętrznej opozycji oceniana jest różnie, od kilkudziesięciu do kilkuset osób.

Historycy analizują motywy i przebieg Nocy Długich Noży wieloaspektowo: była to zarówno eliminacja realnego bądź wyimaginowanego zagrożenia, jak i polityczny ruch konsolidujący władzę Hitlera. Röhm pozostaje postacią ambiwalentną – jednocześnie budowniczym masowego ruchu paramilitarnego i ofiarą bezwzględnej politycznej czystki.

Dziedzictwo

• Śmierć Röhma symbolicznie zakończyła epokę, w której uliczne bojówki miały decydujące znaczenie w niemieckiej polityce.
• Noc Długich Noży pokazała, że Hitler nie zawaha się zastosować brutalnych środków przeciwko sojusznikom, jeśli stanie to w sprzeczności z jego długoterminowymi celami.
• Pamięć o Röhmi i całej sprawie jest przedmiotem badań historycznych dotyczących genezy i konsolidacji dyktatury nazistowskiej oraz mechanizmów eliminacji wewnętrznej opozycji.

Zaangażowanie w działalność partii nazistowskiej

W 1919 r. Röhm wstąpił do Niemieckiej Partii Robotniczej (Deutsche Arbeiter Partei (DAP)). Była to prekursorka partii nazistowskiej. Rok później został członkiem Niemieckiej Partii Nazistowskiej. Otrzymał numer członkowski 623. Röhm pomagał Hitlerowi w nawiązywaniu kontaktów z bawarskimi politykami i przemysłowcami. Dwa lata później Röhm i Hitler założyli Sturmabteilung (SA), przyciągając wielu ludzi z Freikorpsu. Powstała ona jako grupa paramilitarna dla Niemieckiej Partii Nazistowskiej. Hitler mianował Röhma przywódcą SA.

Röhm brał udział w puczu piwnym w 1923 roku. Partia nazistowska próbowała obalić rząd, ale bezskutecznie. Röhm został aresztowany i oskarżony o zdradę stanu. Sędziowie orzekli jego winę 1 kwietnia 1924 roku. Röhm trafił na pięć miesięcy do więzienia i stracił pracę w armii. Po procesie sądowym zarówno partia nazistowska, jak i Sturmabteilung stały się nielegalne.

W 1924 r. Röhm pomógł założyć Frontbann, alternatywę dla Sturmabteilung. Po kłótni z Adolfem Hitlerem, Röhm odszedł na emeryturę jako przywódca SA. Powiedział, że jest tylko żołnierzem, a nie politykiem. W latach 1928-1930 pracował dla wojska boliwijskiego jako doradca.

Röhm (drugi od prawej) po procesie sądowym po puczu w Piwiarni

Dowódca Sturmabteilung

W dniu 1 listopada 1930 r. wrócił do Niemiec i po raz drugi wstąpił do partii nazistowskiej. W styczniu 1931 r. Adolf Hitler powierzył Röhmowi kierownictwo Sturmabteilung. W ciągu nieco ponad roku powiększył ją z 70 000 do 170 000 członków. W kwietniu 1932 roku kanclerz Heinrich Brüning ponownie zdelegalizował SA. Franz von Papen, który był kanclerzem po Heinrichu Brüningu, anulował zakaz w czerwcu. W 1933 roku Ernst Röhm został ministrem Rzeszy, ministrem Reichstagu. W 1934 roku SA liczyła ponad 4.500.000 członków. Potęga SA rosła. Z tego powodu Adolf Hitler i Schutzstaffel (SS) rozpoczęli nowy spór z Röhmem. SA było około 20 razy większe pod względem liczby członków niż Reichswehra; Röhm marzył o przejęciu Reichswehry.

Hitler obawiał się potęgi Röhma. Röhm chciał połączyć Sturmabteilung z armią generalską, na czele której stanąłby on sam. Chciał także "drugiej rewolucji nazistowskiej", aby uczynić Niemcy bardziej socjalistycznymi. Był antykapitalistą, a w tym czasie Hitler próbował zaprzyjaźnić się z niemieckimi przemysłowcami. Hitler planował zabić Röhma.

Röhm z Hitlerem, obaj w mundurach SA w 1933 r.

Szukaj według litery