Ernst Julius Röhm (28 listopada 1887 r. w Monachium – 1 lipca 1934 r. w Monachium) był przywódcą i współzałożycielem niemieckiej Sturmabteilung, oddziału szturmowego (SA). Był także posłem do niemieckiego Reichstagu. Został zamordowany podczas Nocy Długich Noży w 1934 roku na rozkaz Adolfa Hitlera.

Młodość i służba wojskowa

Röhm urodził się w Monachium i przed I wojną światową odbywał służbę wojskową. W czasie I wojny światowej walczył jako oficer, został ranny i odznaczony Krzyżem Żelaznym I klasy. Po zakończeniu wojny, podobnie jak wielu byłych żołnierzy, zaangażował się w formacje paramilitarne (m.in. Freikorps), co przygotowało grunt pod jego późniejszą działalność polityczną.

Działalność polityczna i rola w SA

W okresie międzywojennym Röhm znalazł się w kręgu twórców i budowniczych organizacji Sturmabteilung, która początkowo pełniła funkcję zbrojnego ramienia Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników. Jako jeden z czołowych dowódców SA przyczynił się do przekształcenia tej formacji w masową organizację o charakterze paramilitarnym, która przyciągała wielu byłych żołnierzy i młodzież bezrobotną.

Röhm był postacią kontrowersyjną: opowiadał się za radykalniejszym, rewolucyjnym kierunkiem polityki – domagał się „drugiej rewolucji”, która miała przekształcić struktury państwa, ograniczyć wpływy wielkiego kapitału i podporządkować regularną armię SA. Jego ambicje i autorytet wśród członków SA budziły niepokój zarówno wśród konserwatywnych elit wojskowych i gospodarczych, jak i w kierownictwie partii.

W życiu prywatnym Röhm był homoseksualny; w środowisku partyjnym i publicznym ta sprawa była wykorzystywana przeciwko niemu politycznie i propagandowo.

Konflikt z Hitlerem i Noc Długich Noży

W pierwszych latach po dojściu Hitlera do władzy relacje między Röhmem a Hitlerem były złożone: Röhm był dawnym sojusznikiem i bliskim współpracownikiem, lecz coraz bardziej otwarty program SA i groźba jej rosnącej autonomii narastały jako problem. Wehrmacht oraz wpływowe kręgi finansowe i polityczne wywierały presję na Hitlera, by ograniczyć SA i jej przywództwo. Hitler, chcąc zabezpieczyć poparcie armii i konserwatywnych sojuszników, postanowił rozwiązać konflikt radykalnie.

W nocy z 30 czerwca na 1 lipca 1934 r. przeprowadzona została fala aresztowań i zabójstw znana jako Noc Długich Noży. Röhm został aresztowany, oskarżony o rzekomą zdradę i przygotowywanie przewrotu. Przebywał w więzieniu Stadelheim w Monachium; po odrzuceniu żądania, by popełnił samobójstwo, został 1 lipca 1934 r. zastrzelony przez esesmanów na rozkaz kierownictwa państwowego. W czasie akcji zamordowano także wielu innych działaczy SA, dawnych przeciwników politycznych i osoby postrzegane jako zagrożenie dla Hitlera.

Skutki i ocena historyczna

Noc Długich Noży umocniła pozycję Hitlera jako niekwestionowanego przywódcy III Rzeszy: po likwidacji wewnętrznej konkurencji mógł zyskać poparcie armii i konserwatywnych elit. Organizacja SA utraciła znaczną część swej autonomii i wpływów; jej miejsce jako główna formacja paramilitarna zaczęła stopniowo zajmować SS. Oficjalne niemieckie raporty podawały liczby ofiar niższe niż te, które później oszacowali historycy — całkowita liczba zabitych podczas likwidacji wewnętrznej opozycji oceniana jest różnie, od kilkudziesięciu do kilkuset osób.

Historycy analizują motywy i przebieg Nocy Długich Noży wieloaspektowo: była to zarówno eliminacja realnego bądź wyimaginowanego zagrożenia, jak i polityczny ruch konsolidujący władzę Hitlera. Röhm pozostaje postacią ambiwalentną – jednocześnie budowniczym masowego ruchu paramilitarnego i ofiarą bezwzględnej politycznej czystki.

Dziedzictwo

  • Śmierć Röhma symbolicznie zakończyła epokę, w której uliczne bojówki miały decydujące znaczenie w niemieckiej polityce.
  • Noc Długich Noży pokazała, że Hitler nie zawaha się zastosować brutalnych środków przeciwko sojusznikom, jeśli stanie to w sprzeczności z jego długoterminowymi celami.
  • Pamięć o Röhmi i całej sprawie jest przedmiotem badań historycznych dotyczących genezy i konsolidacji dyktatury nazistowskiej oraz mechanizmów eliminacji wewnętrznej opozycji.