Konferencja w Wannsee (1942) — 'Ostateczne rozwiązanie' kwestii żydowskiej
Wannsee 1942: konferencja decydująca o "Ostatecznym rozwiązaniu" kwestii żydowskiej — Eichmann, zbrodniczy plan przesiedleń i Dom Wannsee jako Miejsce Pamięci Holokaustu.
Konferencja w Wannsee była spotkaniem wyższych rangą członków niemieckiego nazistowskiego rządu. Odbyło się ono 20 stycznia 1942 roku na przedmieściach Berlina w Wannsee. Konferencja została zwołana i przewodniczona przez Reinharda Heydricha, szefa Reichssicherheitshauptamtes (RSHA), i miała na celu skoordynowanie administracyjnej współpracy między różnymi resortami i urzędami Rzeszy przy realizacji tego, co określono eufemistycznie jako "Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej" (po niemiecku: "die Endlösung der Judenfrage").
Cel i przebieg
Na konferencji obecnych było około 15 wysokich urzędników z SS, Gestapo, ministerstw i administracji cywilnej; swoim uczestnictwem mieli zagwarantować poparcie biurokratyczne dla planu. Przedstawiono tam koncepcję masowych deportacji ludności żydowskiej z okupowanej Europy oraz z części francuskiej Afryki Północnej (Maroko, Algieria i Tunezja) na terytoria pod niemiecką okupacją w Europie Wschodniej. Adolf Eichmann został wyznaczony jako odpowiedzialny za logistykę i organizację deportacji; protokół sporządzony po konferencji (tzw. Protokół z Wannsee, przygotowany przez Eichmanna) stał się później jednym z najważniejszych dokumentów dowodowych dotyczących planowania ludobójstwa.
Zakładane metody i realne działania
W przedstawionym planie przewidziano selekcję: ludzie zdolni do pracy mieli być wykorzystywani jako przymusowi robotnicy przy dużych projektach budowlanych (np. drogowych), przewidziano, że będą oni pracować do wyczerpania, a po zakończeniu mają być straceni. Plan opierał się na zakładanej dalszej okupacji rozległych terenów, w tym ziem polskich i sowieckich, co w praktyce okazało się nierealistyczne. W efekcie, równolegle i po części zamiast tej pierwotnej koncepcji prowadzone były masowe mordy w miejscu zamieszkania (działania Einsatzgruppen) oraz deportacje do obozów koncentracyjnych i obozów zagłady — przede wszystkim do takich miejsc jak Auschwitz, Treblinka, Sobibór czy Bełżec — gdzie zagładzanie miało charakter przemysłowy.
Znaczenie historyczne
Konferencja nie była jedynym aktem wprowadzającym ludobójczą politykę wobec Żydów, lecz jej przebieg i protokół mają wielkie znaczenie dokumentacyjne: ukazują, jak szeroko zakrojone i skoordynowane były starania o wykorzystanie aparatu państwowego i administracji dla realizacji eksterminacji. Protokół z Wannsee był wykorzystywany jako dowód podczas procesów powojennych, m.in. w Norymberdze i późniejszych procesach karnych, potwierdzając planowy charakter Holokaustu.
Miejsce pamięci
Dzięki pracy historyków i działaczy, w tym wysiłkom Josepha Wulfa, Dom Wannsee, w którym odbyła się konferencja, został ostatecznie zachowany i przekształcony w miejsce pamięci poświęcone Holokaustowi. Dziś pełni funkcję ośrodka dokumentacji i edukacji: odbywają się tam wystawy, wykłady i programy edukacyjne, które wyjaśniają tło konferencji, mechanizmy ludobójstwa i przyczyny oraz skutki dyskryminacji i nienawiści. Miejsce to przypomina o odpowiedzialności instytucji oraz konieczności pamięci i edukacji, aby zapobiegać podobnym zbrodniom w przyszłości.
Warto podkreślić, że termin "Ostateczne rozwiązanie" był eufemizmem skierowanym na wymazanie całej europejskiej społeczności żydowskiej — nie tylko polityką deportacji, lecz systematycznym, państwowym programem eksterminacji, którego skutki były tragiczne i bezprecedensowe w historii XX wieku.
Dom przy 56-58 Am Grossen Wannsee, w którym odbywała się konferencja w Wannsee. Obecnie jest to miejsce pamięci i muzeum
Pytania i odpowiedzi
P: Czym była konferencja w Wannsee?
O: Konferencja w Wannsee była spotkaniem wysokich rangą członków rządu nazistowskich Niemiec, które odbyło się na przedmieściach Berlina w Wannsee 20 stycznia 1942 roku.
P: Jaki był cel konferencji w Wannsee?
O: Celem konferencji w Wannsee było poinformowanie przywódców departamentów rządowych zajmujących się Żydami, że Adolf Eichmann został odpowiedzialny za "ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej" i oczekuje się od nich pełnego poparcia dla tego planu.
P: Kto przedstawił plan usunięcia ludności żydowskiej z Europy i francuskiej Afryki Północnej?
O: Heydrich przedstawił plan usunięcia żydowskiej populacji Europy i Francuskiej Afryki Północnej.
P: Jaki był plan przedstawiony przez Heydricha?
O: Heydrich przedstawił plan usunięcia ludności żydowskiej z Europy i francuskiej Afryki Północnej na okupowane przez Niemców obszary Europy Wschodniej. Ci ludzie, którzy nadawali się do pracy, mieli być zatrudnieni przy budowie dróg. Oczekiwano, że zostaną zamęczeni na śmierć.
P: Czy plan przedstawiony przez Heydricha został kiedykolwiek zrealizowany?
O: Nie, plan przedstawiony przez Heydricha nigdy nie został zrealizowany zgodnie z planem, ponieważ opierał się na dalszej niemieckiej okupacji ziem polskich i sowieckich.
P: Co stało się z większością Żydów w okupowanej przez Niemców Europie?
O: Większość Żydów z okupowanej przez Niemców Europy została wysłana do obozów koncentracyjnych lub obozów zagłady lub zabita tam, gdzie mieszkała, gdy armia radziecka stopniowo odsuwała linie niemieckie.
P: Do czego służy obecnie Dom Wannsee?
O: Dom Wannsee, w którym odbyła się konferencja, jest obecnie Miejscem Pamięci Holokaustu, dzięki wysiłkom historyka Josepha Wulfa.
Przeszukaj encyklopedię